Муддат бир неча бор кечиктирилганига қарамай, Ўзбекистон Марказий банки 5 фоизлик инфляцион таргетга 2027 йил охирида эришиши кутилмоқда. Бу ҳақда 11 сентабрь куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида Марказий банк раиси Тимур Ишметов маълум қилди.
Марказий банк ўз мандати бўйича иқтисодиётда нархлар барқарорлигини таъминлаш учун жавобгар ҳисобланади. Бу мақсад доирасида у ўзига 5 фоизлик таргет кўрсаткични қабул қилган. Ўтган йиллар давомида бу таргет кўрсаткичга эришиш муддати бир неча бор ортга сурилди. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги яқинда эълон қилган Фискал стратегиядаги прогнозларда инфляцион таргетга эришиш муддати 2028 йилгача кечикиши мумкинлиги қайд этилган.
11 сентябрь куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида Gazeta журналисти Марказий банк раисидан инфляцион таргетга эришиш бўйича муддатлар қайта-қайта кечиктирилиши аҳоли ва бизнесда пул-кредит сиёсатининг қатъийлигига ва Марказий банкнинг инфляцион таргетга эришиш ниятига нисбатан ишончсизлик келтириб чиқармайдими, дея сўради.
«Марказий банк нисбатан мўътадил пул-кредит сиёсати орқали иқтисодий ўсишга ҳам шикаст етказмасликка уринаётгани фонида, ҳукумат импортни қийинлаштирувчи ва қимматлаштирувчи, энергоресурслар бозорини аввалгидек субсидиялашда ва тарифларни оширишда давом этувчи қарорлари орқали нархлар барқарорлигига салбий таъсир ўтказмаяптими?» — дея сўради журналист.
У, шунингдек, Марказий банк раисига банк бозори хусусийлашуви ва иқтисодиётда рақобат муҳитини таъминлаш бўйича ислоҳотларнинг секин кечиши нархлар барқарорлигига қандай таъсир ўтказаётгани ҳақида савол берди.
Тимур Ишметов инфляцион таргетга эришиш муддати ҳақиқатан ҳам ҳар йили сурилиб бораётганини қайд этиб, бунга ташқи ва ички омиллар таъсир қилишини таъкидлади.
Марказий банк раиси, шунингдек, йил якуни бўйича инфляция прогнози қайта кўриб чиқилганини, кўрсаткич 8,7 фоиз атрофида шаклланиши кутилаётганини айтди.
«Сал олдин айтганимдек, инфляция пасайишни бошлади, кўп йўналишлар бўйича буни кўрдинглар. Бироқ пасайиш биз ўйлагандан кечроқ бошланди ва биз ўйлаган суръатда бўлмади. Яъни, пасайиш — ижобий натижа бор, лекин етарли эмас. Шунинг учун ҳам биз асосий ставкани ҳозирги даражада сақлаб қолдик», — деб тушунтирди у.
«Бир томондан, ҳозирча уни ошириш учун асослар йўқ, чунки биз инфляция пасайишини кутмоқдамиз. Бошқа томондан эса асосий ставкани пасайтиролмаймиз ҳам, чунки ижобий ўзгаришлар кечроқ юз бермоқда», — дея қўшимча қилди Марказий банк раиси.
Унинг таъкидлашича, инфляцияни 2025 йилдаги 8,7 фоиздан 2026 йил охиригача 5 фоизгача пасайтириш қийин: «Биз 2027 йил охиригача 5 фоизлик кўрсаткичга эришилади, деб кутяпмиз», — деди у.
Октябрь ойида Марказий банк 2027 йил охиригача таргетга эриша олиши ёки йўқлиги бўйича аниқроқ прогнозларини эълон қилади.
Тимур Ишметовнинг таъкидлашича, ҳисоб-китобларни амалга оширишда регулятор ҳам ички, ҳам ташқи омилларни ҳисобга олади ва прогноз уларнинг ўзгаришига қараб ўзгариши мумкин.
Ҳукумат қарорлари, хусусан, энергия субсидиялари, тарифларни ошириш ва импорт чекловлари таъсири ҳақидаги саволга жавоб берар экан, Ишметов Марказий банк ўз ҳисоб-китобларида ҳукумат таркибий ислоҳотларни давом эттиришини назарда тутаётганини таъкидлади.
