Франция ва Британияда пенсионерлар аҳолининг бошқа исталган қатламидан фаровонроқ яшамоқда, деб ёзди Financial Times.
Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти маълумотларига кўра, Франция ва Британияда пенсионерларнинг даромади меҳнатга лаёқатли ёшдаги аҳоли даромадларидан тезроқ ўсмоқда. Бу аҳолининг кексайиб бориши ҳамда умр кўриш давомийлигининг узайиши фонида Франция ва Британия сиёсий кун тартиби нафақахўрлар таъсири остида қолаётгани билан изоҳланади. Кучайиб бораётган молиявий инқирозлар демографик муаммоларни ҳал қилишнинг нотўғри амалиётларини кўрсатиб бермоқда, дейди мақола муаллифи.
Ҳар иккала мамлакатда пенсия тизимини ислоҳ қилиш, хусусан, пенсия ёши чегарасини ошириш ёки пенсия тўловлари учун бюджет ҳаражатларини қисқартиришга қаратилган ҳар қандай ташаббус жамоатчиликнинг кескин норозилигини келтириб чиқариб, бу масалани мамлакатлар сиёсий кун тартибида тобора «тегилмайдиган» мавзуга айлантирмоқда. Бироқ пенсия ёшидаги аҳоли улушининг ортиб бориши бюджетга босимни юзага келтиради ва мамлакат молиясини танг аҳволга солиб қўяди. Gazeta Financial Times нашрининг аҳолининг кексайиб бориши ҳамда пенсия тўловлари ва кексаларни парваришлаш ҳаражатларининг ўсиб бориши Франция ва Британия молиясига қандай юк бўлаётганига бағишланган мақоласи таржимасини ҳавола этади.
Тереза Мэй ва Энди Бернхэм Мишел Барнье, Франсуа Байру ва Эммануэль Макрон билан қандай умумий жиҳатга эга? Уларнинг барчаси кексайиб бораётган жамиятни молиялаштиришнинг муқаррар йўқотишлари борасида жамоатчилик олдида тўғрисўз бўлди ва бу ошкоралик учун жамоатчилик, матбуот, мухолифатчи сиёсатчилар томонидан ёки ҳар уч томондан жазоланди.
Сўнгги йигирма йиллик мобайнида Франция ва Британия сиёсати сон жиҳатдан ортиб бораётган кекса аҳоли ижтимоий соҳа харажатларини қисқартиришга қаратилган таклифлар қабристонига айланди. Бу эса, айнан шу даврда, ҳар иккала мамлакат молиявий балансларида ўз аксини кўрсатмай қолмади. Кекса ёшдаги фуқароларга бюджетдан ажратиладиган ижтимоий тўловлар ҳажми бошқа мамлакатларга қараганда юқорироқ ва тезроқ ўсди, давлат қарзининг ялпи ички маҳсулотга нисбати ҳам шунга мос равишда ошиб борди.
Инфографика: FT
Франция ва Бирлашган Қироллик 65 ёшдан юқори аҳолига давлат харажатлари ҳажмини бошқа кўпчилик мамлакатларга қараганда кўпроқ оширган.
Аҳолининг қариши муаммоси Ла-Манш қирғоқларигагина хос эмас. Аслини олганда, Франция ва Бирлашган Қироллик Европанинг энг қулай демографик кўрсаткичларига эга. Муаммо — уларга қандай муносабатда бўлинишида ва ҳар иккала жамиятда ҳам пенсионерларга берилган устуворликда.
Бирлашган Қиролликда муаммолар икки томонлама. Биринчидан, ҳар иккала асосий партия мамлакатда кексалар парваришига ажратиладиган тоғ-тоғ харажатларнинг бир қисмини бунга қодир бўлганлар зиммасига ўтказишга ҳар қанча уринмасин, беҳуда. Британиянинг 65 ёшдан ошганлар учун соғлиқни сақлаш ва парваришлаш харажатлари минг йиллик бошидан бери икки карра ошди, айни пайтда даромадлар мутаносиб кўтарилмагани ҳисобига бу инфратузилма харажатларининг қисқариши ва қарзлар даражасининг ўсишига олиб келди.
Франция ва Британияда пенсионерлар даромади меҳнат ёшидаги аҳоли даромадларидан тезроқ ўсмоқда.
