Menu
Categories
Юсуф Жума. Амир Темур Янги асар (Учинчи қисм)
09/27/2015 Адабиёт
Юсуф Жума.   Амир Темур
Юсуф Жуманинг Амир Темури
Отам Аллоҳқули Жумақул ўғли хотирасига бағишлайман
 
Башорат
 
Ярим тун.  Пир Мири Кулол саждадан бош кўтаради.   Кўзларида қувонч.
Мири Кулол:
Бир чақалоқ туғилмоқда,  Турон бахт –қутинг,
Битта гўдак кўз очади,   эркинг — Туркистон.
Кўҳна очун ҳақиқатдан бўлур қанотинг,
Салтанатинг ор бўлади  эй шўрлик жаҳон.
Бир чақалоқ туғилмоқда!
Тангрим туркига —
Нурларидан бино этган  азиз элига
Нурларидан бино этган Турон мулкига,
Буюк Ҳоқон бераётир,  жаҳон қўлида!
Ёнидаги муридларидан бири:
Пирим!  Қандоқ гўдак бўлди билсак мумкинми?!
Мири кулол ҳушёр тортади.  Атрофидаги муридларини унитиб очиқ сўйлаганидан пушаймонда. 
Мири Кулол:
Ҳали Сзилар шу ердами,  ўтдику кеча,
Тоат билан кечирсангиз бир умр тунни,
Нон қаёқдан келар Сиздек яшаса барча?!
Муридларидан бири:
Юрт ҳақида бир хушхабар айтдингиз,  пирим,
Шуни билсак сўнг тарқалиб кетардик хуррам.
Мири Кулол:
О кимларга талон бўлди муқаддас ерим,
Бутун умр жиззадирман  дардингда ўлкам.
Муридларидан бири:
Сиз Тангрига етган зотсиз,  Тангри олдида
Юрт нимадир,  бамисоли ташландиқ мато.
Мири Кулол:
Тушунтириш осон эмас нодон зотига
Сендай қалбсиз кимсаларга тўлгандир дунё.
Билиб қўйинг,  нега буюк Тангри бу қадар,
Ҳар бир элга юрт бахш этган — энг буюк сийлов.
Муридлардан яна бири:
Бўлмасмиди юрт бермаса бунчалик Акбар,
Пирим,  бизнинг ақлимизга ахмоқлик жилов.
Мири Кулол:
Юрт бермаса бу қадарлик бўлмасди олий,
Шунчаки бир туғилишда бўлмасди маъно.
Ҳар бир элни ҳар бир юртга айлади волий,
Лекин жаҳон жаҳонгири — турклардир,  Кубро.
Ҳар бир элни бунёд этган қора балчиқдан
Лекин туркка нурларидан аямай қўшган.
Ҳар бир юртни бино этган ҳокдан,  холиқдан
Нур қўшилган Турон юртга!   Ўзидан тушган.
Турон — Улуғ Тангридан бир парча — нишон
Шу туфайли Тангри қадар юксакдир Турон.
Тангрига интилиш — Туронга интилиш
Туронга интилиш — Тангрига интилиш!
Муридлари такрорлайдилар:
Тангрига интилиш — Туронга интилиш
Туронга интилиш — Тангрига интилиш!
Мири Кулол:
Ер юзида қолгани йўқ Турондан зарра
Шу боисдан кўкдан Турон — Тангрини топдим.
Ва сўрадим номи ўчган юртимга чора,
Бутун умр Арши Аъло нурига чопдим.
Бас,  тарқалинг!
Тонг отмоқда мизғиб олинглар.
Очун иши битмас фақат ибодат билан
Сиз ҳам юртнинг дардларидан уйга толинглар.
Барча дардлар юрт дардидан туради тубан
Юрт дардини ўйлаш эрур асл ибодат.
Шу ибодат этилмади Ватан бўлди хор
Дин асоси тоат эмас,  дин — курашият!
Мен тангридан уяламан,  Туроним абгор
Муридлари хайрлашиб кетадилар.
Мири Кулол:
(ёлғиз)
Ноишончдир одамзотнинг аксарияти
Ёғийларга айғоқчидир тоатгўйлар ҳам.
Сарқит ошга сотадилар Турондай юртни
Бундай тубан кетмас асло исқирт мўйлар ҳам.
Қассоб молни сўйган каби одамзот феъли
Сўйилсайди,  сотқинлик ва қўрқувдир фақат.
Эти — гўшти — сотқинлигу  суяги — қўрқув
Заррача ҳам чиқмас эди иймон,  жасорат.
Ернинг юзи тўнғизхона бўлсаю бирдан
Офат келиб сасиб ётса ўлаксалари.