«Турли хил товар бозорларида биз эркинлаштириш йўлидан юришимиз керак. Бу, албатта, [инфляцион таргетга эришиш йўлидаги ҳаракатлар самарадорлигига] таъсир қилади. Маълум бир товарлар бозорларини эркинлаштириш биз прогноз қилгандан кечроқ юз берса ҳам, бу бизга таъсир қилади. Бир томондан эркинлаштириш кечикса, бизга яхши — нарх ошмагандек бўлади. Лекин кейинчалик барибир нарх ошади ва бу яна таргетга эришиш муддатини ўзгартираверади. Шунинг учун ҳам режалар ўзгариб борадиган бўлса, айтилган муддатда таргетга эришиш қийин бўлади», — дейди у.
Марказий банк раиси, шунингдек, ташқи омилларга нисбатан юқори ноаниқлик сақланиб қолаётганини, бу эса аниқ прогноз қилишни қийинлаштираётганини таъкидлади.
«Шунга қарамай, биз ташқи омилларга мослашишга ва ҳукумат билан биргаликда мослашувчан сиёсатни амалга оширишга ҳаракат қиламиз, албатта», — дея қўшимча қилди Ишметов.
Унинг сўзларига кўра, айни пайтда номонетар омиллар, жумладан, рақобатни кучайтириш ва 5−6 турдаги товарларда ишлаб чиқариш концентрациясини камайтириш масалалари бўйича ишлар олиб борилмоқда. «Бу ишлар қанчалик самарали бўлишига қараб умумий сиёсатимиз самарадорлигига ўз таъсирини ўтказади», — дея хулоса қилди Марказий банк раиси.
Эслатиб ўтамиз, Ўзбекистон Марказий банки 2020 йилда инфляцияни таргетлашга ўта бошлаганди. Ўшанда инфляция бўйича доимий мақсадли кўрсаткич 5 фоиз этиб белгиланган ва бунга 2023 йилга бориб эришиш режалаштирилганди. 2022 йилга келиб, 5 фоизлик кўрсаткичга эришиш муддати 2024 йил охирига кечиктирилди, 2024 йилда эса бу муддат иккинчи ярмига 2025 йилнинг иккинчи ярмигача кечиктирилди.
2024 йилнинг октябрь ойида иқтисодий ривожланишнинг асосий сценарийси бўйича таргетга эришиш муддати 2026 йилнинг иккинчи ярмигача кечиктирилди (хавфли сценарий бўйича 2027 йил охиригача).
Май ойи бошида Марказий банк раиси Тимур Ишметов 2025 йил Марказий банк учун инфляция бўйича «қийин йиллар серияси»нинг охиргиси бўлишига умид билдирганди.
Маълумот ўрнида
Монетар омиллар — Марказий банк назорати остидаги воситалар: асосий ставка, очиқ бозор операциялари, мажбурий захиралар ҳисобланади. Уларнинг ёрдамида Марказий банк иқтисодиётдаги пул ҳажмини тартибга солади, кредитларни қимматроқ ёки арзонроқ қилиш, ликвидлик ва кутилмаларни бошқариш орқали инфляцияга таъсир ўтказади. Бу нархлар барқарорлигига қисқа муддатли таъсир кўрсатишнинг асосий механизми саналади.
Номонетар омиллар — бу Марказий банк бевосита назорат қилмайдиган таркибий шароитлар ва бозордаги бузилишлар саналади. Монополлашув, рақобат тақчиллиги, субсидиялар, импорт чекловлари, нархларнинг давлат томонидан тартибга солиниши шулар жумласидан. Улар пул-кредит сиёсатидан қатъий назар инфляцион босимни шакллантиради. Шу сабабли, барқарор пул-кредит шароитларида ҳам инфляция юқори даражада сақланиб қолиши мумкин. Бу омилларга таъсир қилиш ҳукумат билан ҳаракатларни мувофиқлаштиришни ва бошқа ислоҳотларни тақозо этади. Марказий банк раиси Тимур Ишметов таъкидлаганидек, уларнинг самарадорлиги кўп жиҳатдан бутун сиёсат муваффақиятига таъсир қилади.