Марказий банк Ўзбекистонда «Пул-кредит сиёсатининг 2026−2028 йилларга мўлжалланган асосий йўналишлари»нинг якуний таҳририни эълон қилди.
Ҳужжатдан пул-кредит сиёсатининг жорий ҳолати бўйича регулятор таҳлили, 2026−2028 йиллар учун макроиқтисодий прогнозлар, инфляцион таргетлаш масаласи ўрин олган, шунингдек, келгуси йилларда инфляцияга таъсир этувчи потенциал хатарлар ва юмшатувчи омилларга тўхталиб ўтилган.
Пул-кредит сиёсатининг жорий ҳолати
МБ таҳлилига кўра, 2025 йилда Ўзбекистон иқтисодиёти барқарор суръатларда ўсиши қуйидаги омиллар билан изоҳланади:
- инвестицион фаолликнинг кучайиши;
- аҳоли даромадларининг ошишига мос равишда истеъмолга бўлган талабнинг ортиши;
- экспортнинг ўсиши.
Инвестицион фаолликнинг кучайиши кўп жиҳатдан хорижий инвестициялар оқимининг ортиши ва кредитлар ҳажмининг жадал ўсишида ўз аксини топди, дея таъкидлайди МБ.
Регуляторнинг қайд этишича, йил бошидан иқтисодиётда ялпи талаб барқарор шаклланганига қарамай, айрим истеъмол товарлари бўйича импорт таклифи билан боғлиқ хатарлар I чоракда инфляциянинг юқори бўлишига ва инфляцион кутилмаларни ошишига олиб келган.
«Бунга жавобан Марказий банк пул-кредит сиёсатини қатъийлаштиришга қарор қилди ва март ойида асосий ставкани 0,5 фоиз бандга ошириб, 14 фоиз даражасида белгилади… III чоракда нисбатан қатъий пул-кредит сиёсати ва миллий валютанинг мустаҳкамланиши туфайли инфляцион босимлар ва кутилмаларнинг пасайишига эришилди», — дейилади ҳужжатда.
МБ прогнозларига кўра, йил якуни бўйича ЯИМ ўсиши 7−7,5 фоизни ташкил этади. Инфляция кўрсаткичи 2025 йилда 8 фоизга яқин даражада шаклланиши, 2026 йил охиригача 7 фоизгача пасайиши кутилмоқда.
Қайд этилишича, регулятор ҳар қандай вазиятда (асосий сценарий бўйича ҳам, эҳтимолий шоклар юзага келганда ҳам) ўз эътиборини 2027 якунигача инфляциянинг 5 фоизли таргет кўрсаткичига эришишга қаратади.
«Ташқи инфляцион босимлар юмшаши ва ички инфляцион кутилмаларнинг мўътадиллашиши шароитида Ўзбекистонда инфляция даражаси 2027 йилда 5 фоизли таргетга етиши ва 2028 йилдан бошлаб ушбу кўрсаткич атрофида шаклланиши кутилмоқда. Ушбу прогнозлар хусусийлаштириш жараёнларининг давом этиши, ички ва ташқи инвестициялар ҳажми барқарор ўсишда давом этиши ва иқлим билан боғлиқ хавфлар кучаймаслиги ҳақидаги қарашларга асосланиб ишлаб чиқилган», — дея таъкидлайди МБ.
Инфляцияга таъсир этувчи хатарлар
Регулятор макроиқтисодий сценарийларни ишлаб чиқишда инфляциянинг ўсишига сабаб бўлиши мумкин бўлган асосий хатарлар сифатида қуйидагиларни санаб ўтади:
- ҳамкор давлатлар валюталарининг кескин қадрсизланиши;
- олтин нархларининг сезиларли пасайиши;
- импорт қилинадиган озиқ-овқат маҳсулотлари жаҳон нархларининг сезиларли ошиши;
- бюджет тақчиллигининг ортиши;
- энергия таъминотидаги узилишлар;
- об-ҳаво ва иқлим шароитларининг ёмонлашуви;
- истеъмол талабининг кучайиши ва тартибга солинадиган нархларнинг кутилаётган даражадан сезиларли ошиши.