Хушбўй бўлар сўйилган бир феълдан — энг ирдан,
Қуёшни ҳам қорайтирар кўланкалари.
******
Эртаси куни.  Бир эру аёл қўлида чақалоғи билан Мири Кулол олдида
Эр:
Ҳазратим,  Сиз айтган гўдак — бўлажак улуғ,
Бизнинг бола эмасмикан?!
Мири Кулол:
Йўқ,  йўқ,  минг узр!
Улар чиқиб бошқа эру аёл
Эр (Салом аликдан сўнг):
Пирим,  бизнинг чақалоқдир эҳтимол?!
Мири Кулол
Йўқ,  йўқ.
Ташқарида бор оломон,
Тутсинлар маъзур,
У чақалоқ бошқа ёқда узоқ – узоқда
Бас оқимни тўхтатинглар,  муридлар дарҳол.
Ахир атроф тўлиб кетди сотқин — қулоққа,
Бу гўдаклар ичида йўқ мен айтган ниҳол.
Муридлар Мири Кулол эшигидаги оломонга ҳазрат сўзини айтиб,  ҳаммага бу ердан тезроқ кетишни буюрдилар.
 
*********
Мири Кулол Муҳаммад Тарағай дарвозасини қоқади.  Дарвоза очилади.
Тарағайбек (Салом аликдан сўнг):
Пирим,  қани ичкарига қилинг марҳамат,
Гўё бизнинг остонада тургандай осмон.
Мири Кулол:
Узр,  бевақт эшик қоқдим — бу зарурат,
Бир хушхабар:  бу эшикка келади жаҳон.
Буюк Турон бошланади шу остонадан
Чу остонани ўпадилар дунё шоҳлари.
Кўк қутилар ҳақсиз олам — хор вайронадан
Чу остондан чиқар энди қуёш моҳлари!
Тарағайбек (кўзда ёш):
Наҳот?!  Пирим?!
Мири Кулол пойига йиқилади.  Сўнгра ичкарига кирадилар.
Тарағайбек:
Борган эдим пойингизга,  ҳеч
Бу ҳақда сўз айтмадингиз,  пирим,  ҳазратим.
Мири Кулол:
Биласизми,  ҳамма сотқин,  гап олишга ўч,
Чақалоқни асраш — Тангрим,  юртим хизмати.
Чақалоқни ҳазрат олдига олиб киришади.  Ҳазрат боланинг очиқ кўзларига узоқ қараб турадилар.  Бошини силайдилар.  Кейин гўдак оёқларини силаб дейдилар:
Эй кўҳна Шарқ!
Кўҳна замин!
Беэга маъво!
Шу гўдакнинг оёқлари остига келгин!
Кўҳна шарқ қанот чиқариб учиб келиб гўдак оёғи остига қўнади. 
Мири Кулол:
Эй ғариб Ғарб!
Нурсиз очун!
Беэга маъво!
Шу гўдакнинг оёқлари остига келгин!
Ғарб қанот чиқариб гўдак пойига келади.
Мири Кулол:
Шўрлик Жануб!
Ёвга экин.
Беэга маъво,
Шу гўдакнинг оёқлари остига келгин!
Жануб қанот чиқариб гўдак пойига келади. 
Мири Кулол:
Шўрлик Шимол!
Вайрон бедин!
Беэга маъво!
Шу гўдакнинг оёқлари остига келгин!
Шимол қанот чиқариб гўдак пойига келади.   Чақалоқнинг қуёш бўлиб порлаган товони — ўкчаси остида олам айлана бошлайди.   Тарағайбек Мири Кулол оёқларига йиқилади!
Мири Кулол (боланинг пешонасини силаб):
Бу йигитнинг номи бўлсин Темур,  Темурбек
Тангри — Турон — Туркистону  Темурбек отдош.
Тарағайбек бир хум тилло келтириб Мири Кулол пойига сочади.
Мири Кулол (сочилган тиллоларга қараб):
Бу тупроқни сочинг фақа тупроқларга,  Бек.
Бамисоли сочилгандай йўлга севинч ёш.
Мири Кулол отда уйларига қайтмоқдалар.  Ортларида Тарағайбек отда.  Бек хум тўла тилло тангаларни Ҳазрат изларига сочиб бормоқда.   Тарағайбек уйидан ярим йўлга қадар тилло сочилди,  Мири Кулол ташрифи яширин қолиши учун.
Мири Кулол:
Ночорларга  ғарибларга буюрган бўлсин,
Темурбекнинг қадамини кўринг Барлос,  Бек.
Ҳали оёқ чиқармасдан қадами — ёлқин,
Очун бўлар  Тангрихона — ор,  ҳақиқат,  эрк!
Тангри — Турон — Туркистону Темурбек отдош.
