Telegram’даги «Потребител.уз» каналида солиқ инспекторлари тез-тез пул ўтказмалари сабабли одамларни сўроққа чақираётгани, ҳар бир тушум учун тушунтириш хати ёзиш талаб қилинаётгани ҳақида пост эълон қилингач, Солиқ қўмитаси ҳолат юзасидан тушунтириш берди.
Қўмита савдо фаолияти билан шуғулланувчи айрим хўжалик юритувчи субъектларда савдо амалиётлари P2P — пластик картадан пластик картага пул ўтказмалари орқали амалга оширилаётган ҳолатлар таҳлил қилинаётганини маълум қилди.
Қайд этилишича, бундай операциялар орқали тушган айрим даромадлар солиқ ҳисоботларида акс эттирилмаслиги натижасида давлат бюджетига тегишли тушумлар тўлиқ шаклланмай қолмоқда.
Шу муносабат билан солиқ органлари томонидан юридик шахсларда фаолият юритувчи раҳбар ходимларнинг банк пластик карталарига келиб тушган маблағлар юзасидан таҳлилий ўрганишлар олиб борилмоқда. Аниқланган ҳолатлар асосида солиқ ҳисоботларида акс эттирилмаган даромадлар бўйича тегишли чоралар кўрилмоқда ҳамда солиқ тўловчиларга хабарномалар юборилмоқда.
«Бу жараён жазолаш ёки босим ўтказиш эмас, балки иқтисодий адолатни таъминлаш, яширин айланмаларни қисқартириш ва ҳалол меҳнат қилиб, қонун доирасида иш юритаётган тадбиркорларни қўллаб-қувватлашга қаратилган. Чунки ҳар бир тўланган солиқ — бу мамлакат тараққиёти, янги йўллар, мактаблар, шифохоналар ва халқ фаровонлиги учун қўйилган ҳиссадир», дейилади хабарда.
Қўмита барча тадбиркорлик субъектларини амалдаги қонунчиликка қатъий риоя қилишга, савдо тушумларини тўлиқ расмийлаштиришга ва солиқ ҳисоботларида ҳаққоний акс эттиришга чақирди.
Аввалроқ қўмита февралда фуқаролардан, жумладан, терминалга савдо қилмаслик, тўловларни P2P орқали қабул қилиш ҳолатлари бўйича 22 мингга яқин мурожаат тушганини маълум қилганди.
Тартибни қонун билан мустаҳкамлаш керак
Kurbanoff.net блоги муаллифи Шуҳрат Қурбоновнинг таъкидлашича, хабарларга кўра, солиқ органлари барча P2P ўтказмаларини эмас, балки айнан карталарга келиб тушган маблағларни таҳлил қилмоқда.
У Қозоғистонни мисол қилиб келтирди, у ерда, унинг сўзларига кўра, жисмоний шахснинг картасига келиб тушган маблағлар таҳлил қилинади: агар уч ой ичида пул ўтказмалари миқдори 1,02 миллион тенгедан ошса ёки 26,7 миллион сўмга яқин бўлса ва пул 100 хил одамдан келиб тушса, агар бу мезонлар мос келса, бундай тушумлар катта эҳтимол билан савдо тушуми сифатида кўриб чиқилиши мумкин.
«Бу ерда ё даромад эмаслигини исботлаш керак — масалан, хайрия йиғимлари — ёки солиқ тўлаш керак», — деб ёзди у.
Шу билан бирга, Қурбонов Ўзбекистондаги текширувлар мезонлари ҳали тўлиқ аниқ эмаслигини таъкидлади. «Матн „юридик шахсларнинг раҳбар ходимлари“ ҳақида ёзилган — барча хариталар оммавий равишда кўрилади, фақат бизнеси бор ёки уни бошқарадиганлар олинади, энг яхши 100 та йирик пул ўтказмаларини олувчилар олинади», — деб сўради блог муаллифи.
Унинг фикрича, солиқларни ҳамма тўлаши керак, бироқ давлат нима учун савдо шохобчалари юридик шахс ёки якка тартибдаги тадбиркорнинг ҳисобварағига тўловни эмас, балки шахсий карталарга пул ўтказмаларини қабул қилишни афзал кўришини ҳам тушуниб олиши керак.
Эрталабдан уйдан чиқиб, давлатни қандай алдаш ва солиқ тўламаслик ҳақида ўйлаш менга ҳақиқатдан йироқдек туюлади. «Ортиқча рақамлаштириш» оқ рўйхатдан кулранг ёки ҳатто қора рўйхатга қочишга олиб келмаётганини ўйлаб кўриш керак,» — деб ҳисоблайди у.
Қурбонов, шунингдек, бундай текширувларни қонун билан мустаҳкамлаш зарурлигини айтди, чунки унинг сўзларига кўра, маълумотлар қаердан олиниши ва улар солиқ органларига қанчалик қонуний йўл билан тақдим этилиши ҳали тўлиқ аниқ эмас.
У банк сирини ташкил этувчи маълумотлар давлат солиқ хизмати органларига банк мижозини солиққа тортиш масалаларига тааллуқли ҳолларда қонун ҳужжатларига мувофиқ тақдим этилишини назарда тутувчи банк сири тўғрисидаги қонун нормасига ишора қилди. Бироқ, блог муаллифининг сўзларига кўра, бу норма «кўринганидек оддий эмас» ва оммавий маълумотларни олишга имкон бермайди.
Шу билан бирга, Қурбоновнинг таъкидлашича, P2P ўтказмалари нақд пулдан кўра яхшироқ, чунки қонуний асослар мавжуд бўлса, пул йўлини кузатиш имконини беради.
Президент ҳузурида 6 апрель куни бўлиб ўтган йиғилишда тушумлар ўсишининг асосий захираси яширин иқтисодиётни қисқартириш бўлиб қолаётгани таъкидланди. Жорий йилнинг ўзида рақамли таҳлил, сунъий интеллект ва «ақлли» назорат тизими ҳисобига бюджетга қўшимча 30 триллион сўм даромад киритиш вазифаси қўйилди.
Ушбу мақсадга «P2P транзаксиялар мониторингини кенг қўллаш» (картадан картага), товарларни маркировкалаш, рақамли назоратни кучайтириш, рўйхатдан ўтмаган юк ташувларини автоматик аниқлаш, норасмий бандликни қонунийлаштириш ва савдо ва хизматлар, саноат, қурилиш ва умумий овқатланиш каби соҳаларда бошқа механизмлар орқали эришиш режалаштирилган.
Ўзбекистонда 9 августдан тижорат банклари учун ички назорат қоидаларига ўзгартиришлар кучга киради. Улар операцияларни текшириш учун янги чегараларни, ўтказмаларни жўнатувчилар ва олувчилар тўғрисидаги маълумотларга қўйиладиган кенгайтирилган талабларни, шунингдек, шубҳали операцияларнинг янги мезонларини назарда тутади.