Ўзбекистонда 1 июлдан икки йиллик эксперимент тарзида электрон тижорат учун бонд омборлари тизими ишга туширилади. Бу 13 апрель куни қабул қилинган президент қарорида назарда тутилган.
Асосий янгилик жисмоний шахсларнинг шахсий эҳтиёжлари учун мўлжалланган товарларни вақтинча сақлашга хизмат қилувчи бонд омборларни жорий этишдан иборат. Бундай омборлар фаолияти эркин омборлар учун назарда тутилган лицензиялаш тартиби асосида тартибга солинади.
Янги тизимга кўра, компания аввал товарни Ўзбекистонга олиб киради, аммо уни дарҳол божхона расмийлаштирувидан ўтказмайди. Товар «эркин омбор» режимида бонд омборга жойлаштирилади ва Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги (ИЛМА) реестрига киритилган махсус маркетплейс орқали сотувга чиқарилади. Бундай товарларни фақат жисмоний шахслар ва шахсий фойдаланиш учун сотиб олиши мумкин.
Асосий фарқ шундаки, божхона расмийлаштируви чегарадан ўтиш пайтида эмас, балки товар сотиб олинганидан кейин амалга оширилади. Буюртма берилгач, товар юк жўнатиш декларацияси асосида расмийлаштирилади, санитария, ветеринария назорати ва мувофиқликни баҳолаш талаблари қўлланилмайди.
Ўзбекистон резидентлари томонидан товарларни бонд омборларга жойлаштириш активларни репатриация қилиш талаби бажарилган деб ҳисобланади.
Гаджетлар ва техника учун 5 фоизлик ягона тўлов
Эксперимент доирасида бир қатор товар турлари учун алоҳида солиқ тартиби жорий этилади.
Бонд омборлар орқали сотиладиган смартфонлар, ноутбуклар, планшетлар ва айрим турдаги бошқа электротехника маҳсулотлари амалдаги божхона тўловлари ўрнига сотиш қийматининг 5% миқдорида ягона божхона тўлови билан солиққа тортилади.
| Маҳсулот номи | ТИФ ТН коди |
| чангютгичлардан ташқари электр двигателБ ўрнатилган маиший электромеханик машиналар (миксер, шарбат чиқаргич ва бошқалар) | 8509400000, 8509800000 |
| Электр иситкичли ва электротермик мосламалар (сочларни қуритиш ускунаси, электр чойнаклар, мультипиширгичлар, электрдазмол ва бошқалар) | 8516310001, 8516310009, 8516320000, 8516797000, 8516400000 |
| Смартфонлар | 8517130000 |
| Ноутбуклар ва планшетлар | 8471300000 |
| Корпусга ўрнатилган ёки ўрнатилмаган радиокарнайлар; овозни такрорловчи бошқа ускуналар | 8518210000, 8518220000, 8519814500 |
Юқорида қайд этилган электроникадан ташқари, яна 30 та товар тоифаси учун ҳам бонд омборлари орқали сотилганда ҚҚС ва божхона божини 3% миқдорида ундириш тартиби жорий этилади (ҳозир божхона божи 20 фоизгача + бир дона учун минимал ставка). Рўйхат:
| Маҳсулот номи | ТИФ ТН коди |
| Эркаклар ёки ўғил болалар учун машинада ёки қўлда тўқилган трикотаж матолардан костюмлар, комплектлар, пиджаклар, блайзерлар, шимлар, лямкали ва кўкракка тақиладиган қисмли комбинезонлар, бриджи ва шортилар (чўмилиш кийимидан ташқари) | 6103 |
| Аёллар ёки қизлар учун машинада ёки қўлда тўқилган трикотаж матолардан костюмлар, комплектлар, жакетлар, блайзерлар, кўйлаклар, юбкалар, юбка-шимлар, шимлар, кўкракка тақиладиган қисмли ва лямкали комбинезонлар, бриджи ва шортилар (чўмилиш кийимидан ташқари) | 6104 |
| Эркаклар ёки ўғил болалар учун машинада ёки қўлда тўқилган трикотаж матолардан кўйлаклар | 6105 |
| Аёллар ёки қизлар учун машинада ёки қўлда тўқилган трикотаж матолардан блузкалар, блузалар ва блузонлар | 6106 |
