Ўзбекистон Американинг кичик модулли реактор (SMR) технологиясига қизиқиш билдирмоқда, деди Gazeta’га Атом энергияси агентлиги директори Азим Ахмедхаджаев.
Унинг сўзларига кўра, 26 сентябрь куни Нью Йоркда Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги ва АҚШ Давлат департаменти ўртасида атом энергиясидан тинч мақсадларда фойдаланиш бўйича ўзаро англашув меморандуми имзоланган. Ҳужжат тажриба алмашиш ва саноат кооперацияси учун имкониятлар очган.
«Президент Шавкат Мирзиёевнинг 4−6 ноябрь кунлари АҚШга ташрифи чоғида ушбу келишувлар янада ривожлантирилди. Биз Американинг кичик модулли реактор технологиялари, хусусан, Holtec, GE Hitachi ва NuScale каби компанияларнинг сертификатланган лойиҳаларини ўрганишга қизиқишимизни тасдиқладик. Айни пайтда бу ишланмалар дунё атом энергетикасида етакчи ўринда туради», — дейди Ахмедаджаев.
Унинг сўзларига кўра, Ўзбекистон атом энергетикаси соҳасида ҳамкорлик ва технологияларни диверсификация қилиш йўналишига содиқлигини давом эттирмоқда.
«Шу тариқа Ўзбекистон ўзининг кўп векторли сиёсатини давом эттирмоқда. Биз Россия билан РИТМ-200Н реакторлари негизида кичик атом электр станцияларини қурмоқдамиз, йирик ВВЭР-1000 реакторларини кўриб чиқмоқдамиз, шунингдек, Хитой билан SMR ва уранни қайта ишлаш бўйича ҳамкорлик қиляпмиз. Америка технологияларини ўрганиш — мамлакат иқтисодиёти учун энг ишончли ва ўсиб бораётган иқтисодий ечимни танлаш борасидаги саъй-ҳаракатларимизни диверсификация қилишда табиий қадам», — урғулади «Ўзатом» раҳбари.
АҚШ билан келишув доирасида таълим соҳасидаги ташаббуслар, жумладан, мутахассислар тайёрлаш ва қўшма семинарлар ўтказиш режалаштирилган. Бу қадамлар Ўзбекистонга истиқболли технологияларни олдиндан баҳолаш имконини беради.
«Ушбу босқич тайёргарлик босқичи бўлади. Америка SMR’ларининг референт намуналари пайдо бўиши билан „Ўзатом“ мутахассислари батафсил таҳлил ўтказиб, уларнинг Ўзбекистонда фойдаланиш имкониятларини баҳолайди. Бу бизга 2050 йилга бориб электр энергияси истеъмоли ошиши кутилаётган шароитда барқарор энергия таъминотини таъминлашга ёрдам беради», — дея қўшимча қилди Азим Ахмедхаджаев.
У Ўзбекистон илғор ечимларни таклиф этувчи турли мамлакатлар ва компаниялар билан ҳамкорликка очиқ эканини таъкидлади.
«Бундай қадамлар Ўзбекистоннинг энергетик мустақиллигини мустаҳкамлайди ва глобал тоза энергия мақсадларига хизмат қилади», — дея хулоса қилди у.
7 ноябр куни АҚШ Давлат департаменти Ўзбекистон ва АҚШ президентлари Шавкат Мирзиёев ва Дональд Трампнинг Вашингтондаги музокаралари якунлари бўйича эришилган бир қанча келишувлар тафсилотларини эълон қилди. Улар орасида Ўзбекистоннинг АҚШ энергетика компанияларидан кичик ядровий модулли реакторларни сотиб олиш мажбурияти ҳам бор эди. «Ўзатом» матбуот хизмати Ўзбекистонда бундай мажбурият йўқлигини маълум қилди.
Азим Ахмедхаджаев аввалроқ кўплаб глобал компаниялар ўзларининг кичик модулли реактор технологияларини фаол равишда ишлаб чиқаётганини айтганди. Мисол тариқасида у 100 МВт қувватга эга кичик модулли реактор қурилишини якунлаётган Хитойнинг CNNC компаниясини келтирди.
Сентябрь ойи охирида Ўзбекистон ва Россия Жиззах вилоятида бўлажак атом электр станциясининг конфигурациясини белгиловчи ҳужжатларни имзолаганди. Томонлар реакторлар учун ядро ёқилғиси етказиб бериш бўйича ҳам келишиб олди.
Октябрь ойида кичик атом электр станциясининг биринчи реакторида қазиш ишлари бошланди — лойиҳа ҳозирда қурилиш босқичига кирмоқда. Энергоблокларни 2029−2035 йиллар оралиғида ишга тушириш режалаштирилган. Кичик ва йирик атом электр станцияларини жойлаштириш орқали лойиҳа «МВТ·с бўйича энг тежамкор вариант» бўлиши кутилмоқда.
Эслатиб ўтамиз, кичик АЭС Россиянинг атом музёрарларида қўлланган РИТМ-200Н босимли сув реактори негизида қурилади. Бироқ бу реакторларга эга қуруқликдаги АЭС ҳали қурилмаган ва референт эмас (синовдан ўтмаган). Бундан ташқари, Ўзбекистон дунёдаги йирик ва кичик АЭС бир майдонда бирлаштирган биринчи давлатга айланади.