Бўстонлиқ туманидаги «Ренессанс» оромгоҳида 1−7 июнь кунлари Ал Хоразмий номидаги IV халқаро математика ва информатика олимпиадаси бўлиб ўтди. Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги томонидан ташкил этилган беллашувда 17 мамлакатдан жами 300 нафарга яқин ёш қатнашди. Gazeta мухбири Миролим Исажонов ушбу олимпиаданинг тақдирлаш маросимидан фоторепортаж тайёрлади.
Маълумот учун: мазкур олимпиадада Ўзбекистон терма жамоаси жами 61 та медаль (11 та олтин, 22 та кумуш ва 28 та бронза)ни қўлга киритди.
Беларусьдан Кубагача: география кенгаймоқда
Фан олимпиадалари маркази директори Тўрабой Шерматовнинг таъкидлашича, ушбу олимпиада қамрови йил сайин кенгайиб, халқаро майдонда ўз ўрнини мустаҳкамлаб боряпти. 2023 йилда Марказий Осиёнинг беш давлати иштирокида бошланган мусобақа жорий йилда 17 мамлакат вакилларини бирлаштирди.
«Тўрт йил олдин мусобақада 5 давлатдан 70 нафар ўқувчи иштирок этган бўлса, 2026 йилда Беларусь, Куба, Малайзия, Мўғулистон, Руминия, Қирғизистон, Қозоғистон, Тожикистон, Туркия ва Туркманистондан келган иштирокчилар, шунингдек, Ўзбекистон терма жамоаси аъзолари офлайн форматда қатнашди. Бангладеш, Венесуэла, Иордания, Озарбайжон каби давлат терма жамоалари эса онлайн тарзда беллашди. Жами 300 нафарга яқин ўқувчи олимпиадада иштирок этган бўлиб, уларнинг 221 нафари жонли равишда медаль учун курашди», — дейди марказ директори.
«Иштирокчи давлатлар сонининг ошиб бораётгани олимпиаданинг халқаро майдонда тан олинаётганидан далолат беради. Бунда мусобақанинг шаффофлиги, саволлар сифати ва ташкилотчилик муҳим аҳамият касб этади», — дея қўшимча қилди Шерматов.
Унинг сўзларига кўра, мусобақа математика ва информатика йўналишлари бўйича ташкил этилди. Олимпиада топшириқлари халқаро стандартлар асосида тайёрланган. Масалаларни шакллантириш ва баҳолаш жараёнига Беларусь, Эрон, Россия, Тожикистон, Туркия ва Ўзбекистондан тажрибали экспертлар ҳамда профессор-ўқитувчилар жалб қилинган.
Математика йўналишида иштирокчилар икки кун давомида саккизта масала ечиб, жами 80 балл учун курашди. Информатика йўналишида эса қатнашчиларга икки кун мобайнида тўрттадан масала тақдим этилди ва уларнинг ечимлари C++ ҳамда Python дастурлаш тилларида қабул қилинди. Бу йўналишда максимал натижа 800 баллни ташкил этди.
«Ғолиблар халқаро олимпиадаларда қўлланадиган тизим асосида аниқланди. Ўқувчиларнинг умумий тўплаган балига қараб, энг юқори натижа қайд этган 10 фоиз иштирокчи олтин, 20 фоизи кумуш ва кейинги 30 фоизи бронза медаль билан тақдирланди», — дейди у.
Шерматовнинг маълум қилишича, Ўзбекистонлик ғолиблар Вазирлар Маҳкамасининг 562-сонли қарорига мувофиқ бир марталик пул мукофоти билан ҳам рағбатлантирилади. Унга кўра, олтин медаль соҳибларига базавий ҳисоблаш миқдорининг 12 баравари, кумуш медаль олганларга 8 баравари ва бронза медални қўлга киритганларга 6 баравари миқдорида мукофот ажратилади. Ғолибларни тайёрлаган устозлар ҳам алоҳида рағбатлантирилади.
Суҳбат давомида марказ директори қизларнинг олимпиадалардаги иштироки ҳақида ҳам тўхталди.
«Охирги йилларда қизларимизнинг натижалари сезиларли даражада яхшиланмоқда. Терма жамоамиз аъзолари Европа қизлар математика ва Европа қизлар информатика олимпиадаларида юқори натижалар кўрсатмоқда. Бу йилги Ал-Хоразмий олимпиадасида ҳам улар муносиб иштирок этиб, юқори ўринларни қўлга киритди», — дейди Шерматов.
