Тошкентда пуллик автотураргоҳларнинг жорий этилиши ўзбекистонликлар учун ҳамон янгилик бўлиб қолмоқда. Бу масала жамиятда тортишувларга сабаб бўлишда давом этмоқда ва ҳатто депутатлар томонидан ҳам кўтарилмоқда.
Бироқ, ўнлаб йиллардан бери дунёнинг барча йирик пойтахтлари кўчаларда автомобилларнинг бепул тўхтаб туришига рухсат берилмайди: бу шаҳар марказларига тушадиган автомобиль юкламасини камайтириш учун зарур. Шунингдек, барча пойтахтларда аҳоли бу ўзгаришларни рад этиш ва уларга қаршилик кўрсатиш даврларини бошдан кечирган.
Тошкентда пуллик автотураргоҳлар тизимини жорий этиш билан Poytaxt Parking бренди остидаги StreetPark Systems компанияси шуғулланмоқда. Ушбу бизнесни юритишдаги қийинчиликлар ҳақида илк бор компания бош менежери Жаҳонгир Тошпўлатов Gazeta’га берган интервьюсида сўзлаб берди. У энг долзарб саволларга жавоб берди ва компания фаолияти бўйича асосий рақамларни очиқлади.
— Келинг, суҳбатни Poytaxt Parking нима эканлигидан бошлайлик.
Бу хусусий ташкилот эмаслигини тушуниш жуда муҳим — бу Тошкент шаҳрига тегишли лойиҳа. Биз, йўл бўйидаги автотураргоҳ инфратузилмасига инвестиция киритганмиз ва уни яратган лойиҳанинг техник оператори — StreetPark Systems ҳисобланамиз. Poytaxt Parking эса шаҳарнинг ўзи.
Автотураргоҳларини бошқариш платформаси ва Poytaxt Parking иловаси тўлиқ шаҳарга тегишли. Улар хусусий эмас.
— Шаҳар аҳолиси нима учун пул тўлайди ва бу пул қаерга кетади деган тез-тез бериладиган саволларга қандай жавоб қайтарасиз?
Баъзи ҳайдовчиларнинг биз шунчаки асфальтга бир нечта чизиқлар чизиб қўйиб, аҳолидан пул йиғаётганимизни айтишаётганини кўряпмиз. Мутлақо ундай эмас.
2025 йил бошидан бери лойиҳага 6,5 млн доллардан ортиқ маблағ сарфланди. Бу фақат бўёқлар эмас. Бунга ускуналар, йўл инфратузилмаси, белгилар, бордюрлар, асфальтлаш, ҳудудларни сақлаш, иловани ишлаб чиқиш, инспекторлар ва бутун техник гуруҳ маошлари киради.
2025 йилда даромадимиз 10,8 млрд сўмни ташкил этди, айни пайтда зарар 60 млрд сўмдан ортиқ.
Шунингдек, биз давлат ва жамият олдидаги мажбуриятларимизни ҳам бажарамиз: давлат бюджетига йўналтирилган маблағ миқдори аллақачон 35 млрд сўмдан ошди.
Бундан ташқари, биз шаҳарнинг ягона автотураргоҳ платформаси — «Пуллик автотураргоҳлар» автоматлаштирилган ахборот тизими ва мобиль иловасидан фойдаланганлик учун шаҳар бюджетига ҳам тўловларни амалга оширамиз.
Қўшимча равишда, шартномада Йўлларни ривожлантириш жамғармасига бадаллар ҳам назарда тутилган — бу йиғилган суммадан қатъий назар (йилига 20 млрд сўмдан 61 млрд сўмгача) ҳар йили амалга ошириладиган аниқ белгиланган тўлов ҳисобланади.
Мажбуриятларимиздан ташқари, бизда операцион харажатлар ҳам бор. Жамоамиз 200 кишидан иборат бўлиб, мана шу бизнинг асосий ойлик харажатимиз ҳисобланади.
Биз учун ушбу рақамларни улашиш муҳим: шаҳар аҳолиси молиявий моделни батафсил кўра олиши лозим: қанча пул йиғилган, қанчаси давлатга ўтказилган ва инфратузилма ҳамда тизимга техник хизмат кўрсатишга қанча маблағ сарфланган.
— Яна бир тез-тез сўраладиган савол: нима учун автотураргоҳ ҳуқуқи бўйича аукцион икки марта ўтказилди?
