Тошкентда кўп квартирали уйлар томларидаги реклама конструкцияларини демонтаж қилиш талаби сабаб тадбиркорлар ва шаҳар ҳокимлиги ўртасида низо юзага келди. Реклама паспортларининг бир қисми 2030−2034 йилларгача амал қилса-да, дизайн-код кучга киргач, бизнес вакилларига конструкцияларни демонтаж қилиш ҳақида билдиришномалар юборила бошланган. Бу ҳақда Kun.uz нашри тадбиркорлар мурожаатларига таяниб хабар қилди.
Нашр маълумотларига кўра, Single Media Group компанияси 2025 йилда Тошкент шаҳар ҳокимлиги ҳузуридаги Рақамли ривожланиш департаментидан кўп квартирали уйлар томларида реклама конструкцияларини жойлаштириш учун иккита реклама жойи паспортини олган. Ҳужжатлардан бири 2030 йилгача, иккинчиси эса 2034 йилгача амал қилади.
Бироқ 2026 йил май ойида компания конструкцияларни 10 кун ичида демонтаж қилиш зарурлиги ҳақида хабарнома олган. Департамент бунга Тошкент дизайн-коди кучга киргани ва унга мувофиқ кўп квартирали уйлар томларида реклама конструкцияларини жойлаштириш тақиқланганини асос қилиб кўрсатган. Шунингдек, идора реклама жойи паспортларини бекор қилиш чоралари кўрилаётганини маълум қилган.
Компания вакилининг айтишича, бизнес давлат томонидан берилган рухсатномаларнинг амал қилиш муддатига ишониб, реклама жойларига инвестиция киритган. Шота Руставели кўчасидаги реклама жойи учун ҳозиргача 270,4 млн сўм, Чилонзор туманидаги Олмазор даҳасидаги жой учун эса яна 69,4 млн сўм тўланган.
«Биз қонуний рухсатнома асосида инвестиция қилганмиз», — деди тадбиркор.
Компаниянинг фикрича, янги талаблар амалда унга аввал берилган ҳуқуқлардан муддатидан олдин маҳрум қилмоқда.
Бизнес омбудсманга йўлланган мурожаатда компания 2026 йил 5 февралдаги ПҚ-48-сонли президент қарорига таянган. Ҳужжатга кўра, реклама, мобил алоқа антенналари ва бошқа умумий мулкни ижарага беришдан тушган даромадлар кўп қаватли уйнинг банк ҳисобварағига ўтказилади ва мулкдорларнинг даромади ҳисобланади.
Бундан ташқари, ишчи гуруҳларга кўп квартирали уйларда реклама жойлаштириш мумкин бўлган жойларни аниқлаш топширилган.
Тадбиркорнинг фикрича, президент қарорида уйлар томларида реклама жойлаштиришни тақиқловчи норма йўқ. Аксинча, рекламадан тушадиган даромад уй мулкдорлари учун тушум манбаларидан бири сифатида белгиланган.
Компания, шунингдек, «Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида»ги қонуннинг 41-моддасига таянган. Унга кўра, норматив ҳужжатлар орқага қайтиш кучига эга эмас ва улар кучга киргандан кейин юзага келган муносабатларга нисбатан қўлланилади.
Тадбиркорнинг фикрича, янги дизайн-коддаги чекловлар аввал қонуний тарзда берилган ва амал қилиш муддати тугамаган реклама паспортларига нисбатан татбиқ этилмаслиги керак.
Яна бир эътироз реклама паспортларини бекор қилиш тартибига тааллуқли. Компаниянинг таъкидлашича, бундан аввал махсус ишчи гуруҳ хулосаси бўлиши лозим, аммо унга бундай ҳужжат тақдим этилмаган.
Ҳокимлик нима дейди?
Тошкент шаҳар ҳокимлиги ҳузуридаги Рақамли ривожланиш департаменти бошқача фикрда. Идора Вазирлар Маҳкамасининг 104 ва 428-сонли қарорлари ҳамда Тошкент дизайн-коди талабларига таянган. Унга кўра, ташқи реклама объектларининг барчаси шаҳарсозлик нормалари ва дизайн талабларига мувофиқ бўлиши шарт.
Бундан ташқари, идора реклама тарқатувчи билан тузилган оммавий оферта шартларини ҳам келтирган. Департамент маълумотига кўра, қонунчилик ёки шаҳарсозлик вазияти ўзгарган тақдирда тадбиркор реклама конструкциясини демонтаж қилиши шарт.
