Ўзбекистонда 19 та стратегик корхона маҳсулот таннархини 10−20 фоизга камайтириши керак. Бу ҳақда 13 февраль куни ўтказилган йиғилишда Шавкат Мирзиёев маълум қилди.
Ўтган йили мамлакатда Миллий инвестиция жамғармаси ташкил этилиб, унинг бошқаруви Franklin Templeton халқаро компаниясига топширилганди.
Йил давомида компания стратегик корхоналар фаолиятини таҳлил қилди. Экспертларнинг баҳолашича, қатор компаниялар раҳбарларида корпоратив маданият етишмайди, шу билан бирга, харажатларни қисқартириш ва фойдани кўпайтириш учун сезиларли захиралар мавжуд.
Давлат раҳбари 19 та стратегик корхона раҳбарлари харидлар тизимини такомиллаштириш, логистика, рақамлаштириш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича ишларни кучайтириши кераклигини кўрсатиб ўтди. Ушбу чора-тадбирлар ҳисобига маҳсулот таннархи 10−20 фоизга пасайтирилиши керак.
«Иқтисод қилиш режаси ишлаб чиқаришни камайтириш ёки қайсидир харажатни кейинроққа суриш ҳисобидан эмас, балки бир бирлик маҳсулот таннархини қисқартириш орқали таъминланиши шарт», — деб таъкидлади президент.
Бундан ташқари, стратегик корхоналарни «Ягона ғазначилик» ахборот тизимига улаш режалаштирилмоқда. Самарасиз харажатларга тўлиқ чек қўйиш мақсадида барча харидлар хавф-хатар таҳлили асосида «қизил», «сариқ» ва «яшил» тоифаларга ажратилади.
Президент 2025 йил 19 ноябрдаги фармойиши билан давлат корхоналарида таннархни пасайтириш ва самарадорликни ошириш чораларини кўришни топширганди.
Бунинг учун бир қатор мажбурий ислоҳот йўналишлари жорий этилмоқда. Улар орасида харажатларни ҳар чоракда қайта таҳлил қилиш (spending review) орқали келгуси даврдаги ҳар бир йўналиш устуворлигидан келиб чиқиб, бюджетни тўлиқ «нолдан» қайта кўриб чиқиш (zero-based budgeting) амалиётини йўлга қўйиш бор.
Шунингдек, қуйидагилар кўзда тутилган:
- моддий-техник таъминот харажатларини мақбуллаштириш — ўхшаш турдаги товар ва ресурсларни биргаликда харид қилиш;
- ёрдамчи функцияларни аутсорсингга ўтказиш;
- тежамкор ишлаб чиқаришни жорий этиш;
- жараёнларни автоматлаштириш ва сунъий интеллект технологияларини татбиқ этиш;
- Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига (МҲХС) ўтиш;
- энергоаудит ва энергия самарадорлигини ошириш;
- ходимлар тузилмаси ва сонини оптималлаштириш;
- ички назорат ва комплаенс тизимини кучайтириш.
Давлат компанияларига таннархни пасайтириш бўйича ўз дастурларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш учун бир ой муддат берилди.
Ўзгаришларни мувофиқлаштириш учун Республика комиссияси тузилди. У чора-тадбирларнинг амалга оширилишини назорат қилади, оптималлаштириш дастурларини ишлаб чиқишда кўмаклашади, ички захираларни аниқлайди, корхоналарнинг кредит юкини таҳлил қилади ва ҳар чоракда Президент администрациясига ҳисобот бериб боради.
Бундан ташқари, комиссия давлат компанияларининг бошқарув ходимларини 10 фоизгача қисқартириш бўйича таклифлар киритиши ва биргаликда харид қилиш тизимини ташкил этиши керак.
Давлат корхоналарига, президент қарорларида кўзда тутилган ҳолатлардан ташқари, ҳомийлик ёрдами кўрсатишни тўхтатиш топширилди.
2025 йил 1 декабрга қадар раҳбарларнинг 2026 йил учун самарадорликнинг асосий кўрсаткичлари (KPI) ишлаб чиқилиши лозим эди. Улар тасдиқланганидан сўнг ҳар бир корхона бўйича акциядорларнинг кутилмалари белгилаб берилади.
Белгилаб қўйилдики, 2026 йил 1 июлга қадар ERP тизимини жорий этмаган ёки харажатларни қисқартириш бўйича мақсадли кўрсаткичларга эришишни таъминламаган корхона раҳбарларининг ўринбосарлари лавозимидан озод этилади.
2026 йил 1 мартдан бошлаб UzAssets бошқарувидаги стратегик корхоналарда «Ягона ғазначилик» ахборот тизими жорий этилади. Барча даромад ва харажатлар марказлаштирилган ҳолда ушбу тизим орқали ўтади.
Стратегик корхоналар рўйхатига ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш соҳаси, шунингдек, банк тизими компаниялари, жумладан, Навоий кон-металлургия комбинати, Олмалиқ КМК, «Ўзметкомбинат», «Ўзбекнефтгаз», «Ўзбеккўмир», «Ҳудудгазтаъминот», UzAuto Motors, «Ўзкимёсаноат», «Навоийазот», «Ўзбекгидроэнерго», «Иссиқлик электр станциялари», «Ўзтрансгаз», UzGasTrade киради.
Эслатиб ўтамиз, Миллий инвестиция жамғармаси портфелида мамлакатнинг бир қатор йирик корхоналари акциялари мавжуд (улар аввал 18 та эди, кейинчалик 15 тагача камайди). Улар жумласига: «Навоийазот» (25%), «Ҳудудий электр тармоқлари» (40%), «Ўзсувтаъминот» (25%), «Ҳудудгазтаъминот» (40%), «Ўзсаноатқурилишбанк» (SQB, 30%), «Халқ банки» (30%), Uzbekistan Airways (25%) ва бошқалар киради.