2 октябрь куни Тошкентда Инсон ҳуқуқлари бўйича Ўзбекистон Миллий маркази, Миграция агентлиги, РФ президенти ҳузуридаги Фуқаролик жамияти ва инсон ҳуқуқлари бўйича кенгаши ҳамда «Петербург мулоқоти» форумининг йиғилиши бўлиб ўтди. Давра суҳбатида «МДҲ давлатлари учун ягона меҳнат бозорини шакллантириш контекстида» миграция сиёсатини такомиллаштириш масалалари муҳокама қилинди, деб хабар беради Gazeta мухбири.
Иштирокчиларнинг асосий муҳокама мавзуси хорижда ишга жойлашмоқчи бўлган ўзбекистонликлар учун муҳим роль ўйнашда давом этаётган Россия меҳнат бозори бўлди. Бироқ айни вақтда на Ўзбекистон, на Россия томонида хорижга ишлаш учун кетган Ўзбекистон фуқаролари ҳақида аниқ маълумотлар йўқ.
Рақамлар ҳар хил, аммо катта.
«Тахминий рақам — чунки баъзилари расман ишлайди, баъзилари нотўлиқ, баъзилари эса сояда қолмоқда — РФда 2 миллионга яқин ўзбекистонлик ишламоқда», — деди РФ президенти ҳузуридаги Фуқаролик жамияти ва инсон ҳуқуқлари бўйича кенгаши (ИҲК) раҳбари Валерий Фадеев.
Унинг сўзларига кўра, 2024 йилда ўзбекистонликларнинг Россиядан пул ўтказмалари тахминан 11,5 миллиард долларни ташкил қилган ва «бу жуда катта миқдор — Ўзбекистон ЯИМининг тахминан 9 фоизи».
«Бу Ўзбекистон учун муҳим ва фойдали. Лекин, табиийки, бу икки миллион кишининг меҳнати Россия Федерацияси учун ҳам фойдали, чунки улар қўшимча қиймат яратади ва Россиянинг турли хил бозорларида ишлайди», — дея қўшимча қилди Валерий Фадеев.
Ўзбекистондаги рақамлар бироз бошқача: Россияда вақтинча ишлаётган фуқаролар сони тахминан 1,3 миллионни ташкил этади. «Бу рақамлар доимо муҳокама қилинади, лекин улар ҳам мавсум ва талабга қараб ўзгарувчан. Табиийки, қишга келиб бу рақам кескин камаяди», — деб тушунтирди Ўзбекистон Миграция агентлиги директори Беҳзод Мусаев.
Айни пайтда статистик маълумотлар Ўзбекистондан ишчи кучига талаб юқори эканини кўрсатмоқда. Бу йил россиялик иш берувчилар 150 000 дан ортиқ ишчига эҳтиёж борлигини маълум қилган, улардан 100 000 дан ортиғи Россияга ташкилий тарзда юборилган. Мигрантларга нафақат қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалигида, балки йирик саноат корхоналарида ҳам талаб бор — «Газпром» ва «Лукойл»дан тортиб КамАЗ ва АвтоВАЗгача.
Ечилмаган муаммолар
Бироқ иқтисодий мақсадга мувофиқлик ортида Ўзбекистон томони мунтазам равишда кўтариб келаётган муаммолар ҳам бор. Миграция агентлиги слайдлари фақат чиройли расмлардан иборат бўлмаган тўлиқ тақдимот тайёрлади: Москва аэропортларида паспорт назорати учун машаққатли, соатлаб навбатлар, кўпинча Россия хавфсизлик кучларининг ўзбекистонликларга жисмоний ва руҳий зўравонлик қилиши билан тугайдиган ётоқхоналардаги ноқонуний телефон текширувлари ва эрталабки рейдлар, шунингдек, ижтимоий тармоқлар ва ОАВда антимиграцион риториканинг кучайиши.
