Ўзбекистоннинг икки шаҳрида йиллик даромад декларациясини топшириш бўйича тажриба лойиҳаси йўлга қўйилади. Бу президентнинг 10 декабрдаги нақдсиз ҳисоб-китобларни кенгайтириш ва яширин иқтисодиётни қисқартириш тўғрисидаги фармонида кўзда тутилган (Gazeta’да нусхаси мавжуд).
Ҳужжатга кўра, 2026 йил 1 мартдан бошлаб солиқ органлари, шунингдек, Навоий ва Чирчиқ шаҳарларида рўйхатга олинган жисмоний шахслар тажриба тариқасида йиллик даромад солиғи декларациясини тақдим этиши шарт.
Тизим қандай ишлайди?
Эксперимент доирасида жисмоний шахсларнинг ҳаражатлари вазирлик ва идоралар маълумотлари, солиқ органларининг махсус мобил иловаси орқали рўйхатдан ўтказилган солиқ штамплари туширилган харид квитанциялари ва электрон ҳисобварақ-фактуралар асосида ҳисоблаб чиқилади.
Декларация соддалаштирилган шаклда махсус электрон платформа орқали тақдим этилади.
Солиқ базаси даромадлар ва харажатлар тўғрисидаги рақамли маълумотлар асосида автоматик равишда янгиланади. Агар маълумотлар етарли бўлмаса, жисмоний шахслар етишмаётган маълумотларни ўзлари мобил илова орқали қўшиши мумкин бўлади.
Фармонда кўрсатилган маълумотлар асосида қўшимча солиқ ҳисоб-китоблари амалга оширилмаслиги белгиланган. Эксперимент иштирокчиларига нисбатан қонуний чоралар кўрилмайди.
Солиқ қўмитаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Адлия вазирлиги, Ҳисоб палатаси ва Рақамли технологиялар вазирликлари билан биргаликда икки ой муддатда Вазирлар Маҳкамасига экспериментал тизимни жорий этиш тўғрисидаги қарор лойиҳасини киритади.
Апрель ойида Солиқ қўмитаси раисининг биринчи ўринбосари Мубин Мирзаев жисмоний шахсларнинг даромадларини тўлиқ кузатиб бориш учун ягона маълумотлар базаси ва IT тизими яратилаётганини маълум қилганди. Унинг сўзларига кўра, жисмоний шахсларни солиққа тортиш бўлими аллақачон солиқ тўловчиларни сегментлашга киришган.
«Агар Ўзбекистон аҳолиси қарийб 38 миллион кишини ташкил этса, уларнинг 18 миллиондан ортиғи жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғини тўлашга мажбур. Биз бу гуруҳни сегментламоқчимиз. Даромади энг юқори бўлган жисмоний шахслардан солиқ ундириш ва тўлаш бўйича алоҳида чора-тадбирларни ишлаб чиқдик. Ўйлайманки, биз уларнинг тўлиқ базасини шакллантира оламиз», — деди у.
Унинг «Dunyouzbeklari.Com» билан суҳбатда аниқлик киритишича, Солиқ кодексига (393-модда) мувофиқ, жисмоний шахслар ўз даромадлари тўғрисидаги декларацияни тўлдириши ва уни солиқ органларига топшириши, шундан сўнг солиқларни тўлаши шарт.
Бироқ, Мирзаевнинг сўзларига кўра, кўплаб жисмоний шахслар, жумладан, санъаткорлар декларацияни умуман топширмайди ёки унда барча даромадларини кўрсатмайди. Бундай ҳолларда солиқ органлари мавжуд маълумотларга таянган ҳолда солиқларни қўшимча ҳисоблаш ва ундириш ҳуқуқига эга.
Мажбурий солиқ декларациясини расмийлаштириш тартибини кучайтириш, биринчи навбатда, давлат хизматчилари, шунингдек, маошидан ортиқ қўшимча даромад олувчи жисмоний шахслар учун мўлжалланган, деди қўмита раҳбарининг биринчи ўринбосари.
Эслатиб ўтамиз, давлат хизматчиларининг даромадлари ва мол-мулки декларацияси тўғрисидаги қонунни 2017 йилдан бери қабул қилиш режалаштирилмоқда. Президент тегишли идораларга қонун лойиҳасини имкон қадар тезроқ умумхалқ муҳокамасига қўйиб, 1 апрелгача кўриб чиқиш учун тақдим этиш бўйича топшириқ берган эди, бироқ бу амалга ошмади.