Ўзбекистонда эскирган уй-жойларни янгилаш қоидаларини белгиловчи шаҳарсозлик реновацияси тўғрисидаги қонун имзоланди. Бу ҳақда 10 июнь куни президент Шавкат Мирзиёев раислигида ўтказилган йиғилишда маълум қилинди.
Қайд этилишича, Ўзбекистонда 1991 йилгача қурилган 17 мингта уйнинг ўрнида зарур инфратузилмага эга бўлган замонавий, энергия тежамкор кўп квартирали уйлар барпо этиш мумкин.
Ҳозирги вақтга қадар мамлакатда реновация жараёнларини тартибга солувчи ягона қонун мавжуд эмас эди. Шу муносабат билан шаҳарсозлик реновацияси тўғрисидаги қонун ишлаб чиқилди. Ҳужжатда реновация ҳудудларини белгилаш, аҳоли розилигини олиш тартиби, компенсация бериш ва кўчириш механизмлари, инвесторларнинг мажбуриятлари, шунингдек, давлат органларининг ваколатлари кўзда тутилган.
Адлия вазири Акбар Тошқулов «Ўзбекистон 24» телеканалига берган интервьюсида ушбу қонун эскирган уй-жой фондини замонавий турар жой мажмуалари ва инфратузилма объектларига алмаштиришни назарда тутувчи «ҳудудларни янгилаш бўйича лойиҳаларни амалга оширишда илк бор ягона ҳуқуқий асос яратишини» таъкидлади.
«Ҳозиргача бу каби жараёнлар комплекс қонунчилик базасига эга эмасди. Қонун жамоатчилик муҳокамасидан ўтди, парламент томонидан маъқулланди ва президент томонидан имзоланди», — деди вазир.
Акбар Тошқуловнинг алоҳида қайд этишича, янги нормаларга мувофиқ, реновация лойиҳалари фақат аҳолининг эҳтиёжлари ўрганилганидан кейин ва, албатта, уй-жой мулкдорларининг фикри ҳисобга олинган ҳолдагина амалга оширилиши мумкин.
«Барча қарорлар кўчмас мулк эгалари билан келишилган ҳолда қабул қилинади. Ҳар бир реновация лойиҳаси бўйича давлат органлари барча жараёнларнинг шаффофлигини ва мажбуриятлар бажарилиши устидан назоратни таъминлаган ҳолда асосий координатор вазифасини бажаради», — деб қайд этди у.
Вазирнинг сўзларига кўра, бу «лойиҳаларни амалга оширишнинг барча босқичларида» фуқароларнинг уй-жойга бўлган ҳуқуқлари ва мулкдорларнинг қонуний манфаатларига қўшимча давлат кафолатларини таъминлаш имконини беради.
Реновация лойиҳалари эскирган уй-жой фондини янгилаш, аҳоли учун хавфсиз ва қулай яшаш шароитларини яратиш, муҳандислик-коммуникация тармоқларини модернизация қилиш, шунингдек, яшил ҳудудлар ва ижтимоий инфратузилмани кенгайтиришга хизмат қилиши кутилмоқда.
Қонун ҳақида
«Шаҳарсозлик реновацияси тўғрисида»ги қонун Сенат томонидан 7 апрель куни маъқулланганди. Ўзбекистонда 1,4 миллион хонадонни ўз ичига олган 42 мингдан ортиқ кўп квартирали уй мавжуд бўлиб, уларнинг қарийб 74 фоизи 1991 йилгача қурилган. Реновация доирасида 17 мингта эски 2−3 қаватли уйлар (тахминан 255 минг хонадон) ўрнига муҳандислик, ижтимоий инфратузилма ва яшил ҳудудларга эга бўлган замонавий 7−9 қаватли уйлар қуриш режалаштирилган.
Парламент юқори палатаси томонидан қабул қилинган қонунда давлат, инвесторлар ва мулкдорларнинг иштироки кўзда тутилган. Давлат лойиҳаларда реновация жамғармалари орқали — ўзига тегишли бўлган ер участкалари ёки мол-мулк қиймати ҳажмида иштирок эта олади. Шунингдек, республика ва ҳудудий жамғармалар ташкил этилиб, улар ҳисобидан чекка ва инвесторлар учун жозибадорлиги паст бўлган туманлардаги авария ҳолатидаги уй-жойларни янгилаш режалаштирилмоқда.
Бизнес учун ҳужжат лойиҳаларни амалга оширишнинг ягона босқичлари, мулкдорлар билан келишув тартиби, назорат механизмлари, солиқ имтиёзлари ҳамда молиялаштириш етарли бўлмаган ҳолларда қўшимча инвестицияларни жалб қилиш имкониятларини белгилаб беради.
Асосий шартлардан бири сифатида аҳоли ҳуқуқларини ҳимоя қилиш кўрсатилган. Лойиҳани бошлаш учун мулкдорларнинг камида 80 фоизининг нотариал тасдиқланган розилиги талаб этилади. Бироқ бузиш ва қурилиш ишларига фақат барча мулкдорлар билан компенсация масалалари тўлиқ ҳал этилганидан кейин рухсат берилади.
Аҳоли ва бизнес ўртасидаги можароларнинг олдини олиш мақсадида реновациянинг биринчи босқичида давлат инвестиция компаниялари иштирок этади. Улар розилик берганлар улушини 80 фоизга етказиши, қолган мулкдорлар билан боғлиқ низоларни ҳал қилиши ва шундан кейингина тайёр ҳудудларни аукционга чиқариши лозим.
«80 фоизга келишув бўлгандан кейин, ўша инвест компаниянинг ҳуқуқи бор. Қолган 20 фоизга айтадики, „Эй, барака топгур,“ дейди, „мен 80 фоизи билан келишдим. Квадрат метр ўртача нархи шунча бўлди. Менда энди судга киритиш ваколатим бор. Кел, келишайлик“, дейди. Яъни, мана, 80 фоизнинг ҳуқуқи бор-да, 80 фоизнинг ҳам ҳуқуқини ўйлайлик. Майли, бизнинг мулк ҳуқуқи деган тушунчамиз бор, лекин битта мени деб ҳамма одам бу ерда жабр чекмаслиги керак-ку», — деганди Шерзод Қудбиев.
Аҳолига ўша ҳудудда ёки бошқа жойда кичик бўлмаган майдонда янги уй-жой, нотурар жой ёки пул компенсацияси таклиф этилиши керак. Шунингдек, вақтинчалик ижара ҳақи, кўчиш харажатлари ва 12% миқдорида қўшимча компенсация тўлаш кўзда тутилган. Компенсация улуш ўтказилгандан кейин 24 ойдан ортиқ кечиктирилганда, кечиктирилган ҳар бир кун учун 0,05% пеня жорий этилади.