Тошкентдаги электромобиллар учун қувватлаш шохобчаларининг бир қисми ўчирилиши давлат ерларидан аукционсиз фойдаланиш ва электр тармоқларига ортиқча юклама тушиш хавфлари билан боғлиқ. Бу ҳақда 12 март куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида пойтахт ҳокимининг транспорт ва йўл-транспорт инфратузилмаси масалалари бўйича ўринбосари Абдураҳмон Бахтиев маълум қилди, дея хабар беради Gazeta мухбири.
Абдураҳмон Бахтиев. Фото: Орифжон Ҳошимов / Gazeta.
«Барча ютқазадиган ҳолат»
У қувватлаш шохобчаларининг тармоқдан узилиши билан боғлиқ вазиятни «барча — ҳам шохобча операторлари, ҳам электромобиль эгалари — ютқазадиган ҳолат» деб атади.
«Регламент — бу регламент. Шаҳар ҳудудида зарядлаш станциясини ўрнатиш учун электрон аукционда қатнашиш керак. Кўпинча ҳозир ўчириб қўйилган, аукцион орқали сотиб олинмаган ва бунинг учун пул тўламаган электр станциялари шаҳар ерида турибди… Шунинг учун уларни ўчиришга мажбур бўлдик», — деди ҳоким ўринбосари.
Унинг сўзларига кўра, баъзи операторлар ёнма-ён жойлашган дўконлар эгалари билан келишиб, уларнинг кадастр рақамларидан фойдаланган ва шу маълумотлар асосида рухсатнома олган. «Натижада маълумотлар бузиб кўрсатилмоқда, бунинг оқибатида шаҳар бюджети маблағларни тўлиқ ололмаяпти».
Абдураҳмон Бахтиев зарядлаш станцияларининг ўчирилишини мажбурий чора деб атади. Шунингдек, унинг таъкидлашича, қиш ва ёзда электр тармоқларидаги юклама сезиларли даражада ошади.
Шу билан бирга, расмийлар бу бизнесни шунчаки тақиқламоқчи эмас. Ҳокимлик вакилининг сўзларига кўра, ҳокимлик вазиятдан чиқиш йўлини топиш учун аллақачон компаниялар вакиллари билан ишчи муҳокамаларни бошлаган.
«Биз зарядлаш станциялари учун ер участкалари бериш тартибини янгилаш устида ишлаяпмиз. Тан олиш керак, у ерда озгина бюрократия ва яхшилаш керак бўлган жиҳатлар бор. Биз халқаро тажрибани ўрганиб, Жаҳон банки билан алоқа ўрнатдик, унинг бу соҳада рухсат бериш тартиб-таомилларини такомиллаштириш бўйича лойиҳаси бор», — дея қўшимча қилди у.
Аввалроқ пойтахт маъмурияти элекрозаправка инфратузилмасини текшириш бошлангани ҳақида хабар берган эди. 1300 дан ортиқ тезкор қувватлаш станцияларидан 300 дан ортиғи ўрганилди. Ҳокимлик маълумотларига кўра, 101 та станция ҳужжатлари йўқлиги сабабли вақтинча ўчирилган, яна 62 тасида энергия етказиб бериш шартномаси мавжуд бўлмаган.
Ишчи гуруҳ тузилди
28 февраль куни бош вазир ўринбосари Жамшид Ходжаевнинг қурилиш саноати экспортчилари билан учрашувида Megawatt Energy, Tokbor, Spectre Energy ва Quwatt каби бешта электр таъминоти оператори вакиллари ҳам сўзга чиқди.
Улар сўнгги бир ҳафта ичида бутун мамлакат бўйлаб зарядлаш станцияларининг оммавий равишда ўчирилишидан шикоят қилишди. Операторларнинг таъкидлашича, улар 150 мингга яқин электромобиллар ва гибрид автомобилларга хизмат кўрсатадиган 2000 дан ортиқ станцияларни (шундан 1000 га яқини Токборга тегишли, шу жумладан 600 таси Тошкентда) инвестиция киритиб, ўрнатган.
