«Ўзкимёсаноат» давлат компанияси 30 млн доллар инвестиция киритиб, «Самарқандкимё» кимё заводининг 16,92 фоиз улушини сотиб олди. Бу ҳақда ҳукумат комиссияси томонидан лойиҳани ўрганиш якунлари бўйича маълум қилинди.
13 март куни бош вазир ўринбосари Жамшид Хўжаев бошчилигидаги ҳукумат комиссияси бош прокурор ўринбосари Дилмурод Қосимов иштирокида Самарқанд вилояти Паст Дарғом туманида мураккаб минерал ўғитлар ишлаб чиқариш корхонаси қурилиши лойиҳаси билан танишди.
Лойиҳа қиймати 390,5 млн долларга баҳоланмоқда. Ишлаб чиқариш мажмуаси 190,4 гектар майдонда жойлаштирилиши режалаштирилган. Унинг қуввати йилига 910 минг тонна ўғит, шу жумладан 370 минг тонна фосфорли ва 540 минг тонна мураккаб ўғит ишлаб чиқаришни ташкил этиши керак.
Корхонанинг экспорт салоҳияти 50 миллион долларга, иш ўринлари сони эса 900 тага баҳоланмоқда.
Лойиҳанинг 2025 йил октябрь ҳолатига кўра, кимё мажмуасини яратиш учун капитал харажатлар (EPC) ҳажми 487 миллион доллардан ошди. Лойиҳа, шунингдек, Неофос лойиҳаси доирасида Навоий вилоятида фосфорит рудасини қазиб олиш ва бойитишни ўз ичига олади.
Молиялаштириш қуйидагича тақсимланган:
- 277 млн доллар — кредит маблағлари;
- 120 млн доллар — инвесторларнинг ўз маблағлари;
- 90 млн доллар — «Ўзкимёсаноат» маблағлари.
Бугунги кунга қадар лойиҳага 427 миллион доллар сармоя киритилган.
Лойиҳанинг техник-иқтисодий асослари Лойиҳалар ва импорт контрактларини комплекс экспертиза қилиш марказига юборилди. Мулоҳазалар бартараф этилгандан сўнг, «Ўзкимёсаноат» томонидан 60 миллион доллар миқдорида қўшимча молиялаштириш имкониятини очиш режалаштирилган.
Бугунги кунгача лойиҳалаштириш 98,6% га тугалланди, асбоб-ускуналарни етказиб бериш — 80,6% (асосий асбоб-ускуналар аллақачон етказиб берилган, монтаж қилинмоқда), қурилиш ишлари атиги 34,6 фоизга бажарилган.
Шу билан бирга, 2020 йилда Вазирлар Маҳкамаси қарори доирасида 1954 йилда ташкил этилган кимё заводи Кипрнинг Ferkensco Management Limited компаниясига (кейинчалик Гонконгда қайта рўйхатдан ўтган) инвестиция мажбуриятлари эвазига «ноль» қийматда топширилди.
Кипр компанияси ўша пайтда Баҳодир Ғофуров ва Eriell Holding Company билан боғлиқ эди.
Натижада у 60,35 фоиз давлат акцияларини ва 39,65 фоиз «Ўзкимёсаноат» акцияларини қўлга киритди. Бунинг эвазига инвестор камида 200 млн доллар сармоя киритиши, янги кимё мажмуасини қуриши, корхонанинг қарзларини тўлаши (бунда давлат 2021 йил апрель ойида 203-сонли ёпиқ қарор билан компанияга «тарихий қарз»ни тўлаш учун 83,8 млрд сўмлик беғараз субсидия ажратган), 500 та иш ўрни яратиши ва йилига 600 минг тонна ўғит ишлаб чиқаришни йўлга қўйиши керак эди.
Инвестор Россиянинг «Газпром» компаниясини, бош пудратчи сифатида эса Enter Engineering шуъба корхонасини (компаниялар тадбиркор Бахтиёр Фозилов билан боғлиқ) молиялаштиришни жалб қилди.
Ferkensco Management Limited объектни 2023 йил 1 июлгача ишга тушириши керак эди, бироқ бу мажбуриятни бажармади.
Ҳукумат қарорига кўра, агар инвестор инвестиция ва ижтимоий мажбуриятларни бажармаса, акциялар давлатга қайтарилади, киритилган пуллар эса қайтарилмайди.
Бироқ 2025 йил декабрь ойи охирида давлат «Самарқандкимё» заводи устидан назоратнинг бир қисмини ўзига қайтаргани, «Ўзкимёсаноат» эса корхона улушининг 24,94 фоизини олгани маълум бўлди (бу ҳақдаги қарор 2025 йил июлида қабул қилинган). Шу билан бирга, юқорида таъкидланганидек, давлат компанияси 16,92 фоизлик улуш учун 30 млн доллар тўлаган.
Корхона ва ташкилотларнинг ягона давлат реестри маълумотларига кўра, бугунги кунда қўшма корхонанинг асосий эгаси Гонконг махсус маъмурий ҳудудида рўйхатдан ўтган Хитойнинг Ferkensco Management Limited компанияси бўлиб қолмоқда. Унга корхона улушининг 75,06 фоизи тегишли.
Январь ойида ҳукумат ишчи гуруҳига Enter Engineering Pte. Ltd., Eriell Group ва Sanoat Energetika Guruhi компаниялари гуруҳларининг стратегик лойиҳаларини якунлаш бўйича янги инвесторлар учун таклифлар тайёрлашни топширди. «Самарқандкимё» кимё заводи негизида амалга оширилаётган Neofos лойиҳаси ана шундай лойиҳалардан биридир.