Бу масала бизнинг компетенциямиздан ташқарида, аммо аниқлик киритиш учун айтишимиз мумкинки, биринчи ким ошди савдосида бошланғич ижара нархи йилига тахминан 57 млрд сўмни ташкил этганди. Ким ошди савдоси давомида ставка тахминан 120,1 млрд сўмгача кўтарилди. Бошқа мажбурий тўловларни ҳисобга олганда, умумий юклама йилига 200 миллиард сўмга яқинлашиши мумкин эди. Бу нореал миқдор.
StreetPark Systems маълум босқичда савдолардан чиқиб кетди. Биздаги маълумотларга кўра, Balcom.uz ғолиб бўлган, аммо кейинчалик тизим ичида шартнома тузмаган. Ғолиб воз кечганидан сўнг, ким ошди савдоси автоматик равишда қайта ўтказилди, E-Auksion тизими шундай ишлайди.
Иккинчи аукционда якуний таклиф 62,9 млрд сўм атрофида бўлди. Лойиҳа дастлаб 13 мингта автотураргоҳга мўлжалланганди. Бироқ, автотураргоҳ ўринларини яратиш жараёнида автобус йўлаклари, хавфсизлик талаблари ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ҳамда маҳаллий ҳокимиятнинг қарорлари туфайли баъзи кўчалар шартномадан чиқарилди. Натижада, биз атиги 5 минг 300 та жой ярата олдик ва ижара ҳақи ҳам мутаносиб равишда тахминан 32,8 млрд сўмгача камайтирилди.
Нима учун пуллик автотураргоҳ фақат битта компания томонидан бошқарилади? Бу бозорга бошқалар ҳам кириши мумкинми?
StreetPark Systems ўзини-ўзи оператор сифатида тайинламаган. Фаолият кўрсатиш ҳуқуқи бошқа компаниялар учун ҳам очиқ бўлган ким ошди савдосига қўйилди. Ҳозир бозорда бошқа ўйинчилар ҳам бор. Яқинда Korzinka супермаркетлар тармоғини бошқарувчи компания ўз объектлари яқинида пуллик автотураргоҳларни ташкил этиш ҳуқуқини қўлга киритди. Poytaxt Avto Parking бозорлар яқинидаги автотураргоҳлар билан ишлайди.
Фарқ фақат форматда. Тўсиқ билан бошқариладиган автотураргоҳда тўловни таъминлаш осон: агар тўламасангиз, машинангиз чиқиб кета олмайди. Шаҳар кўчаларида бундай механизм йўқ. Шунинг учун ҳам бу ерда назорат ва ҳисобдорлик масаласи юзага келади.
Шаҳар яна минглаб автотураргоҳ ўринларини ким ошди савдосига қўйиш ҳуқуқига эга ва исталган компания савдоларда иштирок этиши мумкин. Ҳозирда фақат минимал миқдордаги кўчалар қамраб олинган. Операторлар бир нечта бўлиши мумкин.
— Хусусий компания автотураргоҳларда тўловни амалга оширмаганлик учун жарималар жорий этишни илгари сураётгани ҳақидаги хабарларни учратиш мумкин. Бу қонун лойиҳасини ким ишлаб чиқди ва бундай қарорлар қай тарзда қабул қилинади?
Тошкент ҳокимлиги лойиҳани ишлаб чиқиб, уни жамоатчилик муҳокамасига чиқарди. Биз эмас. Буёғига ҳужжат белгиланган жараёнлардан ўтиши керак. Ҳокимлик уни Вазирлар Маҳкамасига ёки қонунчилик ташаббуси ҳуқуқига эга бўлган бошқа давлат органига тақдим этиши мумкин. Шундан кейингина лойиҳа Олий Мажлисга тақдим этилиши мумкин, у ерда депутатлар бундай қонун керакми ёки йўқми, қандай таҳрирда бўлиши керак ва жарима қанча бўлиши лозим каби масалаларни ҳал қиладилар.
Масала демократик йўл билан ҳал қилинади. Ва айнан шунинг учун ҳам лойиҳалар олдиндан эълон қилинади: уларни муҳокама қилиш, танқид қилиш ва тўғрилаш учун. Хусусий компания жарималар жорий этмайди.
Савол бошқачароқ бўлиши керак: шаҳарга автотураргоҳлар тўловини тўламаганлик учун жавобгарлик механизми керакми ва у қандай бўлиши лозим? Агар бундай механизм керак бўлмаса, ҳайдовчиларни қандай қилиб тўловни амалга оширишга мажбурлаш мумкин?
