29 апрель куни жиноят ишлари бўйича Тўрткўл тумани (Қорақалпоғистон) судида Россия-Украина урушида Россия томонида жанг қилган 28 ёшли фуқарога нисбатан жиноят иши кўриб чиқилди. Gazeta суд ҳужжати билан танишди.
Иш материалларига кўра, судланувчи 2019 йил июнь ойида ишлаш мақсадида Россияга кетган. 2021 йил август ойида у Россия Жиноят кодексининг 228-моддаси (иёҳвандлик воситалари ва психотроп моддалар билан боғлиқ жиноятлар) билан айбдор деб топилиб, 9 йил муддатга озодликдан маҳрум қилинган.
Суд ҳужжатларида қайд этилишича, у 2025 йил июль ойида Россиянинг Тверь шаҳридаги жазони ижро этиш муассасасида жазо ўтаётган вақтида Россия Мудофаа вазирлиги ходимлари томонидан олиб борилган тарғибот ишларидан сўнг Россия томонида Украинага қарши ҳарбий ҳаракатларда қатнашишга розилик берган ва Россия Мудофаа вазирлиги билан бир йиллик ҳарбий хизмат шартномасини имзолаган. У Россия Қуролли кучлари таркибидаги 6-армия, 349-полк, 7-рота, 3-батальонда гранатомётчи лавозимида хизматга қабул қилинган ва ҳарбий жетон олган.
Шундан сўнг у Россиядаги махсус ҳарбий лагерда тайёргарликдан ўтиб, Украинага қарши қуролли тўқнашувларда қатнашган. Суд ҳужжатларига кўра, 2025 йил август ва ноябрь ойларида Украинанинг Харьков вилояти Купянск ҳудудида бўлиб ўтган жангларда иштирок этган. Ушбу жанговар ҳаракатлар вақтида судланувчи ҳаводан қилинган ҳужум оқибатида чап қўли ва ўнг оёғидан яраланган.
У госпиталдан чиқиб, Ўзбекистонга қайтган. Тўрткўл туманига келгач, у ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга ўзи ҳақидаги маълумотларни тақдим этган ва Россия Қуролли кучлари таркибида Украинага қарши жангларда қатнашганини маълум қилган. Унга нисбатан 2026 йил 17 март куни муносиб хулқ-атворда бўлиш ҳақидаги тилхат эҳтиёт чораси қўлланилган.
Судланувчининг кўрсатмалари
Судланувчининг айтишича, 2019 йил июль ойида ишлаш мақсадида Россияга кетган ва дастлаб Москвадаги турк қурилиш компанияларидан бирида ишчи бўлиб ишлаган. Орадан олти ой ўтиб, Тверь шаҳрида «Яндекс» компаниясида такси ҳайдовчиси бўлиб ишга кирган.
2021 йил август ойида Россия суди уни гиёҳвандлик воситалари билан боғлиқ жиноятда айбдор деб топиб, 9 йилга озодликдан маҳрум қилган. Шундан сўнг у Тверь шаҳридаги 6-сонли жазони ижро этиш колониясига юборилган.
Судланувчининг сўзларига кўра, у колонияда 4 йил 4 ой жазо ўтаган. Унинг таъкидлашича, Россия ва Украина ўртасида уруш бошланганидан кейин маҳкумларни фронтга жалб қилиш мақсадида муассасада босим кучайган.
«Жазони ўтай бошлаган вақтларимизда шароит яхши эди. Кейин маҳкумларни урушга жўнатиш учун турли қийноқлар бошланди. Овқатни атайлаб сифатсиз ва кам беришарди, арзимас сабаблар билан карцерга ташлаш ҳолатлари кўпайди. Мени ҳам бир неча марта турли баҳоналар билан карцерга жойлаштиришди», — деди у судда.
Унинг айтишича, колонияга келган Россия Мудофаа вазирлиги вакиллари маҳкумларга муддатидан олдин озодликка чиқариш, Россия фуқаролиги бериш, судланганлик ҳақидаги маълумотларни ўчириш ва катта миқдорда пул тўлашни ваъда қилиб, Украинада Россия томонида жанг қилишни таклиф қилган.
«Уларнинг таклифига рози бўлдим. Сабаби, урушга ёллансам, кейинчалик қочиб кетиш имконияти пайдо бўлади, деб ўйлагандим», — деди судланувчи.
Унинг кўрсатмасига кўра, 2025 йил июль ойида Россия армияси билан бир йиллик шартнома имзолаган ва гранатомётчи лавозимига тайинланган. Кейин унга ҳарбий жетон ва банк картаси берилган.
Судланувчининг айтишича, шартнома имзолаган маҳкумларнинг барчаси Украина ҳудудига яқин жойлашган Луганск вилоятига олиб кетилган. У ерда уларга Россия армияси ҳарбий формаси ва АК-74 автомати берилган ҳамда 15 кунлик ҳарбий тайёргарликдан ўтказилган. Шундан сўнг у Харьков вилоятидаги жанговар ҳаракатлар ҳудудига юборилган.
