Давлат активларини бошқариш агентлиги директор ўринбосари Алишер Миралиев 7 апрель куни Сенат йиғилишида бозорни легаллаштиришга қаратилган «Риэлторлик фаолияти тўғрисида»ги қонуннинг янги таҳрири қоидаларига изоҳ берди.
Унинг сўзларига кўра, ҳозирги кунда мамлакатда бозорнинг расмий иштирокчилари сони анча, бироқ фаолиятнинг бир қисми ҳануз «соя»да қолмоқда.
Расмий маълумотларга кўра, Ўзбекистонда 285 та риэлторлик ташкилоти ва 684 нафар риэлтор фаолият юритмоқда. 2024 йилда кўрсатилган хизматлар ҳажми 50 млрд сўмни ташкил этган (ундан бир йил олдин — 43 млрд сўм). Шу билан бирга, бозорнинг катта қисми «сояда» қолмоқда: фақат 129 та компания (45%) «Шахсий кабинет» тизимида рўйхатдан ўтган, 108 нафар норасмий воситачи («маклер») эса 3,9 трлн сўмлик 19 мингта битимда иштирок этган.
Шу билан бирга, кўрилаётган чораларга қарамай, ноқонуний сегмент сақланиб қолмоқда.
«Бу соҳа тартибга солишга ҳаракат қилиняпти, лекин тан олишимиз керак, халқ тилида айтгандек, „маклерлар“ ҳали ҳам норасмий равишда фаолият кўрсатаётганини кўришимиз мумкин. Ўша ўтган йилнинг ўзида, дастлабки маълумотга асосан, 473 нафар худди шунақа маклерлар томонидан 136 миллиард сўмлик 650 та кўчмас мулк расмийлаштирилган», — деди агентлик вакили.
Унинг тушунтиришича, бу ҳолатнинг сабабларидан бири амалдаги талабларнинг мураккаблигидир.
«Нимага бу масала [келиб чиқмоқда]? Чунки қонунчилик талаблари — сертификациядан ўтиш, жамоат ташкилотларига аъзо бўлиш талабларидан улар қочиш мақсадида, жараён содда бўлмагани сабабли шунақа ҳолатга келган», — деди у.
Бу муаммони ҳал этиш учун янги ҳуқуқий механизм таклиф этилмоқда.
«Қонун билан ушбу масаланинг ечими назарда тутилган, яъни қонунда якка тартибда фаолият кўрсатувчи худди шунақа шахслар учун янги ҳуқуқий формат тушунчаси киритиляпти, яъни кўчмас мулк бўйича агент институти жорий қилиняпти», — дея таъкидлади Алишер Миралиев.
Унинг сўзларига кўра, бу орқали воситачиларни ортиқча талабларсиз легал майдонга олиб чиқиш мумкин бўлади.
Ҳозирда маклерларнинг асосий вазифаси объектни топиш ва уни риэлторлик ташкилоти ёки мулкдор номидан кўрсатиш, шунингдек, кўчмас мулкни реклама қилишдан иборат.
«Ушбу механизмнинг олдингисидан фарқи шундан иборатки, бунда малака сертификати талаб этилмайди, жамоат бирлашмаси аъзоси бўлиш шарт эмас», — деди у.
Кўчмас мулк агенти мулкдорлар ёки риэлторлик компаниялари билан тузилган шартномалар асосида реклама фаолияти билан шуғулланиши мумкин.
«Лекин кўчмас мулкни расмийлаштиришни реэлторлик ташкилотининг ўзи амалга оширади. Шу бу ўз навбатида кичик тадбиркорлик учун маъмурий юкламани камайтиришда, солиқ режимига мослашишда, реэлторларнинг, маклерларнинг расмий иқтисодиётга тўсқинсиз кириб боришида муҳим аҳамият касб этади», — дея изоҳ берди Миралиев.
Бундан ташқари, қонун ягона реестр яратиш орқали бозорни рақамлаштиришни ҳам назарда тутади. Унга риэлторлик ташкилотлари, риэлторлар ва янги кўчмас мулк агентлари киритилади.
«У Давлат активларини бошқариш агентлиги томонидан ваколатли орган сифатида [юритилади]. Бу онлайн янгилаб борилади, ҳар қандай истеъмолчи бемалол кўчмас мулки бўйича шартномалар тузилаётганда бевосита кўриши мумкин. Онлайн кўриб, ҳақиқатда бу реестрга киритилган ва қонун доирасида фаолият кўрсатаётган соҳа иштирокчисими-йўқми — [текшириши мумкин]. Бу бевосита мижозларни ҳам ишончини мустаҳкамлашга ва профессионализмни оширишга хизмат қилади», — деди Давлат активлари агентлиги раҳбари ўринбосари.