Ушбу қонун лойиҳаси Regulation.adliya.uz порталида энг кўп муҳокама қилинадиган қонун лойиҳаларидан бири эканлиги бизни жуда қувонтиради, буни платформа статистикаси тасдиқламоқда. У жамоатчилик муҳокамаси учун очиқ бўлиб, исталган киши матнни кўриб чиқиши, фикр-мулоҳазаларини билдириши ва якуний қарорга таъсир қилиши мумкин. Бу жараён қандай қилиб очиқ ва қоидаларга мувофиқ ишлаётганининг ёрқин намунасидир.
Компаниянинг қурилиш-монтаж ишларини амалга оширувчи ўз бригадаси
— Жарима фақат хусусий компания даромад олиши учун жорий этилаётгани, оператор одамларни пул тўлашга мажбурлай олмагани ва энди давлатдан ўзи учун пул йиғиб беришни сўраётгани ҳақидаги фикрларга қандай қарайсиз?
Бу тўғри эмас. Жарималар ҳокимлик ва Йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати томонидан белгиланади ва ундирилади. Пуллар давлат бюджетига тушади.
Ер бизга тегишли эмас; у шаҳарга тегишли. Тарифлар шаҳар ҳокимияти томонидан белгиланади. Потенциал жарима миқдори ҳам шаҳар ҳокимияти томонидан таклиф қилинган ва фақат қонун чиқарувчилар томонидан тасдиқланиши мумкин. Тизим оператори сифатида биз техник жиҳатлар билан шуғулланамиз: автотураргоҳ ўринларини яратамиз, чизиқлар чизамиз, белгилар ўрнатамиз, иловага техник хизмат кўрсатамиз, инспекторларни ишга оламиз, ҳудудни тозалаймиз ва тўловларни назорат қиламиз.
Шунинг учун давлат бу ерда алоҳида олинган компанияни эмас, балки шаҳар еридан фойдаланиш қоидаларини ҳимоя қилмоқда. Кўчадаги автотураргоҳ ўрни жамиятнинг чекланган ресурсидир. Агар ундан бепул ва оқибатларсиз фойдаланиш мумкин бўлса, бутун тизим тезда декорацияга айланади ва автотураргоҳ ўринлари етишмаслиги муаммосини ҳал қила олмайди.
Биз ҳокимият автотураргоҳ тўловлари учун имтиёзли даврни жорий этиш устида ишлаётганини биламиз. Бу интернет алоқангиз узилиб қолганда ёки ўша пайт пулингиз бўлмаган тақдирда автотураргоҳ учун тўловни 24 соат ичида амалга ошириш имконини беради. Бу шаҳар аллақачон устида ишлаётган муҳим қарор.
— Тўловдан қарздорлик масаласини судда ҳал қилишга уринишлар бўлганми?
Агар бу муаммо фуқаролик-ҳуқуқий тартибда ҳал қилинса, оператор ҳар бир тўловни амалга оширмаган одам бўйича судга алоҳида мурожаат қилиши керак бўлади. Бу қоғозда тартибли кўринади. Амалда эса қоидабузарлик қайд этилгандан сўнг операторда транспорт воситасининг фақат давлат рақами мавжуд бўлади. Бу судга тўлиқ даъво қилиш учун етарли эмас. Судланувчининг шахсини ва транспорт воситасидан ким фойдаланганини аниқлаш керак. Автомобиль эгаси ва ҳайдовчи ҳар доим ҳам бир шахс эмас. Транспорт воситаси компанияга тегишли бўлиши, мулкдорнинг қариндошига ёки ижарага берилган бўлиши мумкин.
Автомобиль эгасининг маълумотлари эса шахсий маълумотлар ҳисобланади. Хусусий компания уларни автоматик равишда олмайди. Ҳозирда биз адвокатлик сўровлари орқали механизмни топишга ҳаракат қиляпмиз. Бироқ, шунга қарамай, ҳар бир ҳолатда судланувчини аниқлаш, ҳужжатларни тайёрлаш, транспорт воситасининг тўхташ жойида бўлганини исботлаш, ставкани, тўхтаб туриш вақтини ва тўловнинг амалга оширилмаганини тасдиқлаш талаб этилади.
