Украина ОАВнинг хабар беришича, 16 июль куни Киев, Львов ва мамлакатнинг бошқа шаҳарларида Михаил Фёдоровнинг Мудофаа вазирлиги раҳбари лавозимидан истеъфога чиқарилишига қарши норозилик акциялари бўлиб ўтди.
«РБК-Украина» маълумотларига кўра, Киевдаги Иван Франко театри олдида бир неча юз киши тўпланган. BBC Украина хизмати ушбу майдон ҳукумат квартали яқинида жойлашгани ва Президент офиси деразаларидан кўриниб туришини қайд этмоқда. Эслатиб ўтиш жоизки, ўтган йилнинг июль ойи айнан шу ерда Украина аксилкоррупция органларини қўллаб-қувватловчи оммавий норозилик намойишлари бўлиб ўтган эди.
Намойишчилар қўлларида «Мишани қайтаринг», «Улар ҳамма нарсани, ҳатто Фёдоровни ҳам ўғирлашди», «Ишлаб турган нарсага тегманг», «Уят» деган ёзувлар туширилган картон плакатларни ушлаб турарди ва «Фёдоров» дея ҳайқирарди.
Норозилик акциялари, шунингдек, Харьков, Ужгород, Ровно, Ивано-Франковск, Николаев, Луцк, Хмельницкий, Винница, Днепр, Тернополь ва Одесса шаҳарларида ҳам бўлиб ўтди.
Воқеалар ривожи қандай бўлди?
Украина ҳукуматида кутилаётган кадрлар ўзгариши фонида Михаил Фёдоровнинг мудофаа вазири лавозимидан истеъфога чиқиши ҳақидаги гап-сўзлар ўтган якшанба куни бошланган эди, деб ёзади «РБК-Украина». Нашрнинг қайд этишича, Фёдоровнинг ишдан бўшатилиши 15 июль оқшомига келибгина узил-кесил маълум бўлган.
BBC Украина хизмати берган маълумотларга кўра, Украина президенти Владимир Зеленский чоршанба куни бўлиб ўтган «Халқ хизматчиси» («Слуга народа») партияси фракциясининг йиғилишида ўз қарорини эълон қилган. У янги ҳукуматда Мудофаа вазирлиги раҳбари лавозимига ички ишлар вазири Игорь Клименко номзодини илгари суришини билдирган.
Кейинроқ Фёдоров ўз истеъфосини тасдиқлади. «Мудофаа вазири лавозимида Украина халқига хизмат қилиш мен учун катта шараф бўлди», — деб ёзди у. Сиёсатчи ўзининг хайрлашув постида ушбу лавозимдаги фаолияти давомида қандай ишларни амалга оширишга муваффақ бўлганини санаб ўтди.
«Украинская правда» нашрининг ўз манбаларига таянган ҳолда ёзишича, Зеленский депутатларга Фёдоров ва Украина Қуролли кучлари бош қўмондони Александр Сирский ўртасида тизимли келишмовчилик мавжудлигини айтган.
«Улар икки хил дунёда яшамоқда. Миша ҳамма нарсани рақамлаштиришни, тизимни технологиялар атрофида қуришни истайди. Ҳарбийлар эса шунчаки уларни эшитишларини хоҳлайди. Улар қуролнинг муайян бир турини сотиб олишни сўрайди, у эса рад этиб, бошқа соҳаларни молиялаштиради. Улар шунчаки бир-бирларини эшитишдан тўхтатди», — дея манбалардан бири Зеленскийнинг сўзларини тилга олди.
«У уришаётган мамлакатда Мудофаа вазирлиги ва бош штабнинг ўзаро зиддиятга боришига йўл қўя олмаслигини айтди. Унинг сўзларига кўра, аслида ҳам Фёдоровни, ҳам Сирскийни ишдан бўшатиш керак эди, бироқ у буни бир вақтнинг ўзида амалга ошира олмайди», — деб маълум қилди учрашув иштирокчиларидан бири нашрга.
Бундан ташқари, нашр суҳбатдошларининг сўзларига кўра, Зеленский Фёдоров ўзи ваъда қилган сафарбарлик ислоҳотини амалга оширмаганини таъкидлаган. У Клименко ушбу соҳада «тартиб ўрната олишини» қайд этган.
