4 июнь куни жиноят ишлари бўйича Ургут тумани (Самарқанд вилояти) судида Россия-Украина урушида Россия томонида жанг қилган 23 ёшли фуқаро М.Б.га нисбатан жиноят иши кўриб чиқилди. Gazeta суд ҳужжати билан танишди.
Суд ҳужжатларига кўра, М.Б. 2024 йил октябрь ойида мавсумий ишлаш мақсадида Россиянинг Москва шаҳрига кетган. Кейинчалик Оренбург шаҳрида бўлиб турган вақтида, 2025 йил 8 январь куни гиёҳвандлик воситаларининг ноқонуний савдоси билан боғлиқ жиноятни содир этганликда гумон қилиниб, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар томонидан ушланган ва вақтинча сақлаш муассасига жойлаштирилган.
Тергов материалларида қайд этилишича, муассаса ходимлари унга узоқ муддатли қамоқ жазоси тайинланиши мумкинлигини айтган. Шу билан бирга, Россия фуқаролиги, бир марталик йирик пул мукофоти ва ойлик маош эвазига Россия-Украина урушида қатнашишга розилик билдирса, жавобгарликдан озод қилиниши мумкинлиги таклиф қилинган.
У 2025 йил август ойида Россия томонида Украинадаги ҳарбий ҳаракатларда иштирок этиш учун ёлланган. Суд материалларига кўра, 2025 йил августидан 2026 йил февралига қадар Ростов ва Донецк вилоятларида жойлашган Россия Мудофаа вазирлигига қарашли ҳарбий қисмларда ҳарбий тайёргарликдан ўтган ҳамда жангларда қатнашган.
Ҳарбий ҳаракатлар вақтида снаряд портлаши оқибатида жароҳат олган М.Б. ҳарбий госпиталга ётқизилган. Кейинчалик у 2026 йил 16 февраль куни госпиталдан қочиб чиққан ва Ростов шаҳридаги Ўзбекистон Бош консулхонасига мурожаат қилган. Консулхона томонидан унга «Ватанга қайтиш гувоҳномаси» расмийлаштирилган ва ушбу ҳужжат билан у 2026 йил 6 март куни Ўзбекистонга қайтган.
Судланувчининг кўрсатмаси
Судда сўроқ қилинган М.Б. айбига қисман иқрор бўлган. Унинг айтишича, 2024 йил октябрь ойида ишлаш учун Россияга кетиб, аввал Калуга шаҳрида, кейинроқ эса Оренбург шаҳрида фаолият юритган. У ерда Wildberries етказиб бериш хизматига ишга жойлашган.
М.Б.нинг кўрсатма беришича, 2025 йил 8 январь куни буюртмани етказиб бериш учун кетаётган вақтда фуқаролик кийимидаги бир неча киши уни тўхтатган ва ўзларини полиция ходимлари сифатида таништирган.
Унинг сўзларига кўра, шахсий тинтувдан кейин чўнтакларидаги барча буюмларни автомашина капоти устига чиқариб қўйиш талаб қилинган.
«Чўнтакларимда бўлган нарсаларни чиқариб, автомашина капотига қўйганимда, уларнинг орасида менга тегишли бўлмаган 9 дона кўк рангли скотчга ўралган нарсалар борлигини кўрдим», — деган М.Б.
Унинг айтишича, полиция ходимлари ўрамлардан бирини очиб кўрган ва ичида гиёҳвандлик воситаси борлигини маълум қилган. Шундан кейин у ички ишлар бўлимига олиб кетилган ва вақтинча сақлаш ҳибсхонасига жойлаштирилган.
«Қийноқларга чидай олмасдан, шартнома тузишга рози бўлдим»
М.Б. судда ҳибсда сақланган даврда унга нисбатан босим ва қийноқлар қўлланганини айтди. «Вақтинча сақлаш ҳибсхонасига жойлаштириб, 3 ой давомида менга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ўтказилиб, қийноқлар қўлланди ҳамда Украинада бўлаётган урушга бориш учун шартнома тузишга мажбурлаб келишди», — деди у.
Унинг кўрсатмасига кўра, 2025 йил март ойида Россия суди уни гиёҳвандлик воситалари билан боғлиқ жиноятда айбли деб топиб, саккиз йилга озодликдан маҳрум қилган. Шундан сўнг у Оренбург шаҳридаги жазони ижро этиш муассасасига юборилган.
М.Б.нинг таъкидлашича, жазони ўтаётган вақтда муассаса ходимлари унга Россия фуқаролиги, 400 минг рубль миқдорида бир марталик тўлов ва юқори ойлик маош ваъда қилиб, Украинадаги урушда қатнашиш учун шартнома имзолашга кўндиришда давом этган.
«Доимий равишда тазйиқ ва босим ўтказиб келишганлиги оқибатида қийноқларга чидай олмасдан, Россия-Украина ўртасидаги жанговар ҳаракатларда иштирок этишга розилик билдириб, Россия Мудофаа вазирлиги билан бир йил муддатга ҳарбий хизматни ўташ тўғрисида шартнома тузишга мажбур бўлдим», — деган у.