Кейин эса давлат божи, суд жараёни, қарор ва Мажбурий ижро бюросининг иши келади. Ва буларнинг барчаси, дейлик, 30 минг сўм қарзни ундириш учун. Тўланмаган автотураргоҳ сессиялари сони йилига миллионтага етиши мумкин. Миллионлаб алоҳида даъволарни киритиш жисмонан имконсиздир. Бундай тизим аввал операторни, кейин судларни ва ниҳоят ижро органларини фалажлантиради.
Шу билан бирга, бир неча ойдан кейин чиқарилган суд қарори бугун шаҳар марказига келиб, жой топа олмаган одамга ёрдам бермайди. Бу автотураргоҳ ўринларида машиналар алмашинишини кафолатламайди ва ҳар куни битта ҳайдовчи шаҳар еридан бепул фойдаланишига тўсқинлик қилмайди. Коммунал хизматлар компанияларида ҳеч бўлмаса тўловни амалга оширмаганларни ўз хизматларидан узиб қўйиш имконияти мавжуд. Йўл четидаги тўхташ жойларидан фойдаланишни маълум бир шахс учун чеклаб бўлмайди: ҳар бир кўчага тўсиқлар ўрнатишнинг иложи йўқ.
— Ижтимоий тармоқларда мана бу савол ҳам қайта ва қайта берилишда давом этмоқда: кўчалар фуқароларнинг солиқлари эвазига қурилган, нима учун биз автотураргоҳ учун пул тўлашимиз керак?
Ҳайдовчилар автотураргоҳ учун пул тўлашда асфальтнинг ўзи ёки кўчадан ўтиш ҳуқуқи учун тўлов қилмайди. Улар маълум бир автотураргоҳдан вақтинча фойдаланиш учун пул тўлайди. Шаҳар кўчаси чексиз эмас. Шаҳар марказига аҳоли ва меҳмонлар бир вақтнинг ўзида у ерга олиб келишни истаганича кўп машинани сиғмайди. Талаб жойлар сонидан ошиб кетганда, иккита вариант қолади: тартибсизлик ёки тартибга солиш.
Агар тўхташ жойи бепул бўлса, одам эрталаб келиб, машинасини 10 соатга қолдириб, жамоат жойини ўз гаражининг давомига айлантириши мумкин. Бу вақт ичида уч ёки тўрт ҳайдовчи айни жойдан фойдаланиши мумкин: дўконга, клиникага, кафега ёки давлат идорасига келиб, кейин жўнаб кетиш учун.
Пуллик автотураргоҳ айнан автомобил алмашинуви учун зарур. У ҳаммага ҳам ўз машинасини кун бўйи офис ойнаси остида қолдириш ҳуқуқини кафолатламайди. Бу турли одамларга бир чекланган ресурсдан фойдаланишга имкон бериши керак (кимдир пул ишлашига эмас).
Шунинг учун, «мен кун бўйи ишда бўламан ва бунинг учун пул тўлаш қиммат» деган эътироз бошқаларнинг манфаатларини тўлиқ ҳисобга олмайди. Агар машина тўққиз соат давомида ишлатилмаса, шаҳар унга марказидаги тақчил ерни бепул беришга мажбур эмас.
Шу билан бирга, шаҳар аҳолини ишга ва мактабга жамоат транспортида боришга ундаш учун қўлидан келган барча ишни қилмоқда — ажратилган автобус йўлакларини қурмоқда ва умуман жамоат транспортини ривожлантирмоқда. Келажакда шаҳар марказига шахсий машинада бориш жуда ҳам бефойда бўлиши керак.
— Машинанинг хавфсизлиги учун сиз жавобгармисиз?
Баъзи ҳайдовчилар шундай содда фикрда: агар тўхташ жойи пуллик бўлса, оператор ўғирлик, тирналишлар ва шикастланиш учун жавобгар бўлиши керак. Аммо йўл четидаги тўхташ жойи ва қўриқланадиган автотураргоҳ бошқа-бошқа хизматлардир. Қўриқланадиган автотураргоҳда автомобил сақлаб туриш учун топширилади. Унинг тўсиқлари бўлади, кириш шлагбаум орқали бўлади, кириб-чиқишни бошқариш ва қўриқлаш мавжуд бўлади. Очиқ тўхташ жойларида оператор шаҳар кўчасидаги жойни ажратиб беради. Автомобиль жамоат жойида қолади ва ҳеч ким уни сақлаш туриш мажбурияти бўйича қабул қилиб олмайди.
