2027 йилда Ўзбекистон Марказий банки маълумотларни бошқаришнинг янги тизимини жорий этишни режалаштиряпти. Янги тизим регулятор ва молия ташкилотлари ўртасидаги ахборот алмашинувига ёндашувни ўзгартириши кутилмоқда. МБнинг лойиҳалар, жараёнлар ва маълумотларни бошқариш бўйича бош директори Гўзал Раҳимова Gazeta билан суҳбатда ушбу тизим нимани англатиши, нима учун кераклиги ҳамда банклар ва мижозларга қандай таъсир кўрсатиши ҳақида батафсил маълумот берди.
— МБ ва молиявий ташкилотлар нуқтаи назаридан «маълумотларни бошқариш тизими» нимани англатади?
— Бу маълумотлар ҳаёт циклининг — уларни йиғиш ва сақлашдан тортиб, қарор қабул қилиш мақсадида таҳлил қилиш ва фойдаланишгача — барча босқичларида маълумотлар билан самарали ишлашни таъминлайдиган тамойиллар, жараёнлар, вазифалар, технологиялар ва меъёрий ҳужжатлар мажмуасини англатади.
МБ учун бу назорат жараёнларининг шаффофлиги ва самарадорлигини ошириш воситасидир. Назорат остидаги ташкилотлар учун эса ахборот алмашинувини янада тартибли қилиш, ҳисобот тайёрлаш юкини камайтириш ва регулятор билан ўзаро алоқалар сифатини ошириш имконияти.
— МБ нима учун бундай тизимни жорий этмоқда — у қандай вазифаларни ҳал қилади?
— Тизим аниқ жараёнлар ва маълумотлар билан ишлаш масъулиятини шакллантириш, такрорланишлар ва қарама-қаршиликларни бартараф этиш имконини беради. Натижада бошқарув қарорлари аниқ ва келишилган маълумотлар асосида қабул қилинади. Бу ишнинг шаффофлигини оширади ва маълумотларни янада самарали алмашиш орқали банкларнинг ҳисобот юкини камайтиришга шароит яратади.
— МБ маълумотларни бошқаришнинг янги тизимини 2027 йилгача жорий этишни режалаштиряпти. Банкларнинг ички фаолиятида нималар ўзгаради?
— Таҳлилий ахборот тизимини жорий этиш лойиҳаси маълумотлар билан ишлашнинг барча босқичларини — уларни тўплаш ва сақлашдан тортиб, МБнинг кундалик назорат фаолиятида уларни таҳлил қилиш ва фойдаланишгача бўлган жараёнларни қамраб олади.
Асосий мақсад — ҳисоботларни қайта ишлаш жараёнларини автоматлаштириш, қўлда бажариладиган амалларни қисқартириш ва илгари турли манбалардан ва турли форматларда тўпланган маълумотларнинг такрорланишини бартараф этиш. Янги тизим ягона рақамли порталга айланади, у орқали банклар ўз ҳисоботларини узатади, регулятор эса ишончли ва тизимли маълумотларни машинада ўқиладиган шаклда олади. Бу қарорларни тезроқ қабул қилишни таъминлайди, банклар ва Марказий банк ўртасидаги ўзаро муносабатларни соддалаштиради ва маълумотлар базасида таҳлил ва прогноз қилиш учун асос яратади.
2027 йилга келиб маълумотлар алмашинуви тўлиқ стандартлаштирилган ва рақамли бўлган янги ҳисобот моделига ўтиш режалаштирилган.
— Банклар учун ҳисоботларни шакллантириш осонлашадими? Бу мижозларга қандай таъсир кўрсатади?
— Ҳа, тизим ягона стандартларни белгилайди, бу эса ҳисоботни тайёрлашни янада тушунарли ва олдиндан айтиб бўладиган қилади. Бу банк жараёнларининг барқарорлиги ва самарадорлигини оширади, янада ишончли ва замонавий хизмат кўрсатишга замин яратади.
