Fitch Ratings халқаро рейтинг агентлиги Ўзбекистон аэропортларини бошқарувчи Uzbekistan Airports компаниясининг кредит рейтинги бўйича прогнозини «барқарор»дан «ижобий»гача яхшилади. Компаниянинг ўзига берилган «BB» кредит рейтинги эса ўзгаришсиз тасдиқланди.
Агентликнинг маълум қилишича, прогнознинг яхшиланиши Ўзбекистоннинг суверен кредит рейтинги прогнози ҳам «BB/Ижобий» даражасига кўтарилгани билан боғлиқ.
Uzbekistan Airports рейтинги мамлакатнинг суверен рейтингига тенглаштирилган. Бунга сабаб компания тўлиқ давлат мулки ҳисобланади ва унинг ягона акциядори Иқтисодиёт ва молия вазирлигидир.
Шу билан бирга, Fitch компаниянинг давлат ёрдамидан мустақил кредит қобилиятини ҳам «bb» даражасида баҳолади. Бу баҳо компаниянинг аэропортлар соҳасидаги монопол мавқеи, қарз юкининг пастлиги ҳамда давлат-хусусий шериклик лойиҳаларидан тушаётган даромадлар инобатга олинган ҳолда берилган.
Шу билан бирга, компаниянинг мустақил кредит рейтинги Ўзбекистоннинг суверен рейтинги билан чекланган. Чунки Uzbekistan Airports фаолияти мамлакат иқтисодиёти ва банк тизими билан чамбарчас боғлиқ.
Давлат қўллаб-қувватлови
Uzbekistan Airports Ўзбекистондаги барча аэропортларга эгалик қилади ва уларни бошқаради. Компаниянинг стратегик ва молиявий режалари, шунингдек, авиация тарифларини тасдиқлашда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳал қилувчи роль ўйнайди.
Fitch Ratings компаниянинг давлат мулки шакли ўзгаришини кутмаяпти.
Компания қарзларининг муайян қисми давлат кафолати билан таъминланган. Бироқ давлат кафолати остидаги қарзлар умумий қарз портфелининг 25 фоизидан камини ташкил этади.
Агентликнинг қайд этишича, Uzbekistan Airports илгари ҳам турли шаклларда давлат қўллаб-қувватловини олган. Жумладан, 2022−2024 йилларда компаниянинг капитал лойиҳаларини молиялаштириш учун давлат бюджетидан 513,5 млрд сўм ажратилган.
Fitch’га кўра, компания мамлакат авиация соҳаси ва иқтисодий тараққиёти учун муҳим аҳамиятга эга. Аэропорт инфратузилмасининг эгаси ва оператори сифатида уни бошқа ташкилот билан алмаштириш қийин бўлади.
Uzbekistan Airports ҳозирча молия бозорида облигациялар чиқармаган. Бироқ, агентликнинг таъкидлашича, компания ташқи кредиторлар олдидаги мажбуриятларини бажара олмаса, бу ҳукумат ва бошқа давлат корхоналарининг халқаро молия бозорларидаги обрўсига салбий таъсир кўрсатиши ҳамда уларнинг халқаро молиялаштиришга чиқишини қийинлаштириши мумкин.
Йўловчилар оқими ўсиши ва даромадлар манбалари
Fitch маълумотларига кўра, Uzbekistan Airports бозорда монопол мавқега эга. Бироқ компания фаолияти ҳали ривожланиш босқичида бўлган авиация бозорига боғлиқ. Бу хавфлар туризмнинг жадал ривожланиши ва мамлакатдаги макроиқтисодий шароитнинг яхшиланиши ҳисобига йўловчилар оқими тез ўсиб бораётгани билан маълум даражада қопланмоқда.
Компания даромадининг асосий қисми авиация хизматларидан шаклланади. Авиацияга оид бўлмаган хизматлар — савдо, ижара ва бошқа сервислардан тушадиган даромадлар эса умумий тушумнинг 7 фоизидан камини ташкил этади.
Таққослаш учун, Fitch томонидан Uzbekistan Airports’нинг энг яқин аналоглари қаторига киритилган Испаниянинг Aena операторида (мамлакатдаги 43 та аэропорт тармоғини бошқарадиган Испания давлат компанияси) 2025 йилда тижорат даромадлари умумий тушумнинг қарийб 31 фоизини (6,38 млрд евродан 1,98 млрд евросини) ташкил этган. Мексиканинг OMA аэропортлар гуруҳида эса ноавиация тушумлари улуши тахминан 25 фоизга етган.
