Ўзбекистонда интеграциялашган атом электр станцияси (АЭС) таркибидаги биринчи иккита кичик реактор қурилиши қиймати 1 млрд долларга баҳоланмоқда. Бу ҳақда Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси раиси ўринбосари Суҳроб Абдураҳмонов 20−22 апрель кунлари Тошкентда ўтаётган «Иннопром. Марказий Осиё» кўргазмасида маълум қилди.
Уч кунлик кўргазма ташкилотчилари Ўзбекистон Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги ҳамда Россия Саноат ва савдо вазирлиги ҳисобланади.
«Лойиҳанинг қиймати тахминан 1 млрд долларга баҳоланаётган ҳатто биринчи босқичида ҳам жуда катта ҳажмда юқори сифатли маҳсулотлар талаб этилади», — деди Суҳроб Абдураҳмонов кўргазманинг панель сессиясида.
Унинг маълум қилишича, биринчи босқичда ҳар бири 55 МВт қувватга эга бўлган иккита кичик реактор қурилиши назарда тутилган.
«Бу эса электротехника ишлаб чиқарувчилардан тортиб қурилиш материаллари етказиб берувчиларгача бўлган корхоналаримизни стандартлаштиришнинг сифат жиҳатидан янги босқичига ўтишга мажбур қилмоқда. Биз буни ишлаб чиқаришни модернизация қилиш учун кучли рағбат сифатида кўряпмиз», — деди ССП раиси ўринбосари.
Унинг баҳолашича, Жиззах вилоятида АЭС қурилиши хизмат кўрсатиш, транспорт-логистика хизматлари ва ижтимоий объектлар каби қўшимча бизнесларнинг улкан кластери ривожланишига олиб келади. «Бу минглаб янги иш ўринлари ва Ўзбекистондаги кичик ва ўрта бизнес учун янги ўсиш нуқталари демакдир», — дея қўшимча қилди ССП раиси ўринбосари.
Кичик АЭС қиймати ва молиялаштирилиши
2025 йил март ойида «Ўзатом» раҳбари Азим Ахмедходжаев Ўзбекистонда кичик АЭС қиймати 2 млрд доллардан кам бўлишини маълум қилган эди. Ўшанда умумий қуввати 330 МВт бўлган (ҳар бири 55 МВтдан) олтита реактордан иборат станция қурилиши режалаштирилган эди.
Ўшанда у лойиҳани ташқи инвестициялар ва Хитойнинг имтиёзли кредитлари ҳисобига, Россия маблағларини жалб қилмаган ҳолда молиялаштириш режалаштирилаётганини билдирган. Давлат бюджети эса минимал даражада жалб қилиниши айтилган.
Ўтган йил сентябрь ойи охирида Ўзбекистон ва Россия Жиззах вилояти Фориш туманида қурилиши режалаштирилган атом станцияси конфигурациясини ўзгартирувчи ҳужжатларни имзолаган эди. Олтита кичик энергия блоки ўрнига иккита, шунингдек ҳар бири 1 ГВт қувватга эга яна иккита йирик реактор қурилиши режалаштирилган.
Кичик ва йирик АЭСларни бир вақтнинг ўзида жойлаштириш натижасида «МВт·с нуқтаи назаридан энг тежамкор вариант» кутилмоқда.
Октябрь ойида АЭС қурилиши дирекцияси директори Абдужамил Қалмуратов кичик АЭС қиймати 1 млрд доллардан ошмаслигини, якуний сумма шартномада белгилаб қўйилишини маълум қилган эди. У шунингдек, қурилиш давлат бюджети ҳисобидан молиялаштирилишини таъкидлаган.
«Ҳа, бу давлат бюджети [ҳисобидан]. Буни давлат қуряпти — бу тўлиқ Ўзбекистон лойиҳаси. Молиялаштириш манбаи бизнинг бюджетимиз. Атом лойиҳаси миллий бўлиши шарт», — деди АЭС қурилиши дирекцияси раҳбари.
2026 йил март ойида «Ўзатом» ва «Росатом» ҳамкорлик бўйича «йўл харитаси» ҳамда АЭС қурилиши бўйича шартномага қўшимча келишувни имзолаганда, Алексей Лихачёв Ўзбекистонда АЭС қурилиши Россия саноатига 2 трлн рублгача (24,7 млрд доллар) буюртмалар олиб келиши ва 1000 га яқин иш ўрни яратишини билдирганди.
«Росатом» матбуот хизмати кейинчалик аниқлик киритиб, гап АЭСнинг 80 йилдан ортиқ бўлган бутун ҳаёт цикли давомидаги ҳамкорликнинг умумий самараси ҳақида бораётганини билдирди. Бу жараён лойиҳалаш, қурилиш, эксплуатация ва эксплуатациядан чиқариш босқичларини ўз ичига олади.
Эслатиб ўтамиз, кичик АЭС асосини атом муз ёрар кемаларида ишлатилган РИТМ-200Н сув-сувли ядровий реактори ташкил этади, бироқ ушбу реакторларга эга ер усти АЭС ҳали қурилмаган ва референт ҳисобланмайди. Бундан ташқари, Ўзбекистон бир майдонда ҳам кичик, ҳам йирик АЭС бир вақтда жойлаштириладиган дунёдаги биринчи давлат бўлади.
Маълумот ўрнида, атом электр станцияси лойиҳаси бўйича тендер ўтказилмаган.