Компания реклама конструкцияларини 10 кун ичида олиб ташлаши лозимлиги ҳақида огоҳлантирилган. Акс ҳолда конструкциялар мажбурий тартибда демонтаж қилиниши, харажатлар эса тадбиркордан ундирилиши мумкин.
Адлия вазирлиги позицияси
Адлия вазирлиги ҳам тадбиркор мурожаатини кўриб чиққан.
Идора «Маҳаллий давлат ҳокимияти тўғрисида»ги қонунга мувофиқ, халқ депутатлари Тошкент шаҳар кенгаши дизайн-кодни тасдиқлаш ваколатига эга эканини қайд этган.
Адлия вазирлиги ПҚ-48-сонли президент қарорига ҳам изоҳ берган. Идора фикрича, қарор ҳақиқатан ҳам кўп квартирали уйларнинг умумий мулкида реклама жойлаштиришдан даромад олиш имконини назарда тутади, бироқ айнан томларга реклама конструкцияларини ўрнатишга тўғридан-тўғри рухсат бермайди.
Шу сабабли вазирлик дизайн-коддаги тақиқни президент қарорига зид деб ҳисобламаган.
Шу билан бирга, идора манфаатдор шахснинг ишончини ҳимоя қилиш тамойилига эътибор қаратган. «Маъмурий тартиб-таомиллар тўғрисида»ги қонуннинг 59-моддасига мувофиқ, агар шахснинг ишончи ҳимоя қилиниши лозим бўлса, маъмурий ҳужжатни бекор қилиш ёки ўзгартириш масаласи суд томонидан кўриб чиқилади.
Тадбиркорга халқ депутатлари Тошкент шаҳар кенгаши қарори юзасидан суд тартибида шикоят қилиш ҳуқуқи тушунтирилган.
Бизнес омбудсман масалани назоратга олди
Конструкцияларни демонтаж қилиш ҳақидаги хабарлар эълон қилингач, бизнес омбудсман масалани назоратга олганини маълум қилди.
Идора эслатишича, реклама жойининг паспорти юридик ёки жисмоний шахсга белгиланган ер участкаси, бино ёки иншоотда ташқи реклама объектини мулкчилик шаклидан қатъи назар ўрнатиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат ҳисобланади.
Бизнес омбудсман, шунингдек, «Маъмурий тартиб-таомиллар тўғрисида»ги қонунга таянган. Унга кўра, маъмурий органларга манфаатдор шахсларга мажбуриятлар юклаш ёки уларнинг ҳуқуқларини фақат расмий талабларга риоя қилиш мақсадида чеклаш орқали қийинчиликлар яратиш тақиқланади.
«Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар орқага қайтиш кучига эга эмас ва улар амалга киритилганидан кейин юзага келган ижтимоий муносабатларга нисбатан қўлланилади», — дея эслатди идора «Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида»ги қонунга таяниб.
Бизнес омбудсман девони Тошкент шаҳар ҳокимлигига реклама паспортлари амалда бўлган тадбиркорларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари бузилишига йўл қўймаслик ҳамда қарорлар қабул қилишда қонунчиликка қатъий риоя қилиш талаб этилган хулосани киритган.
«Агар ушбу жараёнда тадбиркорларнинг мулкий ҳуқуқлари ёки қонуний манфаатлари бузилса, бизнес омбудсман ўз ваколатлари доирасида уларнинг ҳуқуқларини, шу жумладан, судларда ҳам ҳимоя қилади», — дейилади баёнотда.
Тошкент туманлари ҳокимликлари март ойидан бошлаб ташқи рекламаларни олиб ташлаш бўйича кенг кўламли рейдлар ўтказган эди. Улар бунга муассасаларнинг пешлавҳаларини ҳам киритиб, буни пойтахт қиёфасини ягона архитектуравий кўринишга келтириш зарурати билан изоҳлаган.
Эътирозлар тўлқинидан сўнг Ўзбекистон бизнес омбудсмани офиси халқ депутатлари Тошкент шаҳар кенгашининг «дизайн-код» ҳақидаги қарорини қайта кўриб чиқиш бўйича хулоса киритди. Орган амалдаги қонунчиликка зид жиҳатларни аниқлаган.
Тадбиркорлар аввалроқ ахборот пешлавҳалари учун тўловларни бекор қилиш ва янги дизайн-кодга мослашиш учун вақт беришни таклиф қилган эди. Уларнинг сўзларига кўра, амалдаги талаблар катта харажатларни талаб қилади, пешлавҳаларни демонтаж қилиш эса бизнесга зарар етказмоқда.