Марказ директорига кўра, Ал-Хоразмий олимпиадаси ёшлар учун нафақат билимлар синови, балки келажакдаги йирик халқаро мусобақаларга тайёргарлик майдони ҳам ҳисобланади.
«Бу олимпиада иштирокчилар учун Халқаро математика олимпиадаси (IMO) ва Халқаро информатика олимпиадаси (IOI) олдидан муҳим тажриба ва тайёргарлик босқичи бўлиб хизмат қилади», — дейди Тўрабой Шерматов.
«СИ ривожлангани сари математика ва информатиканинг аҳамияти ортмоқда»
Фанлар академияси президенти Шавкат Аюповнинг айтишича, Ўзбекистонда математика соҳасининг мустаҳкам анъаналари шаклланган бўлиб, бугунги ёшлар ушбу мактабнинг муносиб давомчиларига айланмоқда.
Унинг сўзларига кўра, сунъий интеллект жадал ривожланаётган ҳозирги даврда математика ва информатиканинг аҳамияти янада ортиб бормоқда. Шу боис бугунги иқтидорли ёшлар мамлакатда Учинчи Ренессанс пойдеворини яратадиган авлод сифатида кўрилмоқда.
Шавкат Аюпов олимпиада иштирокчилари орасида келажакда академиклар, машҳур олимлар ва юқори малакали мутахассислар етишиб чиқишига ишонч билдирди. «Фаннинг келажаги ёшларга боғлиқ. Агар ёшлар илмга кириб келса, фан ҳам ривожланади», — дейди у.
Шавкат Аюпов ва Эъзозхон Каримова ғолиб ўқувчилар билан.
Мактабгача ва мактаб таълими вазири Эъзозхон Каримованинг таъкидлашича, иштирокчи давлатлар сонининг йил сайин ортиши олимпиаданинг халқаро нуфузи ошиб бораётганини кўрсатади. У иштирокчиларнинг ҳар бири ўз мамлакати, мактаби ва устозлари шарафини муносиб ҳимоя қилганини қайд этди.
«Олимпиадада медаль олганлар ғолиб бўлади. Аммо илмга муҳаббат билан келган, билим олиш йўлида меҳнат қилган ҳар бир иштирокчи аллақачон ғолибдир. Ҳар бир мамлакатнинг келажаги илмли ва иқтидорли ёшларга боғлиқ. Шунинг учун билим олишдан, изланишдан ва ўз устингизда ишлашдан тўхтаманг», — дейди вазир.
У Ўзбекистон халқаро олимпиада ҳаракатининг муҳим марказларидан бирига айланиб бораётганини қайд этди. Хусусан, 2026 йилда Халқаро кимё олимпиадаси ва Халқаро информатика олимпиадаси Марказий Осиёда илк бор айнан Ўзбекистонда ўтказилишини маълум қилди.
Тақдирланганлар қандай фикрда?
Тошкент шаҳри Олмазор туманидаги ихтисослаштирилган мактабнинг 9-синф ўқувчиси Ойша Мирзатиллаева информатика олимпиадасида 800 баллдан 691 балл тўплаб, олтин медални қўлга киритди. Бу унинг мазкур мусобақадаги иккинчи иштироки ҳисобланади.
Ўтган йили кумуш медалга лойиқ кўрилган Ойшанинг айтишича, дастурлашга қизиқиш унда оила муҳити таъсирида пайдо бўлган.
«Опам ва акамнинг дастурлашга қизиқиши менга ҳам туртки бўлган. Кейин ихтисослаштирилган мактабда ўқишни бошлагач, STEM олимпиадалари орқали информатика ва спорт дастурлашга қизиқишим янада кучайди. Оила аъзоларим ва устозларим ҳар доим қўллаб-қувватлайди. Кунига ўртача олти соат тайёргарлик кўраман. Мақсадим — Халқаро информатика олимпиадасида юқори натижа кўрсатиш ва дунёдаги энг кучли спорт дастурлашчилардан бири бўлиш», — дейди у.
Ойша Мирзатиллаева.
Унинг фикрича, қизларнинг IT соҳасида муваффақият қозониши учун асосий омил — имконият ва қўллаб-қувватлашдир.
«Спорт дастурлашда узоқ вақт давомида машғулот қилишга тўғри келади. Айрим қизлар уй юмушлари сабаб қийналиши мумкин. Аммо ота-оналар қизларга ҳам ўғил болаларга яратилган имкониятларни берса, уларам юқори натижаларга эриша олади», — дейди ўқувчи.
