Gazeta нашрига Сурхондарё вилояти Бойсун туманида яшовчи фуқаролардан мурожаат келиб тушди. Ҳудуддаги Тоқчи маҳалласи Шалола кўчаси 1-уйда яшаб келган 14 хонадон вакиллари 2 қаватдан иборат яшаш жойларининг қурувчи томонидан бузиб ташлангани, 5 йилдан буён саргардонликда юрганларини маълум қилди. Gazeta мухбири улар билан суҳбатлашиб, вазиятни ўрганишга ҳаракат қилди.
Шалола кўчаси 1-уйда яшаб келганлар ҳамда «Алишер» хусусий корхонаси таъсисчиси ва раҳбари Беҳзод Сафаров ўртасида 2021 йилнинг октябрь ойида шартнома имзоланган.
Маълум қилишларича, Сафаров хонадонни давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун бузиб ташлаб, ер участкасини ёки унинг бир қисмини олиши, ўрнига эса янги смета лойиҳа асосида қурилган кўп қаватли квартиралардан мулк эгаларига тегишли ҳуқуқий ҳужжатда кўрсатилган умумий майдон ва хоналар сони бўйича янги квартира билан таъминлаши белгиланган бўлган.
Шунингдек, уй эгаларининг янги квартира қурилиб топширилгунича ижарада турган вақтидаги тўловлари тадбиркор Беҳзод Сафаров томонидан тўлаб берилиши қайд этилган. Бойсун туманида хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Файзулло Шоймардонов имзолаган шартномада янги уйнинг қачон фойдаланишга топширилиши, шунингдек, ижара тўловлари учун қанча сумма белгиланиши ёзилмаган. Унинг ўрнига ўзаро оғзаки тарзда келишиб олишлари қайд этилган. Қурувчи эса мулк эгаларига ойига 500 минг сўмдан ижара пули бериб туришини айтган.
Шартноманинг 1-бандида уйнинг бузилишига президентнинг 2021 йил 19 июнда қабул қилинган 5152-сонли қарори асос қилиб олинган. Бироқ бу қарор аслида реновация эмас, балки кўп қаватли уйларни бошқариш, коммунал хизматлар ва бошқарув тизимини тартибга солиш тўғрисида эди.
2020 йилнинг 20 августида эълон қилинган реновация дастурига оид ҳукумат қарори лойиҳасида эса Сурхондарё вилояти Бойсун тумани Тоқчи маҳалласи Шалола кўчасидаги (1968 йилда қурилган) 2-уйнинг таъмирланиши белгиланган. Лойиҳанинг биринчи босқичида эскирган кўп квартирали уйлар таъмирланади, иккинчи босқичида эса авария ҳолатидаги кўп квартирали уйлар ўрнига янгилари қурилади дейилган. Шалола кўчасидаги 1-уй эса на қарор лойиҳасида ва на бузиб қайта қуриш режасида бўлмаган.
Фото: Реновация тўғрисидаги қарор лойиҳасидан скриншот
«Қурувчи бизга уйларингни бузиб, ўрнига беш қаватли дом қураман, ертўласи, биринчи, тўртинчи ва бешинчи қаватлари ўзимга, иккинчи ва учинчи қаватлар сизларга бўлади деган эди. Бир йил ичида сизларни янги хонадонларингга кўчириб ўтказаман деганига ҳам, мана, 5 йил бўлди», — дейди мурожаатчи Отабек Хурсандов.
Фото: Отабек Хурсандов / Gazeta
Шу уйнинг 15-хонадонида яшаб келган Сайёра Жалиловага кўра, уйнинг айни бузилаётган вақтида ҳам кўчиб чиқишга мажбур бўлганлар бор.
«Қўшнимиз Лариса опа юрак инфарктидан миясига қон қуйилиб ўлди. Шу домни деб. Қушнинг ҳам уяси бузилмасин экан», — дейди у.
2-йўлак 1-қаватдаги 3 хонали уй соҳибаси бўлган Дилноза Ражабова уй бузилишидан бир йил аввал ўз хонадонини капитал таъмирлаган. У гарчи уй бузилишини истамаса-да, ҳокимлик томонидан одамлар келиб, уйнинг бузилишга тушганини айтиб, мажбуран бузганларини эслайди.
«Ҳозир овсинимнинг уйида яшаяпман. Яхшиям қариндошларим бор — ҳали униси, ҳали бунисининг уйидан қизларимни турмушга узатдим. Қурувчи ижара учун ваъда берган пулларни тўлиқ бермади», — дейди у.
Фото: Дилноза Ражабова / Gazeta
Дилноза Ражабова қурувчи унга ойлик ижара пулини (500 минг сўм) 2023 йилнинг августигача бериб тургани, бу ҳам унинг уйига жанжал қилиб боргани, президент порталига ёзгани натижаси эканини айтди.
Рустам Раҳимов бино бузилмасидан аввал шу уйнинг биринчи подъездида яшаб келган. Ҳозирда қад кўтарган беш қаватли уй эса эски домнинг иккинчи ва учинчи подъездлари ўрнига қурилган. Биринчи подъезд эса котлован ҳолида қолиб кетган. Рустам аканинг сўзларига кўра, қурувчи унга 2022 йилгача ижара пулларини берган, холос.
Қурилмай қолган биринчи подъезд.
Аввал шу ерда яшаган Ойбиби Равшанова эса ўзининг хонадонини қурувчига 197 млн сўмга сотган. Қолганлар эса бундай таклифга рози эмас. «200 миллион сўмга уй берадими?» дейди улардан бири.
