ЖССТ Европа минтақасидаги 53 та мамлакат томонидан тақдим этилган дастлабки маълумотларга кўра, 2025 йилда Европа ва Марказий Осиёда қизамиқ билан касалланиш ҳолатлари сони 2024 йилга нисбатан сезиларли даражада камайган, аммо эпидемия хавфи юқорилигича қолмоқда, деб огоҳлантирмоқда ЮНИСЕФ ва ЖССТ. Бу ҳақда ЮНИСЕФ ваколатхонаси Gazeta`га маълум қилди.
Қизамиқ юқтириш ҳолатлари
Таъкидланишича, Европа ва Марказий Осиё мамлакатларида 2025 йилда 33 998 та қизамиқ ҳолати қайд этилган, бу 2024 йилдаги 127 412 та ҳолатга нисбатан қарийб 75% га кам. Касаллик ҳолатлари сонининг умумий камайиш тенденцияси ҳам эпидемияни чеклаш чоралари, ҳам вирус етарлича эмланмаган жамоалар орқали тарқалиши билан қизамиқ инфекциясига мойил бўлган одамлар сонининг аста-секин камайиши билан боғлиқ.
Кўпгина ҳолатларнинг олдини олиш мумкин эди, чунки жамоа даражасида мунтазам эмлаш қамрови кўпайган ва эпидемияга қарши ўз вақтида чоралар кўрилган, дейилади баёнотда.
«Касалланиш ҳолатлари сони камайган бўлса-да, сўнгги йилларда ушбу хавфли касалликнинг қайта авж олишига олиб келган шароитлар сақланиб қолмоқда ва уларга ечим топиш керак. Барча болалар эмланмагунча ва нотўғри маълумотларнинг тарқалиши туфайли эмланишга нисбатан кучайган иккиланишга ечим топилмагунча болалар қизамиқ ва бошқа эмлаш орқали олдини олиш мумкин бўлган касалликлар сабабли ўлим ёки жиддий касаллик хавфи остида қоладилар», — деди ЮНИСЕФнинг Европа ва Марказий Осиё бўйича минтақавий директори Режина Де Доминичис.
2025 йилда касалланиш ҳолатлари сони 2000 йилдан бери кўп йилларда қайд этилган сондан ҳали ҳам юқори бўлди ва баъзи мамлакатлар ҳатто 2025 йилда 2024 йилга қараганда кўпроқ ҳолатлар ҳақида хабар берди. 2026 йилда ҳам минтақада қизамиқ билан касалланиш ҳолатларининг аниқланиши давом этмоқда.
Эмлаш муҳим
«Ўтган йили қизамиқ билан касалланиш ҳолатлари сони қарийб 75 фоизга камайди, аммо касалликнинг авж олиш хавфи сақланиб қолмоқда. Сўнгги уч йил ичида минтақамизда 200 000 дан ортиқ одам қизамиқ билан касалланди. Агар ҳар бир жамоада эмлаш қамрови 95 фоизга етмаса, барча ёш гуруҳлари бўйича эмлашдаги камчиликлар бартраф этилмаса, касалликларни назорат қилиш кучайтирилмаса ва авж олиш ҳолатларига қарши тезкор чоралар кўрилмаса, бу жуда юқумли вирус тарқалишда давом этади. Бугунги сохта янгиликлар муҳитида одамлар ЖССТ, ЮНИСЕФ ва миллий соғлиқни сақлаш органлари каби ишончли манбалардан олинган тасдиқланган соғлиқни сақлаш тизими маълумотларига таянишлари жуда муҳимдир. Қизамиқни йўқ қилиш миллий ва минтақавий соғлиқни сақлаш хавфсизлиги учун жуда муҳимдир», — деди ЖССТнинг Европа минтақавий директори доктор Ханс-Генри П. Клюге.
Қизамиқ ва қизилча касаллигини йўқ қилиш бўйича Европа минтақавий текшириш комиссияси 2024 йил учун мамлакатлар ҳисоботларига асосланиб, 2025 йил сентябрь ойида бўлиб ўтган йиғилишида қизамиқ юқиши давом этаётган ёки қайта тикланган эндемик мамлакатлар сони олдинги йилдаги 12 тадан 19 тага кўпайган деган хулосага келган. Бу сўнгги йилларда минтақада қизамиқни йўқ қилишдаги энг катта регрессдир. Жумладан, Ўзбекистон ҳам қизамиқдан холи мамлакат мақомидан маҳрум бўлган.
Қизамиқнинг тарқалишига тайёргарлик ва унга қарши кураш, шунингдек, уни йўқ қилиш Европа ва Марказий Осиёда соғлиқни сақлашнинг устувор йўналишлари бўлиб қолмоқда. ЮНИСЕФ ва ЖССТ ҳукуматлар билан ҳамкорликда ва Вакциналар альянси ҳамда Европа Иттифоқи каби ҳамкорлар кўмагида жамоатчилик билан алоқалар, тиббиёт ходимларини ўқитиш, иммунизация дастурлари ва касалликларни назорат қилиш тизимларини мустаҳкамлаш ҳамда қизамиққа қарши эмлаш кампанияларини ташкил этиш орқали қизамиқ эпидемияларининг олдини олиш ва уларга қарши кураш устида иш олиб бормоқда.
Қизамиқ одамларга таъсир қилувчи энг юқумли вирусли касалликлардан биридир. Қизамиқ билан касалланган ҳар бир киши, агар эмланмаган бўлса, 18 кишига қадар юқтириши мумкин. Шунинг учун, қизамиқ гриппга қараганда тахминан 12 баравар юқумлироқдир. Қизамиқ нафақат касалхонага ётқизиш ва ўлимга, балки узоқ муддатли, соғлиқ учун зарарли оқибатларга ҳам олиб келиши мумкин. Бундан ташқари, у иммунитет тизимига зарар этказиши, инфекцияларга қарши қандай курашиш ҳақидаги хотирасини бир неча ой ёки ҳатто йиллар давомида ўчириб ташлаши, омон қолганларни бошқа касалликлар ва ўлимга мойил қилиши мумкин.
Қизамиққа қарши вакцинанинг икки дозаси бу касалликдан умрбод 97% гача ҳимоя қилади. Қизамиқ эпидемиясининг олдини олиш ҳамда жуда ёш чақалоқларни, шунингдек, тиббий сабабларга кўра эмлаш тавсия этилмайдиган бошқа шахсларни, масалан, иммунитети заиф одамларни ва қизамиққа қарши эмлаш учун ҳимоя қилувчи коллектив иммунитетни таъминлаш учун ҳар бир жамоани йилига қизамиққа қарши вакцинанинг икки дозаси билан эмлаш қамровини 95% га етказиш керак.
2024 йил бошида ҳам ЖССТ қизамиқ билан касалланишнинг «ташвишли ўсиши» кузатилгани учун Европа ва Марказий Осиёда қизамиққа қарши зудлик билан эмланишга чақирганди.