«Бир ярим ой давомида уруш майдонида бўлдим. 2025 йил август ойида Купянск яқинидаги тўқнашувда чап қўлимга ўқ тегиб, жароҳатландим», — деди у.
Судланувчининг таъкидлашича, дала шифокори томонидан даволанганидан кейин бир ой ўтиб яна фронтга қайтарилган. Кейинчалик, 2025 йил ноябрь ойида дрон ҳужуми оқибатидаги портлаш вақтида ўнг оёғидан яна жароҳат олган.
Унинг сўзларига кўра, жароҳат оғир бўлгани учун аввал Белгород вилоятига, кейин эса Москвадаги ҳарбий госпиталга юборилган.
Судланувчи шартнома имзолаган пайтда банк картасига 2 миллион рубль туширилганини айтди. Унинг айтишича, бу маблағнинг бир қисми ҳарбий кийим-кечак харид қилишга сарфланган. Кейинчалик ҳар ой тахминан 210 минг рубль миқдорида маош олиб турган.
Унинг маълум қилишича, оиласига ҳам пул юборган. «Онам номидаги пластик картага бўлиб-бўлиб жами 100 минг рубль ўтказдим», — деди у.
Судланувчининг кўрсатмасига кўра, госпиталда даволаниб бўлганидан кейин уни яна фронтга юборишлари мумкинлигини билган ва 2025 йил декабрь ойида қочишга қарор қилган.
Унинг айтишича, аввал Ўзбекистон элчихонасига бориб, ўз ҳолатини тушунтирган. Кейин Москва — Нукус рейсига чипта сотиб олган.
«Аэропортда текширувдан ўтишдан олдин ҳожатхонага кириб, менга берилган ҳарбий жетон ва банк картасини ташлаб юбордим», — деди у.
Судланувчининг айтишича, Тўрткўл туманига қайтиб келгач, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходимларига бўлган воқеаларни ўзи айтиб берган.
У судда айбига тўлиқ иқрор бўлди ва қилган ишидан пушаймон эканини билдириб, Украинадаги урушда ўзига ўхшаб адашиб ёки мажбурликдан қатнашиб юрган ўзбекистонликлар кўплигини айтди.
«Мен ихтиёрий равишда Ўзбекистонга қайтиб келдим. Агар менга имконият берилса, ҳозир ҳам у ерда юрган ҳамюртларимизни қайтариш бўйича тегишли идораларга ёрдам беришга тайёрман», — деди судланувчи.
Ҳукм
Суд жазо тайинлашда судланувчининг айбига тўлиқ иқрор бўлгани, қилмишидан чин кўнгилдан пушаймонлиги, муқаддам судланмагани, оиласининг ягона боқувчиси экани ҳамда жиноятни давом эттиришни истамай Ўзбекистонга ихтиёрий равишда қайтганини инобатга олган.
Ҳукмда қайд этилишича, мазкур ҳолатлар судланувчи содир этган жиноятнинг ижтимоий хавфлилик даражасини жиддий камайтирувчи омиллар деб баҳоланган.
Суд шунингдек, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган ходимининг кўрсатмаларини ҳам инобатга олган. У судда судланувчи қилган ишидан чин дилдан пушаймон эканини, шунингдек, келгусида Украинада жангларда иштирок этиб юрган бошқа ўзбекистонликларни ватанга қайтариш ишларида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга кўмаклашиш истагини билдирганини айтган.
Суд қарорига кўра, у Жиноят кодексининг 154-моддаси 1-қисми (Ёлланиш) ва 154−1-моддаси 1-қисмида (Чет давлат ҳарбий хизматига ёлланиш) назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор деб топилган.
Суд Жиноят кодексининг 57-моддасини (Енгилроқ жазо тайинлаш) қўллаб, 154-модда санкциясида назарда тутилмаган енгилроқ жазо тайинлаган. Хусусан, судланувчига 4 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси берилган.
154−1-модда бўйича эса унга икки йил муддатга ахлоқ тузатиш ишлари жазоси тайинланган ва иш ҳақининг 20 фоизи давлат даромади ҳисобига ушлаб қолиниши белгиланган.
Суд жазоларни қисман қўшиб, унга узил-кесил 4 йил 6 ой муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинлаган.
Ҳукмга мувофиқ, судланувчи Тўрткўл туманидаги яшаш манзилида жазо ўтайди. Унинг ишлаш вақти ва иш жойига бориб-келиш учун зарур вақтдан ташқари пайтларда уйидан чиқиши тақиқланган.
Шунингдек, унга пробация назорати доирасида қўшимча чекловлар юклатилган. Жумладан, назорат қилувчи орган рухсатисиз яшаш жойини ўзгартирмаслиги ва Қорақалпоғистон ҳудудидан ташқарига чиқмаслиги шарт.
Суд судланувчига белгиланган чекловларга риоя қилмаган ёки жазони ўташдан қасддан бўйин товлаган тақдирда, озодликни чеклаш жазоси оғирроқ жазо турига алмаштирилиши мумкинлигини тушунтирган.