| Эркаклар ёки ўғил болалар учун машинада ёки қўлда тўқилган трикотаж матолардан калъсонлар, трусилар, тунги кўйлаклар, пижамалар, чўмилиш халатлари, уй халатлари ва шу каби буюмлар | 6107 |
| Аёллар ёки қизлар учун машинада ёки қўлда тўқилган трикотаж матолардан ички кийимлар, ички юбкалар, трусилар, панталонлар, тунги кўйлаклар, пижамалар, пенъюарлар, чўмилиш халатлари, уй халатлари ва шу каби буюмлар | 6108 |
| Машинада ёки қўлда тўқилган трикотаж матолардан енгли фуфайкалар ва бошқа ичдан кийиладиган фуфайкалар | 6109 |
| Машинада ёки қўлда тўқилган трикотаж матолардан свитерлар, пуловерлар, кардиганлар, жилетлар ва шу каби буюмлар | 6110 |
| Машинада ёки қўлда тўқилган трикотаж матолардан спорт, чанғи ва чўмилиш костюмлари | 6112 |
| Машинада ёки қўлда тўқилган трикотаж матолардан бошқа кийим-кечак предметлари | 6114 |
| Эркаклар ёки ўғил болалар учун пальтолар, калта пальтолар, накидкалар, плашлар, курткалар (шу жумладан, чанғи курткалари), ветровкалар, штормовкалар ва шy каби буюмлар | 6201 |
| Аёллар ёки қизлар учун пальтолар, калта пальтолар, накидкалар, плашлар, курткалар (шу жумладан, чанғи курткалари), ветровкалар, штормовкалар ва шy каби буюмлар | 6202 |
| Эркаклар ёки ўғил болалар учун костюмлар, комплектлар, пиджаклар, блайзерлар, шимлар, лямкали ва кўкракка тақиладиган қисмли комбинезонлар, бриджи ва шортилар (чўмилиш кийимидан ташқари) | 6203 |
| Аёллар ёки қизлар учун костюмлар, комплектлар, жакетлар, блайзерлар, кўйлаклар, юбкалар, юбка-шимлар, шимлар, кўкракка тақиладиган қисмли ва лямкали комбинезонлар, бриджи ва шортилар (чўмилиш кийимидан ташқари) | 6204 |
| Эркаклар ёки ўғил болалар учун кўйлаклар | 6205 |
| Аёллар ёки қизлар учун блузкалар, блузалар ва блузонлар | 6206 |
| Болалар кийими ва болалар кийимлари учун жиҳозлар | 6209 |
| Спорт, чанғи ва чўмилиш костюмлари; бошқа кийим-кечак предметлари | 6211 |
| Taг ва устки қисми резина ёки пластмасса бўлган бошқа пойабзал | 6402 |
| Таглиги резина, пластмасса, чарм ёки композицион чармдан ва устки қисми табиий чармдан бўлган пойабзал | 6403 |
| Таглиги каучук, пластмасса, чарм ёки композицион чармдан ва устки қисми тўқимачилик материалидан бўлган пойабзал | 6404 |
| Бошқа пойабзал | 6405 |
| Бир корпусда хотира қурилмаларини ўз ичига олган ёки олмаган киритиш ёки чиқариш қурилмалари | 8471606000, 8471607000 |
| Статик конверторлар, электр литий-ионли аккумуляторлар (қувватлагич) ҳамда кучланиши 1000 В дан ошмайдиган бошқа электр ўтказгичлар | 850440, 850760, 854442, 854449 |
| Фонарлар | 8513100000 |
| Овоз, тасвир ёки бошқа маълумотларни ўзгартириш, узатиш, қабул қилиш ёки тиклаш учун асбоблар, шу жумладан, коммутация қурилмалари ва маршрутизаторлари | 851762000 |
| Микрофон билач қўшилган ёки қушилмаган, шунингдек, микрофон вa бир ёки бир нечта динамиклар тўпламларидан иборат қулоқчинлар ва телефонлар | 8518302000, 8518309500 |
| Монитор ва проекторлар (телевизорлардан ташқари) | 8528 |
| Барча турдаги соатлар | 9101 — 9108 |
| Видеоўйинлар учун консол ва ускуналар; овоз ёки тасвирни ёзиб олувчи ёки такрорловчи телевизион қабул қилувчи аппаратлар | 9504500001, 9504500002, 9504500009 |
Бундай товарлар бонд омбори орқали харид қилинганда божсиз олиб кириш меъёрлари (бир жўнатма учун амалдаги лимитлар) қўлланилмайди. Бу эса тўлов товарнинг тўлиқ қийматидан ундирилишини англатади.