 Амир Темур Шахрисабзда
Юсуф Жума.  Амир Темур
Отам Аллоҳқули Жумақул ўғли хотирасига бағишлайман
Bashorat
Yarim tun. Pir Miri Kulol sajdadan bosh ko’taradi.  Ko’zlarida quvonch.
Miri Kulol:
Bir chaqaloq tug’ilmoqda, Turon baxt –quting,
Bitta go’dak ko’z ochadi,  erking — Turkiston.
Ko’hna ochun haqiqatdan bo’lur qanoting,
Saltanating or bo’ladi  ey sho’rlik jahon.
Bir chaqaloq tug’ilmoqda!
Tangrim turkiga —
Nurlaridan bino etgan  aziz eliga
Nurlaridan bino etgan Turon mulkiga,
Buyuk Hoqon berayotir, jahon qo’lida!
Yonidagi muridlaridan biri:
Pirim! Qandoq go’dak bo’ldi bilsak mumkinmi?!
Miri kulol hushyor tortadi. Atrofidagi muridlarini unitib ochiq so’ylaganidan pushaymonda.
Miri Kulol:
Hali Szilar shu yerdami, o’tdiku kecha,
Toat bilan kechirsangiz bir umr tunni,
Non qayoqdan kelar Sizdek yashasa barcha?!
Muridlaridan biri:
Yurt haqida bir xushxabar aytdingiz, pirim,
Shuni bilsak so’ng tarqalib ketardik xurram.
Miri Kulol:
O kimlarga talon bo’ldi muqaddas yerim,
Butun umr jizzadirman  dardingda o’lkam.
Muridlaridan biri:
Siz Tangriga yetgan zotsiz, Tangri oldida
Yurt nimadir, bamisoli tashlandiq mato.
Miri Kulol:
Tushuntirish oson emas nodon zotiga
Senday qalbsiz kimsalarga to’lgandir dunyo.
Bilib qo’ying, nega buyuk Tangri bu qadar,
Har bir elga yurt baxsh etgan — eng buyuk siylov.
Muridlardan yana biri:
Bo’lmasmidi yurt bermasa bunchalik Akbar,
Pirim, bizning aqlimizga axmoqlik jilov.
Miri Kulol:
Yurt bermasa bu qadarlik bo’lmasdi oliy,
Shunchaki bir tug’ilishda bo’lmasdi ma’no.
Har bir elni har bir yurtga ayladi voliy,
Lekin jahon jahongiri — turklardir, Kubro.
Har bir elni bunyod etgan qora balchiqdan
Lekin turkka nurlaridan ayamay qo’shgan.
Har bir yurtni bino etgan hokdan, xoliqdan
Nur qo’shilgan Turon yurtga!  O’zidan tushgan.
Turon — Ulug’ Tangridan bir parcha — nishon
Shu tufayli Tangri qadar yuksakdir Turon.
Tangriga intilish — Turonga intilish
Turonga intilish — Tangriga intilish!
Muridlari takrorlaydilar:
Tangriga intilish — Turonga intilish
Turonga intilish — Tangriga intilish!
Miri Kulol:
Yer yuzida qolgani yo’q Turondan zarra
Shu boisdan ko’kdan Turon — Tangrini topdim.
Va so’radim nomi o’chgan yurtimga chora,
Butun umr Arshi A’lo nuriga chopdim.
Bas, tarqaling!
Tong otmoqda mizg’ib olinglar.
Ochun ishi bitmas faqat ibodat bilan
Siz ham yurtning dardlaridan uyga tolinglar.
Barcha dardlar yurt dardidan turadi tuban
Yurt dardini o’ylash erur asl ibodat.
Shu ibodat etilmadi Vatan bo’ldi xor
Din asosi toat emas, din — kurashiyat!
Men tangrida uyalaman, Turonim abgor
Muridlari xayrlashib ketadilar.
Miri Kulol:
(yolg’iz)
Noishonchdir odamzotning aksariyati
Yog’iylarga ayg’oqchidir toatgo’ylar ham.
Sarqit oshga sotadilar Turonday yurtni
Bunday tuban ketmas aslo isqirt mo’ylar ham.
Qassob molni so’ygan kabi odamzot fe’li
So’yilsaydi, sotqinlik va qo’rqubdir faqat.
Eti — go’shti — sotqinligu  suyagi — qo’rquv
Zarracha ham chiqmas edi iymon, jasorat.
Yerning yuzi to’ng’izxona bo’lsayu birdan
Ofat kelib sasib yotsa o’laksalari.
Xushbo’y bo’lar so’yilgan bir fe’ldan — eng irdan,
Quyoshni ham qoraytirar ko’lankalari.
