7 апрель куни Сенат ялпи мажлисда янги таҳрирдаги «Риэлторлик фаолияти тўғрисида»ги қонунни маъқуллади.
Маълум қилнишича, бугунги кунда республикада 285 та риэлторлик ташкилоти ва 684 та риэлтор ҳамда Риэлторлик ташкилотлари уюшмаси ҳамда ва Ўзбекистон Риэлторлар гильдияси (риэлторлик бирлашмалари) фаолият юритмоқда. Кўрсатилган риэлторлик хизматлари ҳажми 2024 йилда 50 млрд сўмни (2023 йилда — 43 млрд сўм) ташкил этган.
Шу билан бирга, Бош прокуратура маълумотларига кўра, 2024 йилнинг ўзида 108 нафар норасмий воситачилар (маклерлар) умумий қиймати 3,9 трлн сўмлик 19 мингта кўчмас мулк билан боғлиқ битимларда вакил сифатида иштирок этган. Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаментининг «Шахсий кабинет» ахборот тизимида 285 та риэлторлик ташкилотидан фақат 129 таси (45 фоиз) рўйхатдан ўтган.
Шунингдек, амалдаги «Риэлторлик фаолияти тўғрисида»ги қонун 2010 йилда қабул қилинган бўлиб, ривожланиб бораётган кўчмас мулк бозорининг замонавий талабларини қамраб олмагани қайд этилди. Хусусан, риэлторлик фаолиятини «соядан» чиқариш, соҳада яширин амалиётларни қисқартириш, кўчмас мулк бозорининг рақамли трансформацияси ва риэлторлик хизматларини «ягона дарча» тамойили асосида кўрсатиш бўйича ҳуқуқий инструментлар белгиланмаган.
Риэлторлик субъектлари фаолиятининг шаффофлигини таъминловчи механизмлар назарда тутилмагани истеъмолчиларнинг ҳуқуқлари бузилишига шароит яратиб бермаётгани, риэлторлик фаолиятида жиноий даромадларни легаллаштиришга, терроризмни ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш масалалари тўлиқ ёритилмагани таъкидланди.
Маълум қилинишича, янги таҳрирдаги «Риэлторлик фаолияти тўғрисида»ги қонун бизнеснинг «соядан» чиқишини рағбатлантириш учун шарт-шароитлар яратишга хизмат қилиши қайд этилди
Қонун яширин иқтисодиётнинг шаклланишига олиб келадиган сабаблар ва омилларни аниқлаш, уларни бартараф этиш чораларини кўришга ҳамда хизмат кўрсатиш соҳасидаги норасмий меҳнат фаолиятини юритиш ҳолатларини аниқлаш ва бартараф этишга кўмаклашади.
Қонун риэлторлик фаолиятини тартибга солиш шакли сифатида лицензиялашни бекор қилиш ва баъзи функцияларни ўзини-ўзи бошқариш жамоат ташкилотларига босқичма-босқич ўтказишни таъминлаши керак.
Риэлторлик фаолияти соҳасидаги ваколатли давлат органи ва риэлтор фаолияти соҳасидаги профессионал жамоат ташкилотлари билан биргаликда, молия-хўжалик фаолиятига аралашмаган ҳолда, риэлторлик ташкилотлари иши сифатини ташқи назорати текширувидан ўтказиш имконияти яратилади.
Барча иштирокчилар ўртасида жиноий схемаларга қарши курашиш ва уларни йўқ қилиш ҳамда молиявий интизомни мустаҳкамлаш механизмларини яратилишини таъминлайди.
Кўчмас мулк бозорининг барча иштирокчиларининг мулк ҳуқуқларини ҳимоя қилиш механизмлари яратилади.
Риэлторлик ташкилотлари ва риэлторлик фаолиятини тартибга солиш бўйича махсус ваколатли орган ҳамда риэлторлик хизмати бюртмачилари ўртасидаги бевосита муносабатларни ҳуқуқий тартибга солиниши таъминланади.
Шунингдек, риэлторлик хизматларини кўрсатиш тартибини белгиловчи миллий стандартлар институти жорий этилмоқда.
Риэлторлик хизматларини «ягона дарча» тамойили асосида кўрсатиш, кўчмас мулкка оид ҳисоб-китобларни электрон шаклда амалга ошириш (клиринг) имконини берувчи мультилистинг тизимларини ташкил этиш тартиби жорий этилмоқда.
Қонун билан риэлтор ва кўчмас мулк бўйича агентга риэлторлик хизматларини кўрсатиш шартномаси доирасида ўз номидаги кўчмас мулк объекти ва унга бўлган ҳуқуқлар билан боғлиқ битимларни тузиш тақиқланмоқда.