Ҳужжатга кўра, агар товарнинг сотиш нархи декларация пайтидаги божхона қийматидан паст бўлса, ягона тўлов (ёки божхона божи ва ҚҚС) божхона қийматидан келиб чиққан ҳолда ҳисобланади.
Бонд омборларига олиб кирилган товарларни сотишдан тушган даромадлар компаниянинг бошқа фаолиятидан алоҳида ҳисобга олиниши керак. Бундай товарларни харид қилишда харидорлар томонидан тўланган қўшилган қиймат солиғи сотувчи томонидан бюджетга тўловда ҳисобга олинмайди.
Божхона ва Солиқ қўмиталари омбор операторлари ва маркетплейслар билан биргаликда товар айланмасини мониторинг қилиш тизимини йўлга қўйиши лозим. Бунинг асосий мақсади — шахсий фойдаланиш учун мўлжалланган товарлар қайта сотиш мақсадида харид қилинаётган ҳолатларни аниқлашдан иборат.
Агар тижорат фаолияти белгилари аниқланса, бундай операциялар бўйича божхона тўловлари имтиёзли 5 фоизлик ставка қўлланилмасдан, умумий тартибда ундирилади.
Эксперимент 1 июль 2028 йилгача, яъни икки йил давом этади.
Эслатиб ўтамиз, 2025 йил 1 майдан жисмоний шахслар учун товарларни божсиз олиб кириш меъёрлари қисқартирилган:
- ҳаво транспортида- 1000 доллар (шупайтгача- 2000 доллар эди);
- темирйўл вадарё транспортида- 500 доллар (1000 доллар);
- автомобиль (пиёда) ўтказиш пунктлари орқали- 300 доллар;
Эндиликда ушбу лимитдан фақат хорижда камида 2−3 кун бўлган шахслар фойдаланиши мумкин (чегарани кесиб ўтиш усулига қараб, самолётда — камида 3 кун).
Шунингдек, халқаро курьерлик хизматлари орқали жисмоний шахсларга етказиладиган товарлар учун лимит бир чорак учун 1000 доллардан ойига 200 долларгача қисқартирилди.
Бундан ташқари, янги мобил қурилмани (ҳатто шахсий фойдаланиш учун ҳам) олиб киришда йўловчилардан божхона декларациясини тўлдириш талаб этилади (телефон нархидан қатъий назар). Акс ҳолда, UzIMEI тизимида рўйхатдан ўтказишда унинг тўлиқ қийматининг 30 фоизи миқдорида бож тўлашга тўғри келади.
«Юксалиш» умуммилий ҳаракати янги божсиз нормалар фуқароларга қўшимча молиявий харажат юклашдан ташқари, бозордаги рақобатга ҳам таъсир кўрсатаётганини таъкидлаганди.
Президент фармонига мувофиқ, 2026 йил март ойигача Божхона қўмитаси аҳолининг реал эҳтиёжларидан келиб чиққан ҳолда мазкур меъёрларни ошириш бўйича ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқиши керак эди.