Марказий банк раиси Тимур Ишметов 29 апрель куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида жаҳон бозорида олтин нархининг эҳтимолий пасайиши валюта бозори ва инфляцияга қандай таъсир кўрсатиши юзасидан изоҳ берди, шунингдек, биринчи чоракда олтин экспорти амалга оширилмагани сабабларини тушунтирди, деб хабар бермоқда Gazeta мухбири.
«Олтин нархининг таъсири, албатта, аҳамиятсиз эмас. Лекин, умуман олганда, инфляцияни олтин нархининг маълум бир даражасига тўғридан-тўғри боғлаш нотўғри бўлади. Бу ердаги таъсир кўпроқ олтин нархининг ўзгариши натижасида юзага келадиган пул оқимлари ва тушумлардан фойдаланиш билан боғлиқ», — деди у.
МБ раҳбари эркин сузувчи валюта курси сиёсатига содиқлигини яна бир бор тасдиқлади.
«Ўтган йили, мана, кўрдингиз, валюта тушумлари ҳисобига миллий валюта қадри ошди. [2026] йилнинг ўтган бир-икки ойида бироз қадрсизланди, март ойида яна тикланди. Умуман олганда, йил бошидан буён курсдаги ўзгариш 0 фоиз атрофида бўлиб турибди», — дея қайд этди у.
«Нима бўлган тақдирда ҳам биз курсга сунъий таъсир кўрсатиш тарафдори эмасмиз. Эркин сузувчи режимга амал қилишда давом этамиз. Ҳозирги ноаниқлик шароитида айнан эркин курс энг самарали восита бўлади», — дея қўшимча қилди Ишметов.
У, шунингдек, олтин нархи иқтисодиёт ва бюджетга қандай таъсир қилишини тушунтириб берди.
«Олтин нархининг ўзгаришининг таъсири бўлади. Биринчи навбатда, биз ишлаб чиқарувчилардан олтинни айнан жаҳон бозор нархида сотиб оламиз, миллий валютада ҳисоб-китоб қиламиз. Шунга кўра, курс баландроқ бўлса, ишлаб чиқарувчиларда қўшимча даромадлар шаклланади ва бу бюджетга солиқ тушумларини оширади», — деди у.
Шу билан бирга, унинг сўзларига кўра, Марказий банк курсни бошқариш учун валюта интервенцияларидан фойдаланмайди:
«Бизнинг валюта бозоридаги иштирокимиз тахминан сотиб олинаётган олтин ҳажмида шаклланади. Яъни, валюта таклифини кўпайтириш ёки камайтириш ҳисобига курсга сунъий таъсир кўрсатиш сиёсатимиз йўқ ва бўлмайди ҳам».
Олтин экспортининг амалга оширилмагани
Регулятор раҳбари биринчи чоракда олтин экспорт қилинмаганига алоҳида тўхталди (расмий статистикага кўра, қимматбаҳо металл кетма-кет беш ой — октябрдан февралгача сотилмаган).
«Ҳақиқатан ҳам, биринчи чоракда олтин экспорт қилинмади. Маърузамда таъкидлаганимдек, олтинсиз экспорт қарийб 25 фоизга ўсди. Шу сабабли, таҳлилда биз умумий экспортга эмас, айнан олтинсиз экспортга эътибор қаратамиз», — деди у.
Унинг сўзларига кўра, олтин билан боғлиқ операциялар макроиқтисодий статистикани бузиб кўрсатиши мумкин. «Масалан, биринчи чоракда бу жорий операциялар бўйича баланс тақчиллиги каттароқ деган таассурот уйғотиши мумкин. Лекин биз учун кўрсаткичларни олтинни ҳисобга олмаган ҳолда кузатиш муҳимроқ», — дея тушунтирди Ишметов.
У олтин экспорти амалга оширилмагани иқтисодиётга бевосита салбий таъсир кўрсатмаганини алоҳида таъкидлади.
«Биз ишлаб чиқарувчилардан олтин сотиб олганимизда, у захираларимизга келиб тушади. Унинг кейинги экспорти фақат олтин-валюта захираларида олтин қисми камайиб, валюта қисми шу миқдорга ошишига олиб келади. Яъни захирамизнинг структурасини ўзгартиради. Демак, валюта ликвидлиги ортади. Шунинг учун биз олтин экспортини статистик кўрсаткичлар ёки ташқи савдо баланси учун амалга оширмаймиз», — деди у.
Унинг қайд этишича, олтин сотуви захираларни бошқариш стратегияси доирасида амалга оширилади.
«Бизнинг ўз стратегиямиз бор: ликвидликнинг зарур даражасини таъминлаймиз ва олтинни бозорда қулай шароитларда сотишга ҳаракат қиламиз. Йил якунлари бўйича, прогнозларимизга кўра, олтин экспорти режалаштирилган ҳажмда амалга оширилади», — дея сўзини якунлади у.