Жиззах вилоятининг Фориш туманида 4 июнь куни интеграциялашган атом электр станцияси биринчи энергия блоки қурилишининг бошланиш маросими бўлиб ўтди. Бу ҳақда Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Атом энергияси агентлиги («Ўзатом») матбуот хизмати Gazeta`га маълум қилди.
Бўлажак станция майдончасида рамзий маънода «илк бетон» қуйилди ва бу объект қурилишининг расман бошланишини англатади.
Маросим Ўзбекистондаги қурилиш майдончасини Санкт-Петербург билан боғлаган телекўприк шаклида ўтказилди. Қурилишни бошлашга Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев ва Россия президенти Владимир Путин рухсат берди.
Тадбир иштирокчиларига Халқаро атом энергияси агентлиги (МАГАТЭ) бош директори Рафаэль Гросси қутлов нутқи билан мурожаат қилди.
Лойиҳанинг бориши ҳақида маросим иштирокчиларига Атом энергияси агентлиги («Ўзатом») директори Азим Ахмедходжаев ва «Росатом» давлат корпорацияси раҳбарияти ҳисобот берди.
Ҳисоботлардан сўнг Шавкат Мирзиёев, Азим Ахмедходжаев, «Росатом» раҳбарияти, Рафаэль Гросси ҳамда МИФИ Миллий тадқиқот ядро университети Тошкент филиали талабалари рамзий тугмани босиб, интеграциялашган АЭС биринчи энергия блоки қурилишига расман старт берди.
«Бугун биз нафақат атом станцияси пойдеворининг илк бетонини қуймоқдамиз. Биз Ўзбекистон Республикасининг ёруғ ва барқарор келажаги пойдеворини яратмоқдамиз», — деди Азим Ахмедходжаев.
Унинг сўзларига кўра, интеграциялашган АЭС мамлакатнинг «янги технологик босқичи рамзи»га айланади.
«Бу — энергетик мустақиллик, саноат ўсиши ва экологик хавфсизлик босқичидир. Президент Шавкат Миромонович Мирзиёевнинг оқилона раҳбарлигида Ўзбекистон ўз суверенитетини мустаҳкамлаб, инновацион ривожланиш учун янги уфқларни очган ҳолда глобал энергетиканинг илғор марраларига ишонч билан чиқмоқда. Биз нафақат электростанция қурмоқдамиз, балки келажак авлодлар учун янги фаровонлик, технологик етакчилик ва барқарорлик даври пойдеворини яратмоқдамиз», — деди «Ўзатом» раҳбари.
Бошланғич босқичда 133 кубометр бетон аралашмаси қуйилди. Бетоннинг умумий ҳажми 10 минг кубометрдан зиёдни ташкил этади. «Ўзатом»дан қайд этишларича, илк бетоннинг қуйилиши МАГАТЭ халқаро стандартларига мувофиқ, объектга расман қурилаётган атом электр станцияси мақомини беради.
Аввалроқ Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси Атом электр станцияси қурилиши дирекциясига Россиянинг РИТМ-200Н ядровий қурилмасига эга АЭС энергия блокини қуриш учун лицензия берган эди.
Ушбу қарор лойиҳа ҳужжатлари, техник ечимлар ва хавфсизликни асословчи материаллар Радиация ва ядро хавфсизлиги илмий-техник марказида комплекс экспертизадан ўтказилгандан сўнг, қўмита кенгашининг йиғилишида қабул қилинган.
Бунгача, 23 март куни ядровий қурилмаларни жойлаштириш учун майдончадан фойдаланишга рухсатнома берилганди.
Сентябрь ойи охирида Ўзбекистон ва Россия Жиззах вилоятининг Фориш туманида бўлажак атом станциясининг конфигурациясини белгиловчи ҳужжатларни имзолаган. Лойиҳа битта майдончада жойлашадиган тўртта энергия блокни ўз ичига олади: иккитаси ВВЭР-1000 реакторли (ҳар бири 1 ГВтдан) ва иккитаси ҳар бири 55 МВт қувватга эга РИТМ-200Н реакторли блоклардир. Бундай тарзда жойлаштиришнинг дунёда аналоги йўқ.
Томонлар, шунингдек, реакторлар учун ядро ёнилғиси етказиб бериш бўйича ҳам келишиб олди. Энергия блокларини ишга тушириш 2029−2035 йилларга мўлжалланган.
Ўзбекистондаги кичик АЭСнинг асосини атом музёрар кемаларида қўлланган ҳамда денгизда фойдаланиш учун референт (синовдан ўтган, амалда текширилган) ҳисобланган РИТМ-200 сув-сув ядро реактори ташкил этади. Бироқ бу реакторлар билан жиҳозланган қуруқликдаги АЭС (РИТМ-200Н, бу ерда «Н» — наземная, яъни қуруқликдаги) ҳали қуриб битказилмаган, шу сабабли у тўлақонли референт саналмайди.
Дастлаб ушбу реакторга эга биринчи АЭС Якутияда қурилиши режалаштирилганди, бироқ лойиҳани ишга тушириш муддати 2028 йилдан 2030 йилга, кейин эса 2031 йилга кўчирилди. Ўзбекистонда эса объектни 2029 йил якунига қадар фойдаланишга топшириш кўзда тутилган. Бундан ташқари, мазкур технологиядан илгари фақат совуқ иқлимли ҳудудларда фойдаланилган.