Украина президенти Владимир Зеленский хавфсизлик таъминланган тақдирда, Украинада икки-уч ой ичида сайловлар ўтказишга тайёрлигини айтди. У АҚШ президенти Дональд Трампнинг Украинада сайловлар ўтказиш «вақти келди» деган сўзларига шундай изоҳ берди.
«Украинадаги сайловлар масаласи, менимча, биринчи навбатда халқимизга боғлиқ ва бу бошқа давлатлар халқининг эмас, Украина халқининг масаласидир. Ҳамкорларимизга ҳурматни сақлаган ҳолда», — деди Зеленский Италияда журналистлар билан мулоқот чоғида.
«Биз ҳокимиятга ёки шахсан мен президентлик курсига ёпишиб олганим, шунинг учун уруш тугамаётгани каби шаъмаларни эшитдим — бу, тўғрисини айтганда, мутлақо ноадекват ҳикоялардир», — деди у.
«Сайловларни ўтказишда иккита масала бор: биринчи навбатда хавфсизлик — буни қандай ўтказиш керак, зарбалар, ракеталар остида қандай қилиш керак. Ва иккинчи масала — сайловлар ўтказилишининг легитимлиги учун қонуний асос», — дея қўшимча қилди Украина раҳбари.
«Бу масалани бугун АҚШ президенти, ҳамкорларимиз кўтараётгани учун жуда қисқа жавоб бераман: мен сайловга тайёрман. Бундан ташқари, мен ҳозир — ва буни очиқчасига эълон қиламан — АҚШдан менга ёрдам беришини сўраяпман, эҳтимол, европалик ҳамкорлар билан биргаликда, сайловларни ўтказиш учун хавфсизликни таъминлашда кўмаклашишини илтимос қилмоқдаман. Шунда кейинги 60−90 кун ичида Украина сайловлар ўтказишга тайёр бўлади», — деди Зеленский.
Зеленский, шунингдек, Украина депутатларини ҳарбий ҳолат даврида сайловлар тўғрисидаги қонунга ўзгартиришлар киритиш бўйича таклифлар тайёрлашга чақирди. «Мен эртага Украинада бўламан, ҳамкорлар ва депутатлардан таклифлар кутаман ва сайловга боришга тайёрман», — деди президент.
Зеленскийнинг беш йиллик ваколат муддати 2024 йил май ойида тугаган, бироқ Украинадаги давлат раҳбари сайловлари Россиянинг кенг кўламли босқинидан кейин 2022 йил февраль ойида киритилган ҳарбий ҳолат туфайли қолдирилган. Шу сабабли Россия расмийлари Зеленскийни легитимсиз раҳбар деб даъво қилмоқда ва ўт очишни тўхтатиш келишувининг шарти сифатида янги сайловлар ўтказилишини талаб қилмоқда. Бу тезисни АҚШ президенти ҳам такрорламоқда, деб ёзди BBC News.
«Менимча, ҳозир сайловларни ўтказиш учун муҳим вақт. Улар сайлов ўтказмаслик учун урушдан фойдаланмоқда, лекин, менимча, Украина халқида танлов бўлиши керак. Ва, эҳтимол, [Владимир] Зеленский ғалаба қозонар… Биласизми, улар демократия ҳақида гапиришади, аммо иш шу даражага бориб етадики, бу энди демократия эмас», — деди Трамп 8 декабрь куни Politico нашрига берган интервьюсида.
АҚШ тинчлик режаси дастлабки версиясининг бандларидан бири Украинада уруш тугаганидан 100 кун ўтиб сайловлар ўтказилишини назарда тутганди. Gazeta ҳужжат ва унинг кейинги вариантлари ҳақида батафсил ёзган.
Зеленский яна нималар деди?
Украина, европалик ҳамкорлар ва АҚШ ҳозирда урушни тинч йўл билан ҳал қилиш жараёнида бирданига учта ҳужжатни муҳокама қилмоқда, деди Украина президенти. Бу, унинг сўзларига таяниб, «РБК-Украина» ёзганидек, асосий ҳужжат, хавфсизлик кафолатлари ва урушдан кейинги тикланиш асосларини белгилайдиган ҳужжатдир.
«20 банддан иборат ҳадли ҳужжат бор, у доимий равишда ўзгариб туради ва бу нормал ҳолат. Украина, Европа, дунё манфаатларига жавоб бериши керак бўлган жонли тузилма. Иккинчиси — хавфсизлик кафолатлари, биз бу борада ишлаяпмиз. Ҳарбийларимиздан тегишли таклифларни ва уларнинг америкаликлар билан мулоқотини кутяпман ва буларнинг барчасини кўнгиллилар коалицияси тамойиллари билан бирлаштириш керак. Хавфсизлик кафолатлари биз, АҚШ ва европаликлар ўртасидаги муҳим ҳужжатдир», — деди Зеленский.
Учинчи ҳужжат, Зеленскийнинг таъкидлашича, мамлакатни тиклаш билан боғлиқ. У уруш тугаганидан кейин ёки ўт очишни тўхтатиш бошланганидан кейин амал қилади.
«Кимдир буни Украинанинг иқтисодий ривожланиши деб айтмоқда. Бу уруш тугаганидан кейин ёки ўт очишни тўхтатгандан кейин ишлаши керак бўлган лойиҳадир», — деди президент.
Financial Times нашрининг манбаларга таяниб ёзишича, Трампнинг махсус вакили Стив Уиткофф ва АҚШ президентининг куёви Жаред Кушнер Украинага таклиф қилинган тинчлик келишувига жавоб бериш учун Зеленскийга бир неча кун муҳлат берган, аммо ҳужжатда АҚШ хавфсизлигининг ноаниқ кафолатлари эвазига ҳудудий йўқотишларни тан олиш талаб этилади. FT’нинг Киевга таклиф қилинган муддатлардан хабардор манбасининг айтишича, Трамп «Рождествогача» келишувга эришишга умид қилмоқда.
Зеленский, шунингдек, Украинанинг Қрим яриморолини қайтариш учун ҳозирча кучи йўқлигини айтди.
«Қримга келсак, бизда Украинанинг Қрим яриморолини мутлақо қайтариб олиш учун куч етишмайди… Бизда буларнинг барчаси учун етарлича қўллаб-қувватлов йўқ», — деди Украина президенти.
Ундан Россия президенти Владимир Путин билан биринчи учрашувда ҳақиқатан ҳам Қримни қайтариш ва Украинанинг НАТОга аъзо бўлишига эришмоқчи эканини (Трамп бу ҳақда гапирди — таҳр.) айтган-айтмагани сўралганида шундай жавоб берди: «Мен буни биринчи учрашувда айтган эдим. Ўйлайманки, буни Путин билан бўлган сўнгги учрашувимизда ҳам тасдиқлашим мумкин».
«Қаранг, биз реалистлармиз, ҳақиқатан ҳам НАТОда бўлишни хоҳлаймиз. Менимча, бу адолатдан. Аммо биз аниқ биламизки, на Америка Қўшма Штатлари, на бошқа бир қанча давлатлар, агар очиқчасига айтсак, ҳозирча Украинани НАТО ичида кўришмаяпти. Ва Россия, албатта, бизни у ерда ҳеч қачон кўришни истмайди», — дея қўшимча қилди Зеленский.