АҚШ президенти Дональд Трамп глобал можароларни ҳал қилиш учун янги халқаро орган — Тинчлик кенгашини яратмоқда, деб ёзмоқда Reuters, Bloomberg, New York Times ва Financial Times. Трампнинг танқидчилари у ўзи узоқ вақтдан бери танқид қилиб келадиган БМТга альтернатив ёки рақобатчи яратишга уринаётганидан хавотирда.
Тинчлик кенгаши дастлаб 2025 йил октябрь ойида Трамп воситачилигида ишлаб чиқилган тинчлик режасининг бир қисми сифатида Ғазо секторини бошқариш учун халқаро орган сифатида ташкил этилганди.
Бироқ, FT’нинг ёзишича, устав лойиҳаси матнида Ғазо ҳақида ҳеч нарса дейилмаган. Ҳужжатга кўра, Тинчлик кенгаши — «можаролардан таъсирланган ёки таҳдид остида бшлган минтақаларда барқарорлик, соғлом ва қонуний бошқарувни тиклашни ҳамда узоқ муддатли тинчликни тахминлашга интиладиган халқаро ташкилот».
Кенгаш низомида айтилишича, «узоқ муддатли тинчликка эришиш учун прагматик ечимлар, соғлом фикр ва кўпинча самарасиз бўлиб чиқадиган ёндашувлар ва институтлардан воз кечиш учун жасорат талаб этилади».
Трампнинг ўзи Тинчлик кенгашининг биринчи раиси бўлади. Bloomberg’нинг хабар беришича, кимни таклиф қилишни унинг шахсан ўзи ҳал қилади. Қарорлар кўпчилик овоз билан қабул қилинади (битта мамлакат — битта овоз), аммо барча қарорлар раис томонидан тасдиқланиши керак бўлади.
Кенгаш йилига камида бир марта, шунингдек, «раис тегишли деб ҳисоблаган қўшимча вақт ва жойларда» овоз бериш учун йиғилади. Раис кун тартибини ҳам тасдиқлайди.
Бундан ташқари, низомга кўра, агар кенгаш аъзоларининг учдан икки қисми қарши овоз бермаса, Трамп кенгаш аъзоларини чиқариб юбориш ваколатига эга бўлади. FT’нинг таъкидлашича, АҚШ президенти кенгаш қарорларига вето қўйиш ваколатига ҳам эга бўлади.
Низомга кўра, ҳар бир аъзо-давлат кенгашда аъзо бўлган кунидан бошлаб уч йилдан ортиқ бўлмаган муддатда қолади. Доимий аъзоликка эга бўлишни истаганлар биринчи йил ичида камида 1 млрд доллар миқдорида нақд пул маблағларини киритиши шарт.
Исми ошкор қилинмаган америкалик амалдор Bloomberg’га йиғилган маблағлар Тинчлик кенгашининг Ғазони қайта тиклаш бўйича топшириғини бажариш учун ишлатилишини айтди. Бироқ Тинчлик кенгаши аъзоларидан йиғилган маблағларнинг қаерда сақланиши номаълум.
Bloomberg’нинг таъкидлашича, низом лойиҳасида Трамп маблағларни ўзи назорат қилиши назарда тутилган. Агентлик манбаларининг таъкидлашича, кенгашга қўшилиши мумкин бўлган кўплаб мамлакатлар бу вариантни номақбул деб топган. Bloomberg манбаларининг қўшимча қилишича, бир нечта мамлакатлар Трампнинг низом лойиҳасига қаттиқ қаршилик кўрсатмоқда ва бу таклифларга жамоавий жавоб бериш устида ишламоқда, аммо бу қайси мамлакатлар экани аниқлаштирилмаган.
Reuters маълумотларига кўра, 60 дан ортиқ давлат, жумладан, Канада, Франция, Германия, Италия, Венгрия, Австралия, Россия ва Яқин Шарқ мамлакатлари Тинчлик кенгашига қўшилиш учун таклифнома олган. Венгрия ва Ўзбекистон аллақачон таклифномаларни қабул қилган.
Оқ уй маълумотларига кўра, Тинчлик кенгашининг таъсисчи ижроия кенгаши (founding executive board) таркибига етти киши — «дипломатия, ривожланиш, инфратузилма ва иқтисодий стратегия соҳасида тажрибага эга раҳбарлар» киради. Улар орасида АҚШ Давлат котиби Марко Рубио, Яқин Шарқ бўйича махсус элчи Стив Уиткофф, Трампнинг куёви Жаред Кушнер ва Буюк Британиянинг собиқ бош вазири Тони Блэр бор.
БМТ бош котиби Антонио Гутерришнинг матбуот котиби АҚШнинг Тинчлик кенгашини тузиш низоми лойиҳаси ҳақидаги саволга Гутерриш «аъзо давлатлар турли гуруҳларни тузишда эркин эканига ишонишини» айтди.
«Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ўз ваколатига мувофиқ ишини давом эттиради», — деди БМТ бош котиби ўринбосари Фарҳан Ҳақ.
БМТнинг яна бир юқори лавозимли расмийси Reuters’га изоҳида Бирлашган Миллатлар Ташкилоти барча катта ва кичик давлатларни бирлаштира оладиган ахлоқий ва ҳуқуқий ваколатга эга ягона ташкилот эканини айтди.
Трамп ўтган ҳафта ўзининг Truth Social ижтимоий тармоғида Тинчлик кенгашини «ҳар қандай вақтда ва ҳар қандай жойда тўпланган энг буюк ва энг нуфузли кенгаш» деб атади.