АҚШ Гренландияда ўз ҳарбий иштирокини кенгайтириш масаласини Дания билан мунтазам муҳокама қилиб келмоқда, деб хабар берди BBC News манбаларига таяниб. Сўнгги ойларда ҳар икки томон иштирокидаги музокараларда силжиш сезилмоқда.
BBC суҳбатдошларининг маълумотига кўра, АҚШ расмийлари орол жанубида учта янги ҳарбий база очишни истамоқда. Шу йўл билан улар АҚШ президенти Дональд Трампнинг ҳудудни куч билан босиб олиш ҳақидаги таҳдидлари сабаб келиб чиққан дипломатик инқирозни ҳал қилишга уринмоқда.
Базалардан бири, эҳтимол, Нарсарсуакдаги кичик аэропортга эга бўлган собиқ АҚШ базаси ўрнида жойлашади. Бошқа базалар ҳам, катта эҳтимол билан, тайёр инфратузилмага — аэродром ёки портларга эга бўлган майдонларда жойлаштирилади, бу эса уларни камроқ харажат билан модернизация қилиш имконини беради.
BBC манбаларининг аниқлик киритишича, базалардан Атлантика океанининг шимолий қисмида — Гренландия, Исландия ва Буюк Британия оралиғидаги ҳудудда Россия ва Хитойнинг денгиз фаоллигини кузатиш учун фойдаланиш режалаштирилган. Бундан ташқари, АҚШ расмий шахслари янги ҳарбий базаларни АҚШнинг суверен ҳудуди деб тан олишни таклиф қилган.
Манбаларнинг маълумотига кўра, томонлар ҳозирча ҳеч нарсани келишиб олмаган, базаларнинг якуний сони ўзгариши мумкин.
Оқ уй маъмурият Гренландия ва Дания билан юқори даражада музокаралар олиб бораётганини тасдиқлади, бироқ тафсилотларга изоҳ беришдан бош тортди.
Дания бундан аввал Гренландияда АҚШнинг қўшимча ҳарбий базалари жойлаштирилишини муҳокама қилишга тайёрлигини билдирган эди ва қироллик Ташқи ишлар вазирлиги АҚШ билан музокаралар олиб борилаётгани фактини тасдиқлади. «Ҳозирги вақтда АҚШ билан дипломатик ишлар давом этмоқда. ТИВ айни дамда тафсилотларга тўхталмайди», — деди вазирлик вакили.
Ҳозирда АҚШнинг Гренландияда битта ҳарбий базаси бор. Совуқ уруш авжига чиққан даврда уларнинг сони 17 тага яқин бўлган. Оролнинг шимоли-ғарбидаги «Питуффик» космик базаси ракеталарни кузатиб боради, бироқ у денгиз фаоллигини мониторинг қилишга мослашмаган.
1951 йилги пакт АҚШга Гренландиядаги ҳарбий амалиётларини кенгайтириш учун катта имкониятлар беради. Дания ҳукумати ҳудуддаги АҚШнинг ҳар қандай ҳарбий кенгайишини маъқуллаши керак, бироқ Арктика хавфсизлиги бўйича экспертларнинг таъкидлашича, Дания тарихан АҚШнинг у ердаги ҳарбий амалиётларини қўллаб-қувватлаб келган ва АҚШнинг ўз иштирокини кенгайтириш ҳақидаги сўровларини бирор марта рад этмаган.
Дональд Трамп Оқ уйга қайтгач, Гренландияни аннексия қилиш режалари ҳақидаги баёнотларни қайта бошлади. «Бизга ҳақиқатан ҳам Гренландия керак. У бизга мудофаа учун зарур», — деган эди Трамп январь ойи бошида оролни «Россия ва Хитой кемалари билан ўралган» деб таърифлаб.
Дания ва Гренландия орол суверенитетини топшириш бўйича АҚШнинг ҳар қандай таклифини қайта-қайта рад этиб келмоқда. «Агар биз ҳозир ва шу ерда АҚШ ва Дания ўртасида танлов қилишимиз керак бўлса, биз Данияни танлаймиз», — деб баёнот берган Гренландия бош вазири Йенс-Фредерик Нильсен. «Хўш, бу уларнинг муаммоси. Мен у билан келишмайман», — деб жавоб қайтарган АҚШ президенти.