Уларнинг сўзларига кўра, муаммо шундаки, айни пайтда зарядлаш станциялари учун ер ажратишнинг (кимошди савдоси орқали ёки бошқа усулда) ягона белгиланган тартиби йўқ, гарчи муаммо уч йилдан ошган бўлса ҳам. Кўпгина операторлар уларни субистеъмолчилар сифатида хусусий ҳудудлар эгаларидан (масалан, меҳмонхоналар ёки савдо марказларидан) иккиламчи ижара шартлари асосида ўрнатдилар.
Энергетика хизматлари вакиллари бунга жавобан кўплаб станциялар трансформаторлар ва линияларга юкламанинг ортишини ҳисобга олмаган ҳолда мавжуд истеъмолчилар тармоқларига уланганини, бу эса энергия таъминоти барқарорлигига хавф туғдиришини таъкидлади.
«Тадбиркорлар ажратилган қувватдан ошмаётганини айтишмоқда. Аммо улар техник шартларни олганда, масалан, макарон цехи ёки ишлаб чиқариш учун, у ерда бошқа фаолият тури кўрсатилган. Кейинчалик фойдаланиш тури ўзгаради ва зарядлаш станцияси ўрнатилади, бу эса қўшимча юклама ҳосил қилади. Шунинг учун бундай обектларни улашда ҳудудий электр тармоқлари билан келишиш керак», — деди ҲЭТ вакили.
Мулоқот якунида бош вазир ўринбосари прокуратура, кадастр хизмати, ҳокимлик ва энергетиклар иштирокида ишчи гуруҳ тузиш бўйича топшириқ берди. Гуруҳга икки ҳафта муддатда вазиятни ўрганиб, мавжуд станцияларни легаллаштириш механизмини ва янгиларини ўрнатишнинг соддалаштирилган тартибини ишлаб чиқиш топширилди.
TokBor вакили регламент ишлаб чиқилгунга қадар зарядлаш станциялари фаолиятини давом эттиришга рухсат беришни сўради.
«Ҳозирча расмий тартиб йўқлигини тушунамиз. Аммо у ишлаб чиқилмагунча, станцияларни оммавий равишда келиб ўчириш нотўғри. Бизни чақириб, ҳужжатларни текшириб, амалий ёрдам берсангиз бўларди», — деди у.
Бош вазир ўринбосари бундай масъулиятни ўз зиммасига ололмаслигини айтди.
«Ишланглар десам, эртага туман чироқсиз қолиб, одамлар кўчага чиқса — буни қандай тушунтираман? Шунинг учун аввал ишчи гуруҳ ўрганиб чиқсин», — деди Жамшид Ходжаев.
Савдо-саноат палатаси раҳбари Даврон Ваҳобов зарядлаш станциялари фаолиятига вақтинча рухсат беришни таклиф қилди. Ходжаев рози бўлди, лекин бунинг учун «Ҳудудий электр тармоқлари» маиший истеъмолчиларга таъсир қилмаслиги учун юкламани назорат қилиши керак.
Электрозаправка операторларидан бирининг таъкидлашича, ўчириш қишнинг совуқ кунларида эмас, балки март ойида бошланган. «Буни бизга қарши диверсия сифатида қабул қиламиз», — деди у ва тадбиркорлар белгиланган ҲЭТ қувватларидан ташқарига чиқмаётганини таъкидлади.
Сенатор сўрови
Олий Мажлис Сенати аъзоси Қобулжон Турсунов энергетика вазири Жўрабек Мирзамаҳмудовга электр тармоғидан узиш ва қувватлаш станциялари фаолиятини чеклаш бўйича сўров юборди.
У Ўзбекистонда электр транспортини ривожлантириш, қувватлаш станциялари тармоғини кенгайтириш ва экологик тоза транспорт турларидан фойдаланишни рағбатлантиришнинг долзарблиги ортиб бораётганини таъкидлади. Шу муносабат билан фуқаролик жамияти вакиллари, тадбиркорлар ва тегишли идоралар томонидан қувватлаш станциялари инфратузилмасини яратиш, уларга техник хизмат кўрсатиш ва барқарор ишлашини таъминлаш бўйича ишлар олиб борилмоқда, дейилади сўровда.
Сенатор, шунингдек, Энергетика вазирлиги раҳбаридан зарядлаш станциялари операторларини қўллаб-қувватлаш чоралари, тегишли инфратузилмани ривожлантириш ва келгусида бундай ҳолатларнинг олдини олиш режалари тўғрисида маълумот сўради.