******
Ertasi kuni. Bir eru ayol qo’lida chaqalog’i bilan Miri Kulol oldida
Er:
Hazratim, Siz aytgan go’dak — bo’lajak ulug’,
Bizning bola emasmikan?!
Miri Kulol:
Yo’q, yo’q, ming uzr1
Ular chiqib boshqa eru ayol
Er (Salom alikdan so’ng):
Pirim, bizning chaqaloqdir ehtimol?!
Miri Kulol
Yo’q, yo’q.
Tashqarida bor olomon,
Tutsinlar ma’zur,
U chaqaloq boshqa yoqda uzoq – uzoqda
Bas oqimni to’xtatinglar, muridlar darhol.
Axir atrof to’lib ketdi sotqin — quloqqa,
Bu go’daklar ichida yo’q men aytgan nihol.
Muridlar Miri Kulol eshigidagi olomonga hazrat so’zini aytib, hammaga bu yerdan tezroq ketishni buyurdilar.
*********
Miri Kulol Muhammad Tarag’ay darvozasini qoqadi. Darvoza ochiladi.
Tarag’aybek (Salom alikdan so’ng):
Pirim, qani ichkariga qiling marhamat,
Go’yo bizning ostonada turganday osmon.
Miri Kulol:
Uzr, bevaqt eshik qoqdim — bu zarurat,
Bir xushxabar: bu eshikka keladi jahon.
Buyuk Turon boshlanadi shu ostonadan
Shu ostonani o’padilar dunyo shohlari.
Ko’k qutilar haqsiz olam — xor vayronadan
Shu ostondan chiqar endi quyosh mohlari!
Tarag’aybek (ko’zda yosh):
Nahot?! Pirim?!
Miri Kulol poyiga yiqiladi. So’ngra ichkariga kiradilar.
Tarag’aybek:
Borgan edim poyingizga, hech
Bu haqda so’z aytmadingiz, pirim, hazratim.
Miri Kulol:
Bilasizmi, hamma sotqin, gap olishga o’ch,
Chaqaloqni asrash — Tangrim, yurtim xizmati.
Chaqaloqni hazrat oldiga olib kirishadi. Hazrat bolaning ochiq ko’zlariga uzoq qarab turadilar. Boshini silaydilar. Keyin go’dak oyoqlarini silab deydilar:
Ey ko’hna Sharq!
Ko’hna zamin!
Beega ma’vo!
Shu go’dakning oyoqlari ostiga kelgin!
Ko’hna sharq qanot chiqarib uchib kelib go’dak oyog’i ostiga qo’nadi.
Miri Kulol:
Ey g’arib G’arb!
Nursiz ochun!
Beega ma’vo!
Shu go’dakning oyoqlari ostiga kelgin!
G’arb qanot chiqarib go’dak poyiga keladi.
Miri Kulol:
Sho’rlik Janub!
Yovga ekin.
Beega ma’vo,
Shu go’dakning oyoqlari ostiga kelgin!
Janub qanot chiqarib go’dak poyiga keladi.
Miri Kulol:
Sho’rlik Shimol!
Vayron bedin!
Beega ma’vo!
Shu go’dakning oyoqlari ostiga kelgin!
Shimol qanot chiqarib go’dak poyiga keladi.  Chaqaloqning quyosh bo’lib porlagan tovoni — o’kchasi ostida olam aylana boshlaydi.  Tarag’aybek Miri Kulol oyoqlariga yiqiladi!
Miri Kulol (bolaning peshonasini silab):
Bu yigitning nomi bo’lsin Temur, Temurbek
Tangri — Turon — Turkistonu  Temurbek otdosh.
Tarag’aybek bir xum tillo keltirib Miri Kulol poyiga sochadi.
Miri Kulol (sochilgan tillolarga qarab):
Bu tuproqni soching faqa tuproqlarga, Bek.
Bamisoli sochilganday yo’lga sevinch yosh.
Miri Kulol otda uylariga qaytmoqdalar. Ortlarida Tarag’aybek otda. Bek xum to’la tillo tangalarni Hazrat izlariga sochib bormoqda.  Tarag’aybek uyidan yarim yo’lga qadar tillo sochildi, Miri Kulol tashrifi yashirin qolishi uchun.
Miri Kulol:
Nochorlarga  g’ariblarga buyurgan bo’lsin,
Temurbekning qadamini ko’ring Barlos, Bek.
Hali oyoq chiqarmasdan qadami — yolqin,
Ochun bo’lar  Tangrixona — or, haqiqat, erk!
Tangri — Turon — Turkistonu Temurbek otdosh.
юсуф жума америкада
Суратда: Исёнкор ўзбек шоири Юсуф Жума Америка Қўшма Штатларида
“Дунё ўзбеклари” учун махсус
Leave a Reply
*