Айни пайтда, олтин нархининг кескин ошиши, хусусийлаштириш жараёнларининг тезлашиши, инвестиция ва рақобат муҳитининг яхшиланиши инфляция кўрсаткичининг пасайишига хизмат қилиши мумкин.
2026−2028 йиллар учун макроиқтисодий прогнозлар
2026−2028 йилларга мўлжалланган ўрта муддатли прогнозлар ва шунга мос равишда келгуси йиллар учун пул-кредит сиёсатининг асосий йўналишлари ташқи ва ички шароитларнинг эҳтимолий ўзгаришлари бўйича кутилмалардан келиб чиққан ҳолда ишлаб чиқилган асосий макроиқтисодий сценарий асосида тайёрланди.
Ташқи шароитлар томондан, жаҳон иқтисодиётида сақланиб қолаётган ноаниқликлар туфайли глобал ўсиш нисбатан паст бўлиб қолиши, инфляция бўйича таргет кўрсаткичларга эришиш узоқроқ давом этиши, валюта бозорларида кескин ўзгаришлар кузатилмаслиги, олтин нархлари нисбатан юқори даражада сақланиб қолиши прогноз қилинмоқда.
Ички шароитлар томондан, асосий сценарий ялпи талабнинг босқичма-босқич барқарорлашувини, кредитлар ўсишининг меъёрлашувини, меҳнат унумдорлиги ошишига мос равишда иш ҳақининг ошишини, пул ўтказмаларининг ўсиши ўрта муддатли траекторияга қайтишини, инвестицияларнинг барқарор оқимини ва ўрта муддатли истиқболда ЯИМнинг 3 фоизидан ошмайдиган фискал тақчилликни назарда тутади.
Асосий сценарий бўйича ялпи ички маҳсулотнинг реал ўсиши 2026 йилда 5,5−6,5 фоизни, 2027−2028 йилларда 6−7 фоизни ташкил этиши прогноз қилинмоқда.
Инфляцион таргетлаш ҳақида
Марказий банк ўз мандати бўйича иқтисодиётда нархлар барқарорлигини таъминлаш учун жавобгар ҳисобланади. Бу мақсад доирасида у ўзига 5 фоизли таргет кўрсаткични қабул қилган.
Бу аҳоли томонидан харид қилинадиган товар ва хизматлар нархининг умумий ўртача йиллик ўсиши 5 фоиз атрофида бўлишини таъминлаш мақсад қилинганини англатади.
Инфляцион таргетлаш режимида МБ инфляциянинг аниқ белгиланган таргетига — мақсадли кўрсаткичига — эришишни кўзлайди. Бунда асосий восита сифатида фоиз ставкасидан фойдаланади ва у орқали ялпи талаб тартибга солинади. Инфляцион таргетлаш режимида пул-кредит сиёсати сезиларли мослашувчан бўлади. Ушбу режимнинг талабларидан бири бўлган сузувчи валюта курси ташқи шокларга қарши буфер вазифасини бажаради.
Ўтган йиллар давомида бу таргет кўрсаткичга эришиш муддати бир неча бор ортга сурилди. 11 сентябрь куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида Gazeta журналисти Марказий банк раисидан инфляцион таргетга эришиш бўйича муддатлар қайта-қайта кечиктирилиши аҳоли ва бизнесда пул-кредит сиёсатининг қатъийлигига ва Марказий банкнинг инфляцион таргетга эришиш ниятига нисбатан ишончсизлик келтириб чиқармайдими, дея сўради.
Марказий банк раиси Тимур Ишметов инфляцион таргетга эришиш муддати ҳақиқатан ҳам ҳар йили сурилиб бораётганини қайд этиб, бунга ташқи ва ички омиллар таъсир қилишини таъкидлади. У, шунингдек, йил якуни бўйича инфляция прогнози қайта кўриб чиқилганини, кўрсаткич 8,7 фоиз атрофида шаклланиши кутилаётганини айтди.
Унинг таъкидлашича, инфляцияни 2025 йилдаги 8,7 фоиздан 2026 йил охиригача 5 фоизгача пасайтириш қийин: «Биз 2027 йил охиригача 5 фоизли кўрсаткичга эришилади деб кутяпмиз», — деди у.