«Зеленский агар [Россия президенти Владимир] Путин 23 сентябрда умумий сафарбарлик эълон қилса, унда ҳеч кимнинг рақамли ислоҳотлар билан иши бўлмай қолишини айтди. Сафарбарлик масаласини ушбу муддатгача ҳал қилиш керак», — деди учрашув иштирокчиси.
Фёдоровнинг истеъфоси ҳақидаги қарор жамоатчиликда кенг муҳокамаларга сабаб бўлди. BBC Украина хизматининг ёзишича, ушбу қарор кўплаб ҳарбий хизматчилар, давлат хизматчилари ва ОАВ томонидан кескин танқид қилинган.
Фёдоров мудофаа вазири лавозимига 2026 йилнинг январь ойида тайинланганди ва бу лавозимда бор-йўғи олти ой фаолият юритди. Танқидчиларнинг таъкидлашича, у вазирликда самарали ислоҳотларни бошлаб берганди ва унинг бошқа раҳбар билан алмаштирилиши ушбу ўзгаришларнинг тўхтаб қолишига олиб келади.
Михаил Фёдоров. Фото: Telegram / FEDOROV.
Фёдоровнинг реакцияси
16 июль куни Фёдоров ОАВ учун брифинг ўтказиб, унда Украина Қуролли кучлари бош қўмондони билан ўртасида келишмовчилик борлигини тан олди ва Зеленскийга Сирскийни бошқа раҳбарга алмаштиришни таклиф қилганини тасдиқлади.
«Аслида, президент Сирскийни алмаштиришни режалаштирмаётганини айтганида, бу унинг олий бош қўмондон сифатидаги қарори эди. Мен бу қарорга тўлиқ қўшилдим ва дедим: демак, мен у билан бирга ишлашни ўрганаман, чунки барибир бизнинг мижозимиз кимдир бошқа эмас, балки Украина халқидир», — деди Фёдоров (иқтибос «РБК-Украина»дан олинди).
Бироқ, унинг сўзларига кўра, у бош штаб томонидан ўз ташаббуслари блокланишига дуч кела бошлаган.
«Сирский биз айтган муаммолар ҳақида кўзга тик қараб гапира олмайди. У реал муаммоларни ҳал қилиш ўрнига, учрашувларда юришни, фитналар тўқишни ва ОАВда унга қарши буюртма кампания кетяпти деб ўйлашни афзал кўради. Оқибатда у амалда ультиматум қўйди», — деди Фёдоров («Суспильне» ва «Украинская правда» иқтибоси).
Фёдоровнинг сўзларига кўра, Сирский «Россия устидан қандай қилиб асимметрик тарзда ғалаба қозонишни ўйлаб топиш ўрнига, мамлакатни парчалаш йўлини ўйлаб топган». «Мен ҳеч қачон „ё мен, ёки Сирский“ деб шарт қўймаганман. Мен айтганман: „Демак, Россия устидан мана шундай бош қўмондон билан ғалаба қозонамиз“», — дея қўшимча қилди лавозимини тарк этаётган вазир.
У Украина Қуролли кучлари бош қўмондонининг 2022 йилда Киев, Харьков ва Херсон вилоятларини озод қилишда иштирок этган маҳоратини муносиб эътироф этди, бироқ «уруш бутунлай ўзгарганини» ва Украина «фақат ўша пайтдаги ютуқларга таяниб» олдинга ҳаракат қила олмаслигини алоҳида таъкидлади.
Ўзини қўллаб-қувватлаб ўтказилган норозилик намойишларига муносабат билдирар экан, у шундай деди: «Украина халқи айнан вазир Фёдоровни деб кўчага чиққани йўқ, халқ ўз келажаги учун чиқди. Пайдо бўлган умидлар, жанг майдонида ва осмонда ташаббуснинг қўлга олиниши — нега энди ҳозир бу йўналиш синяпти ва биз ундан ортга қайтяпмиз? Шундай хавф бор. Халқ айнан мана шунинг учун кўчага чиқди» (иқтибос «РБК-Украина»дан олинди).
Фёдоров, шунингдек, Зеленский унга президент маслаҳатчиси лавозимини таклиф қилгани, бироқ у бу таклифни рад этганини маълум қилди.