«Снаряд портлашида олти нафар шеригим ҳалок бўлди»
М.Б.нинг айтишича, шартнома имзолангандан кейин у тахминан 200−250 нафар бошқа маҳкумлар билан бирга ҳарбий самолётда Ростов вилоятига олиб кетилган. Кейин эса Донецкдаги ҳарбий қисмга жойлаштирилган.
Унинг сўзларига кўра, бир неча ой давомида хандақ қазиш ва ҳарбий объектларни ниқоблаш ишларига жалб қилинган.
М.Б. 2025 йил декабрь ойида содир бўлган воқеани ҳам сўзлаб берган. «2025 йил 10 декабрь куни 8 нафар маҳбус ҳарбий қисмдан чиқиб, ўрмонда кетаётганимизда ҳарбий дрондан ташланган снаряд портлаши оқибатида тан жароҳати олиб, хушимни йўқотдим. Ўзимга келганимда 6 нафар шеригим ҳалок бўлганлигини, фақат бир нафар шеригим иккимиз тирик қолганимизни билдим», — деган у.
Унинг айтишича, шундан кейин Ростов шаҳридаги ҳарбий госпиталда даволанган.
Госпиталдан консулхонага
М.Б. судда амакиси ёрдамида Ростов шаҳридаги Ўзбекистон Бош консулхонасига мурожаат қилганини айтган.
Унинг кўрсатмасига кўра, консулхона ходимлари унга «Ватанга қайтиш гувоҳномаси» расмийлаштириб берган. Шундан кейин у Россия, Қозоғистон ва Ўзбекистон орқали ҳаракатланиб, 2026 йил 6 март куни ватанга қайтган.
Судда М.Б. Украинадаги урушда ихтиёрий равишда қатнашмаганини таъкидлаган.
«Бу ҳаракатим қонунга хилоф эканлигини билардим. Лекин жазони ўташ даврида ЖИЭК ходимлари томонидан ўтказилган доимий тазйиқ ва қийноқларга чидай олмасдан, мажбурликдан жанговар ҳаракатларда иштирок этишга розилик билдирдим», — деган у.
М.Б.нинг айтишича, у тўғридан-тўғри жанговар ҳаракатларда иштирок этмаган ва асосан хандақ қазиш ҳамда ҳарбий техникаларни ниқоблаш ишларига жалб қилинган. Судланувчи қилган ишидан пушаймон эканини билдириб, суддан енгиллик беришни сўраган.
Судда гувоҳлик берган профилактика инспекторининг айтишича, М.Б. Ўзбекистонга қайтгач, у билан ўтказилган суҳбатда Россияда қамалгани ва кейин Украинадаги урушга жалб қилинганини сўзлаб берган. Инспектор унинг оиласи илгари ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар эътиборига тушмаганини ҳам қайд этган.
Ҳукм
Суд ҳукмида қайд этилишича, М.Б.нинг айбига иқрор бўлгани ва қилмишидан чин кўнгилдан пушаймонлиги жазони енгиллаштирувчи ҳолатлар сифатида баҳоланган. Шу билан бирга, унинг ҳаракатларида жазони оғирлаштирувчи ҳолатлар аниқланмаган.
Суд жазо тайинлашда М.Б.нинг бўйдоқ экани, оилавий ва моддий аҳволи оғирлигини ҳам инобатга олган. Ҳукмда қайд этилишича, у Ўзбекистонга қайтгач, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга ўзи билан содир бўлган воқеалар ҳақида рўй-рост маълумот берган ҳамда терговга кўмаклашган.
Суд ушбу ҳолатларни жиноятнинг ижтимоий хавфлилик даражасини жиддий камайтирувчи омиллар деб баҳолаб, М.Б.ни жамиятдан ажратмаган ҳолда ҳам қайта тарбиялаш мумкин, деган хулосага келган.
Суд М.Б.ни Жиноят кодексининг 154-моддаси (Ёлланиш) 1-қисмида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топди.
Унга Жиноят кодексининг 57-моддаси (Енгилроқ жазо тайинлаш) қўлланилиб, 3 йил 6 ой муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди.
Ҳукмга кўра, М.Б. ушбу муддат давомида Ургут туманидаги яшаш манзилини тарк эта олмайди. Фақат тиббий муолажа олиш учун тиббиёт муассасасига бориб келишга рухсат берилган. Бундан ташқари, унга Ургут тумани ички ишлар бўлими рухсатисиз яшаш жойини ўзгартирмаслик ва Самарқанд вилояти ҳудудидан ташқарига чиқмаслик мажбурияти юклатилган.
Ҳукм ижросини таъминлаш ва маҳкум устидан назорат қилиш Ургут тумани ИИБ Жамоат хавфсизлиги хизмати пробация бўлинмаси зиммасига юклатилди.
Шунингдек, ҳукм қонуний кучга киргач, унга нисбатан қўлланилган «муносиб хулқ-атворда бўлиш ҳақида тилхат» эҳтиёт чораси бекор қилиниши белгиланди.