Иккинчидан, давлат пенсиялари миқдорини белгилашда «уч карра қулф» тамойили амал қилади. Унга кўра, пенсия тўловлари ҳар йили камида 2,5 фоизга, инфляция ёки иш ҳақи ўсиши бундан юқори бўлган тақдирда, худди шу даражада ошиши кафолатланади. Бу ғайриоддий келишув пенсия харажатларининг пенсионерлар сонидан тезроқ ўсишини таъминлайди ва кексаларнинг турмуш даражаси бошқаларникига қараганда жадалроқ суръатларда яхшиланишига олиб келади. Натижада Британиянинг давлат молияси аста-секин босим остида қолишдан ташқари, болаларнинг боболарига қараганда қашшоқликда яшаш эҳтимоли кўпроқ бўлган жамият юзага келди.
Ла-Маншнинг нариги томонидаги вазият янада кескинроқ. Француз пенсионерлари ҳукуматдан ғарбнинг бошқа мамлакатларидаги тенгдошларига қараганда кўпроқ пул олиш билан кифояланиб қолмай, уларни бир неча йил олдинроқ ола бошлашади. Натижада 65 ёшдан ошганларнинг ўртача даромади меҳнатга лаёқатли ёшдаги аҳолиникидан юқори бўлиб, бу нафақат халқаро миқёсда, балки Франция тарихида ҳам ноёб ҳодиса.
Франция пенсионерлари меҳнатга лақатли ёшдаги ватандошларидан кўра кўпроқ даромад олмоқда.
Ҳатто бу тартибга таҳдид ҳақидаги миш-мишлар ҳам жамоатчиликнинг оммавий ғазаби ва ўнгу сўлдан қаршиликка дуч келмоқда. Макроннинг пенсия ёшини ғарб меъёрларининг қуйи чегарасига кўтариш таклифи бутун мамлакат бўйлаб норозилик намойишлари билан қарши олинди. Сўнгги 10 ойда мамлакатда иккита ҳукумат қулаган бўлса, шундан биринчисига Барньенинг пенсия тўловларининг сўнгги режалаштирилган оширилишини олти ойга кечиктириш таклифи сабаб бўлди. Байрунинг худди шу ваъдаларни бекор қилишдан бош тортиши иккинчи ҳукумат ағдарилишини келтириб чиқарди.
Француз сиёсий таҳлилчиси Франсуа Валентин келтирган статистикага кўра, пенсия тўловлари мамлакатнинг давлат молиясида шунчалик катта роль ўйнайдики, улар ўтган йили Мудофаа вазирлиги бюджетининг олтидан бир қисмини ташкил этди ва уларсиз Франция НАТОнинг ҳарбий харажатлар бўйича 2 фоизли мақсадига эриша олмаган бўларди.
Француз мухолиф партияларининг аҳолининг тобора камроқ қисмидан пухта ўйланмаган солиқларни таклиф қилишга ўтгани, пенсия ва пенсионерларнинг қанчалик дахлсиз бўлиб қолганини кўрсатади. Шундай бўлса-да, бу солиқлардан кутилаётган даромадлар пенсияларга киритилиши мумкин бўлган арзимас ўзгартиришлардан тежалиши мумкин бўлган маблағдан камроқдир. Буюк Британияда эса, ҳатто бойлик солиғидан олинадиган даромадларнинг энг оптимистик ҳисоб-китоблари ҳам, фақат иш ҳақи ўсишига боғланган пенсияга нисбатан «уч карра қулф» қоидаси жорий қиладиган йиллик қўшимча харажатлардан камроқ.
Авлодлар алмашинуви ёрдам беришига ишора йўқ. Ўтган йилги умумий сайловларда Лейбористлар ғалаба қозонганидан сўнг — бу «беби-бумерлар»нинг туғилганидан бери Бирлашган Қиролликдаги илк мағлубияти эди — «бумерлар»нинг Британия давлат молиясига таъсири заифлашишига бўлган умидлар ўзини оқламади. Молия вазири кўп ўтмай пенсионерларнинг қишки иситиш субсидияларини даромадга боғлаш режаларини бекор қилишга мажбур бўлди ва сайловчилар Лейбористларнинг пенсионерларга муносабатини уларнинг ҳукуматга келишининг энг паст нуқтаси деб баҳолашди.
Сайловчилар кўпинча сиёсатчиларни молиявий манипуляцияда айблашади, лекин бу ҳолда уларнинг ўзи ҳам иштирокчи: чунки тобора ортиб бораётган пенсия тўловларига осмондан тушадигандек қарашади. Лекин қайсидир нуқтада ҳар иккала тоифа ҳам математик ҳақиқат билан юзлашиши муқаррар.