Зеленскийнинг реакцияси
Буюк Британиянинг лавозимини тарк этаётган бош вазири Кир Стармер билан пайшанба куни ўтказилган қўшма брифингда Зеленский Фёдоровнинг истеъфосига муносабат билдирди.
УНИАН агентлигининг ёзишича, Украина президенти Фёдоровни алмаштириш ҳақидаги қарор Мудофаа вазирлиги ва бош штаб ўртасидаги келишмовчилик билан боғлиқ эканига шаъма қилган. Унинг сўзларига кўра, армия раҳбарияти ва вазирлик ўртасида «турли даражаларда» кечган «мураккаб мулоқот» мавжуд бўлган, шу сабабли бу ерда гап «фақат шахсларда эмас».
«Уруш даврида президент бундай вазиятда танлов қилишга мажбур бўлмаслиги керак. Яна бир бор қайтараман: мен бирдамлик бўлишини жуда ҳам хоҳлаган эдим. Томонлар эса буни топа олмади», — деб баёнот берди Зеленский (УНИАН иқтибоси).
У масъулиятни ўзидан соқит қилмаслигини, бироқ «вазият шуни тақозо этганини» қайд этди. «Бундай вазиятда сизда танлов бўлади — ё у томонни, ё бу томонни танлашингиз керак, чунки менсиз улар музокаралар столига ўтиришмайди. Тушуняпсизми? Мен Украина президентиман. Бу ёқда эса Мудофаа вазирлиги ва армия раҳбарияти бор. Улар мустақил равишда, ҳар куни ва тинимсиз ишлаши керак. Тўғрисини айтсам, менинг қўллаб-қувватлашим билан бу, шубҳасиз, мен учун устувор вазифадир. Бироқ улар баъзи масалаларни ўз даражаларида ҳал қилишлари ҳам лозим», — дея қўшимча қилди Зеленский.
Президент, шунингдек, Фёдоровнинг истеъфоси сабабли украиналиклар томонидан ўтказилаётган норозилик намойишларига ҳам муносабат билдирди.
«Мен жамият нима деяётганини тушунаман, эшитаман ва бунга муносабат билдираман. Биз эркинлик ва демократия учун курашяпмиз. Одамлар ўзлари хоҳлаган ишларни қилмоқда. Кўчага чиқишни хоҳлашдими — ва бу тўғри», — деди у.
Зеленский Фёдоров унинг жамоаси аъзоси бўлиб қолишига ваъда берди, бироқ тафсилотларни очиқлашни истамади.
Сирскийнинг реакцияси
16 июль куни кундузи Сирский илк бор Фёдоровнинг мудофаа вазири лавозимидан бўшатилишига муносабат билдирди.
«Мен 2022 йилдаги Киев мудофаа операцияси туфайли пойтахтимизни ҳимоя қилиб қолганимиздан фахрланаман. Эндиликда ушбу шаҳарда брифинглар ўтказилиши, стратегиялар шакллантирилиши ва қарорлар қабул қилиниши мумкин», — деб ёзди Украина Қуролли кучлари бош қўмондони.
У «эркин ва мустақил Украинада ҳам худди шундай тадбирлар ўтказилиши» учун бор куч-ғайратини сафарбар қилишини маълум қилди. Бунинг учун, унинг сўзларига кўра, эътиборни «урушга ва ҳозирда аниқ натижаларни кўрсатаётган самарали стратегияга» қаратиш лозим.
«Михаил Фёдоровга Украина мудофаа вазири лавозимидаги фаолияти учун миннатдорлик билдираман. Унга бундан кейин ҳам Украина жамоасида қолишини тилайман», — дея қўшимча қилди Сирский.
Олий Рада 16 июль куни Сергей Корецкийни Украинанинг янги бош вазири этиб тайинлади. У ўтган йилнинг июль ойидан бери Украина ҳукуматини бошқариб келаётган Юлия Свириденконинг ўрнини эгаллади. Депутатлар, шунингдек, мудофаа ва ташқи ишлар вазирларидан ташқари Вазирлар Маҳкамасининг янги таркибини ҳам тасдиқлади. Бошқа вазирлик лавозимларидан фарқли ўлароқ, Мудофаа вазирлиги ва ТИВ раҳбарлигига номзодларни Радага бош вазир эмас, балки президент тақдим этади.