— Ушбу тизимдан мижозларнинг ишончлилигини баҳолашда, масалан, скорингда қандай фойдаланиш мумкин?
— Банклар томонидан яратиладиган инфратузилма мижоз тўғрисидаги маълумотларни бир жойга жамлаш имконини беради. Бу мижоз профилини батафсил таҳлил қилиш ва хавфларни баҳолаш аниқлигини ошириш имконини яратади.
— Бу финтех компаниялари ва нобанк ташкилотларга қандай фойда келтиради?
— Улар учун маълумотларни бошқаришнинг янги тизимини жорий этиш ички жараёнларнинг ҳам яхшиланишига олиб келади.
— Ушбу лойиҳада KPMG қандай роль ўйнайди?
— Лойиҳа мураккаблиги инобатга олиниб, икки босқичга ажратилган. KPMG компанияси биринчи босқичда иштирок этиб, МБнинг амалдаги маълумотларни бошқариш тизимини таҳлил қилди, муаммоли жиҳатлар ва такомиллаштириш йўналишларини аниқлади.
KPMG маслаҳатчилари, шунингдек, маълумотларнинг янги моделини ишлаб чиқиш ва келгусидаги Таҳлилий ахборот тизими учун техник топшириқ лойиҳасини тайёрлашда иштирок этди. Айни пайтда маълумотларни бошқариш ва таҳлил қилиш соҳасидаги долзарб халқаро тенденцияларни кузатиш ва тақдим этишда давом этади.
— Лойиҳа кимнинг тажрибасига асосланган?
— Маълумотларни бошқариш тизими, хусусан, ва ташаббуслари кўплаб регуляторлар, айниқса, ривожланган мамлакатлар учун устувор йўналиш ҳисобланади. Лойиҳа жуда мураккаб ва жараёнларни чуқур ўзгартиришни талаб қилгани сабабли аксарият марказий банклар бундай ечимларни амалга оширишнинг турли босқичларида турибди.
Лойиҳамизни ишлаб чиқишда маълумотларни бошқариш тизимларини жорий этган регуляторлар, хусусан, Сингапур Марказий банки (MAS), Литва банки ва Туркия банки тажрибаси ўрганилди. Шунингдек, бундай тизимларни жорий этиш жараёнида бўлган мамлакатлар: Венгрия, Чехия, Австрия ва Италия, шунингдек, Қозоғистон, Озарбайжон ва бошқаларнинг тажрибаси ҳам инобатга олинди.
— Янги тизим банк тизимини янада шаффоф ва самарали қилишга қандай ёрдам беради? Нақдлаштириш, яширин иқтисодиёт ва коррупцияга қарши курашда ёрдам бера оладими?
— Янги тизим мавжуд амалиётларнинг ўрнини эгалламайди, балки уларни кучайтиради: банклар ва регулятор маълумотларни тезроқ, қиёслашга осон ва таҳлил қилишга қулай шаклда олади. Бу оператив шаффофликни оширади — тенденциялар ва аномалияларни кўриш осонлашади.
Маълумотлар жорий вазиятни янада чуқурроқ таҳлил қилиш имконини беради, белгиланган меъёрлардан ҳар қандай четга чиқиш эса тезкор аниқланиб, МБ ходимлари томонидан қўшимча ўрганилади.
— Бу тизимни МБнинг ўз мутахассислари ишлаб чиқяптими ёки хусусий IT компания жалб қилинганми?
— Бу лойиҳа келажакда бир қатор ўзаро боғлиқ функциялар ва компонентларни бирлаштирувчи кенг қамровли рақамли платформадир. Уни ишлаб чиқиш МБ имкониятларини ҳисобга олган ҳолда босқичма-босқич амалга оширилади: ечимларнинг бир қисми ўз кучлари билан, бошқа қисми эса ташқи ишлаб чиқувчилар иштирокида яратилиши кўзда тутилган.