Уйи бузилган фуқаролар бунгача бир неча бор видеомурожаатлар қилган, туман ҳокими қабулига ҳам кирган. 2023 йил 11 март куни эса Сурхондарё телеканали орқали жонли эфирга узатилган «Халқ билан мулоқот» кўрсатувида ҳам яна бир бор шу муаммога тўхталиб ўтилган.
Мурожаатда шундай дейилади: «Тоқчи маҳалласидан Аъзамова Зебоман. Икки қаватли уйда яшар эдик, 2021 йил уйимиз бузиб ташланди. Туман ҳокими (Асқарали Жўраев) шу вақтда ваъда бергандилар. 18 та хонадондаги фуқаролар икки йилдан бери (бу 2023 йилдаги гап — таҳр.) сарсон-саргардон бўлишмоқда. Шу масаланинг аниқ ечими борми?»
Ўша вақтда Бойсун тумани ҳокимининг қурилиш бўйича ўринбосари бўлган Холбек Рамазонов ушбу уй 2022 йил реновация дастури асосида қурувчи томонидан бузилгани ва ўрнига беш қаватли уй қурилаётганини айтади. У, шунингдек, қурувчининг кредит билан боғлиқ муаммолари ҳал қилингани, ўша вақтда уйнинг тўртинчи қавати қурилаётгани, хонадон эгалари 2023 йилнинг учинчи чорагида янги уйга кўчиб ўтишларини маълум қилади.
Фото: Холбек Рамазонов / Жонли эфирдан ёзиб олинган видеодан скриншот.
«Ижара пуллари ҳам тадбиркор томонидан тўлиқ тўлаб берилмоқда, бу бўйича келишув қилинган, тадбиркорнинг [ваъдани] бажармасдан бошқа иложи йўқ», — деган собиқ ҳоким ўринбосари жонли эфир вақтида.
Фото: Деярли қуриб битказилган беш қаватли уй.
Мурожаатчиларнинг таъкидлашича, шартнома Беҳзод Сафаров номидан тузилган бўлса-да, бироқ бузиш ва қурилиш ишларига унинг отаси Абдусалом Сафаров бош-қош бўлган. Сўнгги марта, аниқроғи, 2026 йил 24 январь куни ҳоким қабулида бўлган мурожаатчилар қурувчининг яна бир ваъдасини тинглаб қайтган. Ўшанда Абдусалом Сафаров уйни 21 мартда тантанали топширишини, шу вақтгача қолиб кетган ижара пулларини ҳам тўлиқ беришини айтгани таъкидланди. Бироқ бу ҳам амалга ошмаган.
«Биз нега шу вақтгача судга бермадик? Ҳар мурожаат қилганимизда қурувчи: „Шошилмай туринглар, ана кредит оламан, мана кредит оламан“ деб бизни алдаб келган экан. Яқиндагина туман ҳокими унинг кредит олиб бўлганини айтди, шу вақтгача биздан яширган экан», — дейди Отабек Хурсандов.
Беш қаватли янги қурилаётган уйнинг фақат ташқи фасад қисми қилинган, дераза-ромлари ўрнатилган. Бироқ ички қисмида ҳали иш кўп — хоналар ажратилмаган, деворлар ғишт кўринишида турибди, эшиклар ўрнатилмаган, электр ва сантехника ишлари бажарилмаган.
«Қурилишда бу 30 фоизлик иш деб айтилади. Одамлар кўчадан дераза ва оппоқ фасадни кўриб, мана, битибди-ку, деяпти. Усти ялтироқ, ичи қалтироқ дегани шу бўлади», — дейди Отабек Хурсандов.
Унинг маълум қилишича, қурувчи бузилган 1-уйнинг ёнгинасидаги яна бир уйни бузиб, ўрнига беш қаватли уй қуриш таклифи билан келган. Бироқ қўшнилар қурилишнинг ҳозирги аҳволини эслатиб, бунга кўнмаган.
Фото: Қурувчи бузиб қайта қуришни таклиф қилган иккинчи уй.
Қурилиш объекти ёнида иккита қурилиш паспорти устма-уст қилиб илиб қўйилган. Остидагисида буюртмачи ва пудратчи сифатида Беҳзод Сафаровга тегишли бўлган «Алишер» хусусий корхонаси ёзилган. Унда қурилиш муддати 12 ой қилиб белгиланган.
Устидаги паспортда эса 2024 йил 14 февралда қурилишига рухсат берилган 5 қаватли, 36 хонадонли янги турар жой ҳақида маълумот ёзилган. Лойиҳачи дея «Uyjoysanoatsuvqurilish» Х/К, пудратчи сифатида «LIMONZOR-QURILISH-INVEST» МЧЖ кўрсатилган.
«Ҳозир бирорта ташкилотга мурожаат қилиб ҳам бўлмайди, ҳаммаси «Бойсун баҳори»ни баҳона қилади, улар шу билан банд. Бу ерга раҳбарлар, айниқса, вилоят ҳокими келяпти деса, қаердандир усталарни топиб келиб, иш кетаётгандек қилиб кўрсатишади», — дейди Отабек Хурсандов.
Gazeta мухбири ҳолат бўйича изоҳ олиш учун иккинчи томон — қурувчи Беҳзод Сафаров ва унинг отаси Абдусалом Сафаровга бир неча бор қўнғироқ қилди, бироқ улар гўшакни кўтармади. Маълумот ўрнида, Беҳзод Сафаровнинг ўзи Халқ депутатлари Бойсун тумани кенгаши депутати ҳам ҳисобланади. Унга бириктирилган телефон рақамига қилинган қўнғироқлар ҳам жавобсиз қолди.
Шу билан бирга, ушбу масала юзасидан Бойсун тумани ҳокимлигига юборилган саволларга ҳам ҳозирча жавоб бўлмади.