Ўзбекистон ТИВ миграция рейдлари чоғида фуқароларнинг ҳуқуқлари бузилиши ёки поймол қилинишига оид ҳолатларни биргаликда кузатиш учун қўшма мониторинг ўрнатишни таклиф қилмоқда.
«Фуқароларга нисбатан номутаносиб зўравонлик ва уларнинг шаъни ҳамда қадр-қимматини камситувчи усулларга йўл қўйган шахсларнинг ҳаракатларига ҳуқуқий баҳо берилиши ва улар жавобгарликка тортилиши шарт, деб ҳисоблайман», — деди ташқи ишлар вазири ўринбосари Олимжон Абдуллаев.
ТИВ фақатгина шундай ёндашув 2022 йилда имзоланган Ўзбекистон ва Россия ўртасида ҳар томонлама стратегик шериклик тўғрисидаги декларация қоидаларига мос келишига ишонч билдирди.
«Ватан уруши ёки Қрим эгалланиши ҳақидаги саволлар»сиз
Ечим сифатида институционал чора-тадбирлар таклиф этилмоқда. Тошкентда миграцияга тайёргарлик кўриш маркази очилиши режалаштирилган бўлиб, у ерда мигрантлар жўнаб кетиш олдидан зарур тартиб-қоидалардан ўтиши мумкин: дактилоскопия (бармоқ изларини олиш), суратга олиш, киришга тақиқни текшириш ва суғурта рўйхатидан ўтиш.
Миграция агентлиги раҳбари яқинда Тошкентда «Сахарова» кўп функцияли миграция марказининг филиали очилганини эслади. Бироқ унинг имкониятлари, Москвадаги марказда бўлгани каби, Россияда бандлик хизматларининг тўлиқ спектрини тақдим этишга имкон бермайди.
Рус тили имтиҳони — алоҳида масала. Ҳозирда у фақат Россия Халқлар дўстлиги университетининг Тошкентдаги ваколатхонасида мавжуд. Ўзбекистон эса Жиззах ва Андижондаги университетларда тест марказларини очишни таклиф қилмоқда. Иккинчиси ишчи кучига тўлиб тошган 10 миллион кишилик (мамлакат аҳолисининг учдан бири) Фарғона водийсини қамраб олади.
Тестлар мазмуни ҳам танқид қилинди: 1812 йилги Ватан уруши ёки Қримнинг аннексия қилиниши ҳақидаги саволлар, Ўзбекистон томонининг фикрича, «иш учун амалий аҳамиятга эга эмас». ИҲК рози бўлди: имтиҳон йўл ҳаракати қоидаларини билиш тестига ўхшаш бўлиши керак. «Ҳарбий раҳбарлар ким бўлгани, Бородинода ким қўмондонлик қилгани ҳақида ортиқча мураккаблаштиришнинг ҳожати йўқ. Минимал тарихий ва ҳуқуқий билим. Баъзи асосий конституциявий талаблар… Бу ягона давлат имтиҳони эмас», — дейди Фадеев.
Аэропортлардаги холдан тойдирувчи навбатлар бўйича ИҲК раҳбари ўтказиш пунктларидаги кучайтирилган чоралар Россиядаги амалдаги умумий хавфсизлик режими билан боғлиқлигини таъкидлади. «Юқори технологияли ечимларни жорий қилиш ишлари олиб борилмоқда… Ишончим комилки, бу вақтлар қисқаради», — дея қўшимча қилди Фадеев.
Тадбир иштирокчилари бир овоздан миграция Ўзбекистон-Россия муносабатларининг табиий қисмилигича қолаётгани ва меҳнат муҳожирларининг назоратсиз оқимидан ҳеч бир томон манфаатдор эмаслигини айтди. Шунингдек, соҳа ҳозирда янги — шаффоф, олдиндан айтса бўладиган ва ўзаро манфаатларга мос ёндашувларни талаб қилишига келишиб олинди. Энди фақат ушбу ғояларни ҳаётга татбиқ этишгина қолди.