Сўнгги йиллардаги сиёсий ислоҳотлар Қозоғистон суперпрезидентлик бошқарув шаклидан узил-кесил воз кечаётганидан далолат беради. Бу ҳақда 10 февраль куни ҳукуматнинг кенгайтирилган йиғилишида давлат раҳбари Қасим-Жомарт Тоқаев маълум қилди.
«Янги Конституция лойиҳасига киритилган нормалар Қозоғистон сиёсий тизимининг „кучли президент — нуфузли парламент — ҳисобдор ҳукумат“ концепцияси асосидаги ривожланиш изчиллиги ва мантиғини мустаҳкамлайди. Сўнгги йиллардаги сиёсий ислоҳотларга яхлит назар ташлаш шуни кўрсатадики, Қозоғистон суперпрезидентлик бошқарув шакли билан бутунлай хайрлашмоқда ҳамда обрўли ва таъсир кучига эга парламентга эга президентлик республикасига ўтмоқда», — деди Тоқаев.
Унинг сўзларига кўра, гап «давлат бошқарувининг янги тизимини» яратиш ҳақида бормоқда.
«Таклиф этилаётган янгиликлар ҳокимият ваколатларини қайта тақсимлаш, тийиб туриш ва мувозанат сақлаш тизимини кучайтириш ҳамда, энг муҳими, барча сиёсий институтларнинг самарадорлиги ва барқарорлигини ошириш имконини беради», — деди Қозоғистон раҳбари.
У янги Конституция лойиҳасида «инсон давлат учун эмас, балки давлат инсон учун» тамойили «янада яққолроқ шакл» касб этганини таъкидлади. «Бу биз 2019 йилдан бери изчиллик билан интилаётган мақсаддир», — дея қўшимча қилди президент.
Шу билан бирга, Тоқаевнинг сўзларига кўра, конституциявий ислоҳотнинг вазифаси мамлакатнинг амалдаги Асосий қонуни аҳамиятини, шунингдек, биринчи президент Нурсултон Назарбоевнинг хизматларини инкор этиш эмас.
«Шунга қарамай, шуни ҳисобга олиш керакки, у (амалдаги Конституция) мамлакатимиз эндигина оёққа тураётган пайтда қабул қилинган ва ўз ичида мустақиллигимиз шаклланишининг илк мураккаб йиллари изини ташиб келади. Ўша даврдан бери жамиятимиз сезиларли даражада ўзгарди… Сўнгги йилларда Қозоғистон ҳам миллий ўзликни англашга таъсир кўрсатган, ҳатто кучли силкинишларга сабаб бўлган катта ўзгаришларни бошдан кечирди», — деди у.
Тоқаев янги Конституция лойиҳаси «муҳим прогрессив нормаларни ўз ичига олганини» ва унинг фикрича, «Қозоғистон ривожига кучли туртки беришини» таъкидлади. «Ҳар қандай ҳолатда ҳам, бу масала бўйича якуний қарор умумхалқ референдумида қабул қилинади», — дея қўшимча қилди президент.
Қозоғистондаги конституциявий ислоҳотлар жараёни Қасим-Жомарт Тоқаевнинг 2025 йил сентябрь ойида илгари сурган бир палатали парламентга ўтиш ташаббуси билан бошланган. Асосий қонунга ўзгартиришлар киритиш билан Тоқаев томонидан 21 январда тузилган Конституциявий ислоҳотлар бўйича комиссия шуғулланмоқда. Комиссия таркибига 100 дан ортиқ киши, жумладан, депутатлар ва вазирлар киради. 31 январь куни комиссия янги Конституция лойиҳасини эълон қилган.
Қозоғистон янги Конституциясининг марказий ғоялари сифатида таълим ва фан, маданият ва инновациялар белгиланган бўлиб, унинг асосий қоидалари давлатнинг «инсон марказлилигини» кучайтиришга қаратилган. Энг муҳим ўзгаришлар қаторида — бир палатали парламентнинг ташкил этилиши ва вице-президент институтининг таъсис этилиши бор.