Ўзбекистоннинг Буюк Британия ва Европанинг бошқа давлатлари, Европа Иттифоқи, НАТОдаги собиқ элчиси, ташқи ишлар вазирининг собиқ ўринбосари, таниқли сиёсатшунос, психолог, ёзувчи, Ўзбекистон ва хорижий олий ўқув юртлари ўқитувчиси, профессор Алишер Файзуллаев хорижга сафаридан сўнг ОИВ ва сифилис тестларини топшириш талабига дуч келди. Бу ҳақда у Facebook ижтимоий тармоғида ёзди.
Gazeta Ўзбекистон қонунларида 90 кундан ортиқ хорижда бўлганлар учун ОИВ тестини топшириш мажбурияти йўқлигига қарамай, фуқаролар поликлиникаларнинг талабига кўра анчадан буён тестдан ўтишга мажбур бўлаётгани ҳақида ёзганди. 1 август куни Сенат ОИВга мажбурий тест ўтказишни назарда тутувчи қонунни маъқуллади. Президент Шавкат Мирзиёев қонунни қачон имзолаши ва умуман имзолаш-имзоламаслиги номаълум (бошқача айтганда, қонун ҳали кучга киргани йўқ).
Халқаро экспертлар таклиф қилинаётган қоида юзасидан хавотир билдирган. Уларнинг таъкидлашича, мажбурий ОИВ тестлари дискриминация қилади ва инсон ҳуқуқларини бузади, шунингдек, самарасиз бўлиши ва ҳатто вазиятни ёмонлаштириши мумкин. Бироқ бу амалиёт аллақачон мавжуд ва сўнгги вақтларда тез-тез қулоққа чалина бошлади. Бироқ, Gazeta таъкидлаганидек, бу талаб кўпинча расмиятчиликдек кўринмоқда.
«Бир неча кундан буён туман поликлиникаси ҳамшираси шу йил бошида уч ойдан ортиқ хорижда бўлганим сабабли ОИВ ва сифилисга тест топширишимни сўраб мурожаат қилмоқда», — хабар қилди Алишер Файзуллаев.
Профессор бу Сенат томонидан тасдиқланган қонун билан боғлиқ бўлиши мумкинлигини айтди. У ҳамширага ҳали имзоланмаган қонун фақат 18 ёшдан 60 ёшгача бўлган (у 68 ёшда) фуқароларга тегишли эканини бир неча бор тушунтирган.
«Аммо ҳамширанинг иддао қилишича, у маслаҳатлашган раҳбарият сўзларига кўра, улар ёш чекловлари ҳақида ҳеч нарса билмайди ва мен тестдан ўтишга мажбурман», — таъкидлади Алишер Файзуллаев.
«Мана шу (айтганча, мен ҳали ҳам давлат раҳбари имзолаганми ёки йўқ — билмайдиган) қонун ва унинг ижроси билан боғлиқ вазият шундай. Кўрамиз, туман поликлиникаси бундан кейин қандай қадамлар ташлайди», — дея қўшимча қилди у.
Амалиёт 2018 йилдан бери ишламоқда
Эслатиб ўтамиз, Ўзбекистонда 2018 йилдан буён мамлакатга узоқ вақтдан кейин қайтган мигрантларни ОИВга текшириш учун тиббий муассасаларга мажбурий юбориш амалиёти жорий қилинган. Бу президент қарорида назарда тутилган. Худди шу йили идоралараро тегишли қарор қабул қилинган, аммо у жамоатчилик учун очиқ эмас.
2023 йилда президент томонидан 2023−2027 йилларда аҳоли ўртасида ОИВ инфекцияси тарқалишига қарши курашиш самарадорлигини ошириш бўйича комплекс чора-тадбирлар дастури тасдиқланган. Унда мигрантларни ихтиёрий равишда ОИВ тести билан қамраб олишни кенгайтириш, жумладан, мигрантлар ва уларнинг оилалари ўртасида инфекция, ҳимоя чоралари ва даволаш усуллари ҳақида хабардорликни ошириш кампаниялари ҳақида сўз боради.
Суратда: Алишер Файзуллаев Нью Жерсидаги (АҚШ) Seton Hall University дипломатия ва халқаро муносабатлар мактабидаги офисида, 2025 йил январь. Фото: Facebook.