Январь ойи охирида Тошкентда катталар учун ҳоспис очилиши режалаштирилган бўлиб, у оғир онкологик ва бошқа даволаб бўлмайдиган касалликларга чалинган катта ёшли беморларга паллиатив ва ҳоспис ёрдамини кўрсатиш бўйича республика методик марказига айланади. Бу ҳақда 23 декабрь куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида Тошкент шаҳри соғлиқни сақлаш бош бошқармаси бошлиғи Ботирбек Исабеков маълум қилди.
«Ҳоспис қурилиши якуний босқичда — мебель жиҳозлаш ва ташкилий масалаларни ҳал қилиш қолган, шундан сўнг муассаса ниҳоят тўлиқ ҳажмда ишлай олади», — деди Исабеков.
50 ўринга мўлжалланган муассаса 5,2 гектар майдонда жойлашган. Бу ерда беморларга кеча-ю кундуз тиббий кузатув ва парвариш, симптомлар ва оғриқларни назорат қилиш, шунингдек, психологик ва ижтимоий қўллаб-қувватлаш, шу жумладан уларнинг яқинлари учун ҳам ёрдам кўрсатилади.
Онколог ва паллиатив ёрдам кўрсатиш бўйича шифокор Яҳё Зияевнинг сўзларига кўра, янги ҳоспис паллиатив ва ҳоспис ёрдами бўйича услубий марказга айланади ва ушбу соҳа ҳали яхши ривожланмаган мамлакатда тўлақонли паллиатив ёрдам тизимини шакллантиришда муҳим роль ўйнайди. Бугунги кунда беморларнинг атиги озгина фоизи зарур парваришни олади, ихтисослаштирилган хизматлар ва тайёрланган шифокорлар фақат алоҳида марказларда ишлайди, бу эса сифатли оғриқсизлантириш ва комплекс ёрдамдан фойдаланиш имкониятини чеклайди.
«Биз яқин тўрт йил ичида Ўзбекистонда паллиатив ва ҳоспис ёрдамини халқаро стандартларга мувофиқ ривожлантиришни режалаштирмоқдамиз», — деди Зияев.
Айни пайтда Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг ихтисослаштирилган бўлимида паллиатив ёрдам олиш мумкин. Бўлим 1 октябрдан иш бошлади. Унга Яҳё Зиёев раҳбарлик қилмоқда. Шифокорлар жамоасига Ўзбекистонда ушбу соҳада кам сонли мутахассислардан бири бўлган, сертификатланган онкопсихолог Камилла Тўрахўжаева маслаҳат беради.
«Мамлакатда паллиатив ёрдам кўрсатиш соҳасида ихтисослашган мутахассислар, айниқса, беморлар ва уларнинг оилалари билан ишлайдиган онкопсихологларнинг кескин танқислиги сақланиб қолмоқда. Агар бутун мамлакат бўйлаб паллиатив мутахассисларни икки қўл билан санаш мумкин бўлса, паллиатив онкопсихологларни бир қўлнинг бармоқлари билан санаш мумкин. Келажакда онкологик беморларни даволашга ҳар томонлама ёндашувни таъминлаш учун шифокорлар салоҳиятини оширишни истаймиз», — деди Яҳё Зияев.
Тошкент вилоятида қурилаётган катталар ҳосписи. 2024 йил 5 сентябрь. Фото: Яҳё Зиёев.
Эслатиб ўтамиз, ҳоспислар ва паллиатив ёрдам бўлимларини қуриш президентнинг 2017 йилдаги онкология хизматини ривожлантириш тўғрисидаги қарорида кўзда тутилган эди. Ҳудудлараро муассасалар пойтахт, Фарғона, Самарқанд (2023 йилда очилган) ва Хоразмда (2012 йилда очилган, қарор қабул қилингандан кейин кенгайтирилган) ташкил этилиши кўзда тутилган эди.
Пойтахтда ҳоспис очилиши 2019 йилга мўлжалланган эди. Бироқ, маблағ йўқлиги сабабли, лойиҳа ҳар йили кечиктирилди. Бу тиббиёт ҳамжамияти ва жамоатчиликнинг норозилигига сабаб бўлди, чунки шаҳар бошқа характердаги лойиҳаларга маблағ ажратди: ҳар ойда «Оталар чойхонаси» ва «Бувилар мактаби» учрашувларини ўтказиш ва асосий ижтимоий эҳтиёжларни қондириш нуқтаи назаридан унчалик муҳим бўлмаган бошқа вазифалар.
Аввалроқ Gazeta пойтахтда ҳоспис ташкил этилиши ҳоспис ёрдами, жумладан, оғриқсизлантиришнинг инсонпарвар усуллари ва психологик ёрдам кўрсатиш бўйича тажрибани миллий миқёсда тарқатиш учун зарурлиги ҳақида ёзган эди. Минтақавий ҳоспислар марказлашган бошқарув тизими туфайли услубий марказ бўла олмас эди.
2024 йилда онкологлар агар ҳоспис қурилиши масаласи ички ресурслар ҳисобидан ҳал этилмаса, халқаро грантлар ва донор ташкилотларнинг ёрдамини излашга тайёр эканликларини очиқ эълон қилишди.
2024 — 2025 йилларда объектни молиялаштириш қисман пойтахт шаҳар бюджетидан таъминланган. 2026 йилги давлат бюджети лойиҳасини муҳокама қилиш чоғида депутатлар икки вилоятда ҳоспислар қурилиши учун маблағ ажратилишига эришдилар.
Ўзбекистоннинг 2030 йилгача бўлган тараққиёт стратегияси доирасида аҳолининг эҳтиёжларини инобатга олган ҳолда мамлакатимизнинг барча ҳудудларида босқичма-босқич ҳоспислар ва паллиатив ёрдам кўрсатиш бўлимларини, жумладан, шаҳар марказлари ва вилоят даволаш муассасаларини барпо этиш режалаштирилган.