Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев 5 декабрь куни Тошкентдаги Халқаро конгресс марказида янги қувватларни ишга тушириш ва навбатдаги энергетика объектлари қурилишини бошлаш маросимида нутқ сўзлади.
Унинг сўзларига кўра, Ўзбекистон иқтисодиётнинг ўсиши ва аҳоли эҳтиёжларидан келиб чиққан ҳолда «энергетика тизимида кенг кўламли ислоҳотларни» жадал суръатларда амалга оширмоқда.
«Биз бу йўналишда иккита муҳим мақсадга эришишни асосий вазифа қилиб белгилаганмиз. Биринчиси, барча тармоқ ва ҳудудлар учун ишончли ва узлуксиз энергия таъминотини йўлга қўйиш. Иккинчиси эса ана шу режамизни замонавий, экологик тоза ва қайта тикланувчи муқобил манбалар ҳисобидан амалга оширишдир», — деди президент.
Давлат раҳбари сўнгги йилларда соҳага 35 миллиард доллар хорижий инвестиция кириб келгани, 9 минг мегаватт янги қувватлар ишга туширилгани, электр энергияси ишлаб чиқариш 2017 йилдаги 60 миллиард киловатт соатдан жорий йилда 85 миллиард киловатт соатга етганини маълум қилди. Генерацияда «яшил» энергия улуши йил якунигача 30 фоизга етади.
Хусусий сектор, аҳоли хонадонлари ва ижтимоий соҳа объектларида умумий қуввати 2000 МВт бўлган қуёш панеллари ўрнатилди, улар шу йилнинг ўзида қарийб 2 миллиард кВт/соат энергия ишлаб чиқарди. Унинг сўзларига кўра, 69 минг км тармоқлар, 14 мингта трансформатор ва подстанциялар янгиланган.
Йил бошидан бери маҳаллий корхоналар қурилаётган станциялар учун 700 миллион долларлик материаллар ва ускуналар етказиб берди. Норин каскадининг тўлиқ маҳаллий маҳсулотга асосланган 38 МВт қувватли биринчи гидроагрегати ишга туширилди.
Шавкат Мирзиёев Angren Energo (йилига 15 мингта трансформатор), O‘zhydropower (155 та гидроагрегат) каби корхоналарнинг халқаро стандартларга мос йирик миллий компаниялар бўлиш истиқболи катта эканини таъкидлади.
Президент хорижий ҳамкорлар — ACWA Power, AKSA, Cengiz Enerji, Masdar, China Energy, Datang, Sinoma, Poly, CNTIC, Eagle Rise, EDF, Voltalia, Total Energies, Siemens Energy, Nebras компаниялари, шунингдек, халқаро молия институтлари, шу жумладан Жаҳон банки, Европа тикланиш ва тараққиёт банки, Осиё тараққиёт банки, Осиё инфратузилмавий инвестициялар банки, Ислом тараққиёт банкига миннатдорлик билдирди.
Маросимда умумий қиймати қарийб 11 миллиард долларлик 42 та объект фойдаланишга топширилиб, яна 21 та лойиҳа қурилиши бошланмоқда. Улар орасида қуввати 3500 МВт бўлган 16 та қуёш, шамол, иссиқлик ва гидроэлектр станциялари бўлиб, улар тўлиқ қувватга чиққандан сўнг йилига 15 млрд кВт/соат ишлаб чиқаради.
«Эътибор беринг, бу — Ўзбекистон аҳолисининг йиллик электр энергия истеъмоли тўлиқ қопланади, деганидир», — деди президент.
Давлат раҳбари «тоза» энергияга ўтиш қарийб 7 млрд куб метр газ истеъмолини қисқартириш ва 11 млн тонна зарарли моддалар чиқиндиларининг олдини олиш имконини беришини таъкидлади.
Бундан ташқари, 1245 МВт қувватга эга 10 та энергия сақлаш тизимлари ҳам ишга туширилмоқда, улар тиғиз соатларда 1,5 млрд кВт/соат қўшимча энергия узатишни таъминлайди. Тармоқнинг барқарор ишлаши учун 11 та йирик подстанция ва 420 км электр узатиш тармоқлари ишга туширилмоқда.
Яқин йиллардаги режалар: уй-жой, IT ва янги қувватлар
Президент келгуси беш йилда 150 миллиард доллардан зиёд инвестициялар ҳисобига минглаб саноат ва инфратузилма объектлари, юқори даромадли иш ўринлари яратилишини маълум қилди.
«Янги Ўзбекистон» массивлари ва бошқа ҳудудларда 800 мингдан зиёд энергия тежамкор хонадонлар барпо этилиши режалаштирилган. IT, сунъий интеллект ва буюмлар интернети компанияларини жалб қилиш учун суперкомпютер кластерлари ва дата-марказлар кўпайтирилади.
Мирзиёевнинг сўзларига кўра, Саудия Арабистонининг DataVolt компанияси аллақачон 3 миллиард долларлик 500 МВт қувватга эга маълумотлар марказини қуришни бошлаган, бу эса электр энергияси истеъмолини камида 1,5 баравар оширади.
Президент ўсиб бораётган талабни қоплаш учун 2030 йилгача 17 минг МВтдан ортиқ қўшимча қайта тикланувчи энергия манбалари қувватларини ишга тушириш ниятида эканлигини маълум қилди. «Яшил» авлоднинг улуши бу муддатга келиб 54 фоизга етади.
Жума куни Қорақалпоғистон, Бухоро, Қашқадарё ва Тошкент вилоятларида қуввати 3500 МВт бўлган янги «яшил» энергетика объектлари ишга туширилади. Янги станцияларни улаш учун 6000 км электр узатиш линиялари қурилади, шундан 1000 км — келгуси йилда. Подстанцияларда қўшимча 6000 МВт қувват яратилади.
Энергетика вазири Жўрабек Мирзамаҳмудов 27 октябрь куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида Ўзбекистон электр энергияси ишлаб чиқариш қувватлари билан тўлиқ таъминлангани ва қишда чекловларни кутмаётганини маълум қилди (фавқулодда вазиятларни ҳисобга олмаганда). Унинг сўзларига кўра, асосий муаммолар тармоқларнинг эскириши билан боғлиқ бўлиб, уларнинг 35 фоизи 40 йилдан ортиқ ишлатилган.