Ойша Мирзатиллаева бу йилги олимпиададаги натижасини ўз устида ишлагани ва тўплаган тажрибаси билан изоҳлади. Унинг айтишича, бугунги муваффақият келажакдаги янада йирик халқаро олимпиадалар учун муҳим қадам бўлган.
Сирдарё вилояти Янгиер шаҳридаги ихтисослаштирилган мактабнинг 9-синф ўқувчиси Достонбек Раҳмонқулов математика йўналиши бўйича олтин медални қўлга киритди. Бу унинг мазкур олимпиададаги учинчи иштироки бўлди: биринчи қатнашганида медаль қўлга кирита олмаган. Кейинги икки йилда эса кетма-кет олтин медаль соҳибига айланди.
Унинг айтишича, бу йилги олимпиада иштирокчилари икки кун давомида саккизта математик масалани ечиш устида беллашди. Достонбек барча масалаларни муваффақиятли бажариб, максимал натижа қайд этган ўқувчилар қаторига кирди.
«Биринчи йили медаль ололмаганман. Шунинг учун кўпроқ меҳнат қилишга ҳаракат қилдим. Бу йил ҳам олтин медал олишга муваффақ бўлдим», — дейди у.
Достонбек Раҳмонқулов.
Унинг сўзларига кўра, математикага қизиқиши болаликдан қўшнилари ва устозлари таъсирида пайдо бўлган. У оддий оилада вояга етган: онаси уй бекаси, отаси эса сантехник бўлиб ишлайди.
«Математика билан жиддий шуғулланишни еттинчи синфдан бошлаганман. Яхши натижага эришиш учун ҳар куни 10−12 соат тайёргарлик кўришга тўғри келади», — дейди ўқувчи.
Достонбек Раҳмонқулов келажакда кучли математик бўлишни, олимпиадаларга тайёрланувчи ёшларга устозлик қилишни режалаштирмоқда. Шунингдек, дунёдаги етакчи олийгоҳлардан бири ҳисобланган Massachusetts Institute of Technologyда таҳсил олишни мақсад қилган. У ҳозир асосий эътиборини математикага қаратаётгани, келгусида эса инглиз тилини чуқур ўрганишни мақсад қилганини айтди.
Навоий шаҳридаги Президент мактабининг 9-синф ўқувчиси Райҳона Санақулова ҳам информатика йўналиши бўйича олтин медалга сазовор бўлди. Бу унинг мазкур мусобақадаги илк иштироки ҳисобланади. У жами 800 балл йиғиш имконияти мавжуд бўлган мусобақада 648 балл тўплашга муваффақ бўлди.
«Айрим масалалар кутганимиздан осонроқ чиқди, баъзилари эса анча мураккаб экан. Биринчи куни 400 балл, иккинчи куни эса 248 балл тўпладим», — дейди у.
Райҳона эришган ютуқларида оиласининг қўллаб-қувватлаши муҳим ўрин тутишини таъкидлади.
«Оиламизда тўнғич фарзандман. Ота-онам ҳар доим ўқишимга жиддий эътибор қаратиб келган. Қандай имконият керак бўлса, яратиб беришга ҳаракат қилишади. Бугунги натижамда уларнинг ҳиссаси катта», — дейди Райҳона.
Райҳона Санақулова.
У келажакда Халқаро информатика олимпиадасида ҳам олтин медаль қўлга киритишни, сўнгра нуфузли университетда таҳсил олиб, IT соҳасида фаолият юритишни мақсад қилган.
Райҳона Санақулова IT соҳасига қизларнинг иштироки ҳақидаги стереотипларга ҳам тўхталди.
«Алгоритмлар ўғил ёки қиз болага қараб ишламайди. IT соҳасида муваффақият гендерга эмас, билим ва меҳнатга боғлиқ. Шунинг учун қизлар бу соҳада камроқ натижа кўрсатади, деган фикрга қўшилмайман», — дейди ўқувчи.
Олтин медаль соҳиби ҳозирда инглиз тилини ҳам чуқур ўрганмоқда. У ўтган йили C1 даражасидаги сертификатни қўлга киритган бўлиб, айни пайтда IELTS имтиҳонига тайёргарлик кўрмоқда.
Тақдирлаш маросимидан фотолавҳалар:
