Эронда мамлакатнинг иқтисодий аҳволи ёмонлашиши сабабли бошланган норозилик намойишлари сўнгги йиллардаги энг жиддий ҳукуматга қарши намойишларга айланиб кетди, деб хабар бермоқда CNN, BBC News ва Reuters.
9 январга ўтар кечаси Эрон шаҳарларида декабрь ойи охирида бошланган норозилик намойишларидан бери энг йирик митинглар бўлиб ўтди. CNN’нинг хабар беришича, бу расмийларни Теҳрон ва бошқа йирик шаҳарларда интернет ва телефон хизматларини ўчиришга ундади. Интернет мониторинги гуруҳи NetBlocks маълумотларига кўра, интернет узилиши жума куни ҳам давом этди.
Инсон ҳуқуқлари гуруҳларига кўра, норозилик намойишлари аллақачон Эрон вилоятлари бўйлаб 100 дан ортиқ шаҳар ва қишлоқларга тарқалган.
АҚШда жойлашган Инсон ҳуқуқлари фаоллари ахборот агентлиги (Human Rights Activist News Agency, HRANA) камида 34 нафар намойишчи ва саккиз нафар хавфсизлик ходими ҳалок бўлганини ва 2200 дан ортиқ одам ҳибсга олинганини хабар қилди.
Пайшанба куни кечқурун ижтимоий тармоқларда жойлаштирилган ва BBC Форс хизмати томонидан тасдиқланган видеоларда Эрон олий раҳбари Оятуллоҳ Али Хоманаийнинг ҳокимиятдан четлатилиши ва 1979 йилги Ислом инқилобида ағдарилган Эроннинг марҳум собиқ шоҳининг ўғли Ризо Паҳлавийнинг қайтишини талаб қилаётган намойишчилар акс этган.
Эроннинг иккинчи йирик шаҳри Машҳаддан олинган видеода намойишчиларнинг катта оломони асосий йўллардан бири бўйлаб ҳаракатланаётгани кўринади. «Шоҳ яшасин!» ва «Бу охирги жанг! Паҳлавий қайтмоқда» шиорлари эшитилади.
Теҳрон шимолида суратга олинган видеолавҳаларда оломоннинг «Бу охирги жанг! Паҳлавий қайтиб келади» деб бақиргани ҳам ко’рсатилган.
Бошқа видеоларда кўринадики, намойишчилар Исфаҳон марказий шаҳрида «Диктаторга ўлим» (Хоманаийни назарда тутган ҳолда) дея бақирмоқда, шимолий Бабол шаҳрида — «Шоҳ яшасин!», шимоли-ғарбий Табризда — «Қўрқманг, биз ҳаммамиз биргамиз».
Reuters тасдиқлаган видеода Машҳаддаги намойишчилар байроқ устунидан катта Эрон байроғини олиб, уни йиртаётгани кўрсатилган. Бошқа кадрларда Теҳрон Катта бозорида намойишчилар ва хавфсизлик кучлари ўртасидаги тўқнашувлар тасвирланган.
BBC News нашрининг таъкидлашича, АҚШда яшовчи Паҳлавий эронликларни «кўчаларга чиқиб, талабларини бирлашган фронт сифатида бақиришга» чақирганидан кейин норозилик намойишлари кучайган. Шунингдек, у АҚШ президенти Дональд Трампга «режимни жавобгарликка тортгани» учун миннатдорлик билдирди ва Европа етакчиларини ҳам шундай қилишга чақирди.
Эрон давлат ОАВлари пайшанба куни бўлиб ўтган норозилик намойишлари кўламини пасайтириб кўрсатди, баъзан бўш кўчалар тасвирланган видеоларни эълон қилди, деб хабар беради BBC News.
Трамп пайшанба куни яна бир бор агар Эрон ҳукумати «одамларни ўлдиришни бошласа», ҳарбий аралашув билан таҳдид қилди.
«Мен уларга агар одамларни ўлдиришни бошлашса (улар кўпинча тартибсизликлар пайтида шундай қилади, бундай ҳолатлар жуда кўп), бу ишни қилишса, биз уларга жуда қаттиқ зарба берамиз, деб аниқ айтдим», — деди у Fox News телеканалига.
Аввалроқ Эрон президенти Масуд Пезешкиён хавфсизлик кучларини тинч намойишларни бостиришда «ўта эҳтиёткорлик» кўрсатишга чақирган эди. «Ҳар қандай зўравонлик ёки мажбурлаш хатти-ҳаракатларидан қочиш керак», — деди Пезешкиён ўз баёнотида.
Ўз навбатида, Хоманаий ўтган ҳафта «исёнчиларни ўз жойларига қўйиб қўйиш керак»лигини айтганди.
- Эрондаги норозилик намойишлари 2025 йил 28 декабрда Теҳрондаги дўкон эгаларининг иш ташлаши билан бошланди. Улар Эрон риалининг АҚШ долларига нисбатан кескин пасайгани ва оқибатда инфляция тезлашганидан норозилик билдирди. Тез орада талабалар протестларга қўшилди ва улар бошқа шаҳарларга ҳам тарқалди.
- Эронда бу каби кўламдаги намойишлар охирги марта 2022 йилда бўлиб ўтган эди, ўшанда Махса Аминининг вафоти сабабли полиция назорати остида қолган мамлакатни кенг кўламли намойишлар ва тартибсизликлар қоплаган эди.