2025 йилда Uzbekistan Airports’нинг энг йирик мижози Uzbekistan Airways бўлиб, компания умумий даромаднинг 10 фоизини таъминлаган. Turkish Airlines ҳиссаси 7 фоизни, юк ташувчи Maersk Air авиакомпанияси ҳиссаси эса 6 фоизни ташкил этган.
Шунингдек, 2025 йилда йўловчилар оқимининг 68 фоизи маҳаллий авиакомпаниялар ҳиссасига тўғри келган. Улар учун тарифлар Uzbekistan Airports таклифлари асосида Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан сўмда белгиланади.
Fitch маълумотларига кўра, тарифларни белгилаш бўйича аниқ тартиб ва мезонларнинг мавжуд эмаслиги уларнинг қанчалик олдиндан башорат қилиниши мумкинлигини пасайтиради. Давлат устувор вазифалари сабабли тарифлар айрим ҳолларда бозор нуқтаи назаридан мақбул бўлган даражадан пастроқ белгиланиши мумкин.
Аэропортларга инвестициялар
Uzbekistan Airports Тошкент халқаро аэропортини модернизация қилиш ва унинг йўловчиларга хизмат кўрсатиш қувватини ошириш дастурини амалга оширмоқда.
Компания, шунингдек, давлат-хусусий шериклик асосида хусусий инвесторларни жалб этган ҳолда Бухоро, Наманган ва Урганч аэропортларини модернизация қилиш имкониятларини ҳам кўриб чиқмоқда.
Fitch фикрича, ушбу инвестициялар йўловчилар оқимининг янада ўсишига ва аэропортларда йўловчилар томонидан қилинадиган харажатлар ҳажмини оширишга хизмат қилиши мумкин.
Шу билан бирга, режалаштирилган капитал қўйилмаларининг катта қисми ҳали якуний тасдиқланмаган. Шу боис бозор шароитига қараб инвестиция дастури қисқартирилиши ёки кейинроқ муддатга қолдирилиши мумкин.
Компания асосий капитал харажатларини, асосан, ўз маблағлари ҳисобидан ҳамда очилган кредит линиялари орқали молиялаштирмоқда.
Қарз ва валюта хавфлари
Uzbekistan Airports қарзлари давлат кафолати билан таъминланган ва таъминланмаган, амортизация кредитлардан иборат. 2025 йил охири ҳолатига кўра, компаниянинг катта қисми ҳисобланган қарзларининг 11,6 фоизи давлат кафолати билан таъминланган.
Яна 9,6% эса Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан берилган фоизсиз ва кафолатсиз қарз ҳисобига тўғри келган.
Компания қарзларининг тахминан 20 фоизи ўзгарувчан фоиз ставкасига эга бўлиб, улар бўйича ставканинг ошиш хавфидан ҳимоя механизмлари мавжуд эмас. Шунингдек, мажбуриятларнинг бир қисми АҚШ доллари, евро ва япон иенасида расмийлаштирилгани сабабли компания валюта курслари ўзгариши хавфига ҳам дуч келади.
2025 йил охирига келиб, Uzbekistan Airports ҳисобида 393 млрд сўм пул маблағлари мавжуд эди.
Бундан ташқари, компания келгусидаги капитал харажатларини молиялаштириш учун ҳали ўзлаштирилмаган 23 млн доллар ва 25,9 млн евро миқдорида узоқ муддатли кредит линияларига эга бўлган.
Аввалроқ Инчхон аэропорти вакили Ли Сан Ён Тошкентнинг «очиқ осмон» режимига киритилмагани миллий авиаташувчи Uzbekistan Airways’ни тўғридан тўғри рақобатдан ҳимоя қилишини, бироқ бошқа авиакомпаниялар иштирокини чеклаши натижасида авиақатновлар ўсишини ҳам секинлаштираётганини айтганди. Шунингдек, у Тошкентнинг авиация ҳаби сифатида ривожланишига тўсқинлик қилаётган бешта асосий муаммони санаб ўтган.
Шу сессияда BCG бошқарувчи директори Суреш Субуди ҳам авиация соҳасининг ҳозирги ҳолати ҳақида тақдимот қилиб, Ўзбекистон Европа ва Осиёни боғловчи йўналишда муҳим авиация ҳабига айланиш салоҳиятига эга эканини таъкидлаган. Бироқ ҳозирча мамлакатда транзит йўловчилар улуши атиги 3 фоизни ташкил этади. Унинг огоҳлантиришича, Тошкентнинг минтақавий авиация ҳаби мақоми кафолатланмаган, чунки қўшни давлатлар ҳам ўз аэропортлари қувватини жадал кенгайтирмоқда.