Кўплаб шаҳарларда муниципал автотураргоҳлар шундай тузилган: жой учун пул тўлаш кўчани хавфсиз гаражга айлантирмайди. Биз ҳозирда фойдаланувчилар учун суғурта механизми имкониятларини ўрганмоқдамиз. Бу фойдали қўшимча хизмат бўлиши мумкин. Бироқ, автотураргоҳ жойини эгаллаш ҳуқуқини транспорт воситасини сақлаш шартномаси билан аралаштириш ҳуқуқий жиҳатдан нотўғри.
Худди шу нарса «бўш жойлар»ни йўқ қилиш ва уларни пуллик автотураргоҳларга айлантириш ҳақидаги гапларга ҳам тегишли. Шаҳарда йўл бўйида ва яшил ҳудудларда ноқонуний қурилган автотураргоҳлар аввалдан бўлган ва ҳозир ҳам мавжуд. Маҳаллий аҳоли шаҳар кўчасидаги жойни ўзи учун ажратиб олиш учун тўсиқлар ўрнатган. Аммо бу жойлар ҳеч қачон «текин» бўлмаган, ер шаҳарга тегишли, биз шунчаки у ердаги инфратузилмани яхшиладик ва ресурсдан фойдаланиш имкониятини тикладик.
— Эшитишда ногиронлиги бўлган шахсларни инспектор сифатида ишга олиш масаласи бўйича фикрларга қандай муносабатдасиз? Нима учун компания айнан шундай ходимларни ёллашга қарор қилди ва уларнинг иши ҳамда хавфсизлиги масаласи қандай ташкил этилган?
Эшитишда ногиронлиги бўлган шахсларни инспектор сифатида ишга олиниши алоҳида танқидлар тўлқинига сабаб бўлгани рост. Ижтимоий тармоқларда ҳатто улар ҳайдовчиларнинг шикоятларига жавоб бермаслик учун махсус ёлланган деган версия ҳам пайдо бўлди. Аслида, бу воқеа бутунлай бошқача контекстга эга.
Тошкентда эшитиш ва нутқ қобилиятида ногиронлиги бўлган одамлар кўп йиллар давомида норасмий равишда автотураргоҳ ходими сифатида ишлаб келишган. Кўпчилик учун бу кам сонли даромад манбаларидан бири эди. Расмий тизим ўрнатилганда, уларни шунчаки бошқа ходимлар билан алмаштириш мумкин эди. Унда бу одамлар даромадларини йўқотиши ёки ноқонуний ишлашда давом этиши мумкин эди.
Компания бошқача ёндашувни қўллади ва шаҳардаги заиф эшитувчилар гуруҳи билан ҳамкорлик қила бошлади. Дастлаб беш нафар инспектор ёлланганди. Ҳозирда уларнинг сони 60 нафар. Уларнинг 90−95 фоизи учун бу биринчи расмий иш саналади. Илгари кўпчилик пенсия бадаллари, тасдиқланган даромад ёки банк кредитларига имкон бермайдиган норасмий юк ташувчи ёки автотураргоҳ ходими бўлиб ишлаган.
Жамоада доимий асосда ишловчи сурдотаржимон мавжуд. Кўчада ишлаш қийин ва кўпинча низолар билан кечгани сабаб ходимлар билан ҳафтасига икки марта психолог ишлайди. Бундан ташқари, 30−40 нафар эшитишда ногиронлиги йўқ инспектор бор ва лойиҳа жамоасининг умумий сони, юқорида айтиб ўтганимдек, тахминан 200 кишини ташкил қилади.
Афсуски, биз деярли ҳар ҳафта ҳайдовчиларнинг инспекторларимизга ҳужум қилганини қайд этамиз. Ҳақорат қилиш ва жисмоний ҳужумлар учраб туради. Ҳар бир инспекторимиз боди-камера билан жиҳозланган ва биз ҳеч бир ҳолатни оқибатсиз қолдирмайсиз. Ҳар бир бундай ҳодиса учун ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига ариза берамиз ва адолатни тиклашга эришамиз.
— Сиз аҳолининг уйлари яқинида арзон нархларда машиналар қўйиш учун резидентлик рухсатномаларини жорий қилдингиз. Улардан қанчалик фаол фойдаланишмоқда?
Ҳа, пуллик автотураргоҳ яқинидаги биноларда яшовчилар резидентлик рухсатномаси олишлари мумкин. Улар соат 20:00 дан 8:00 гача автотураргоҳдан бепул фойдаланиши мумкин бўлади (рўйхатдан ўтиш лозим). Кундузги пайтда автотураргоҳдан яшаш жойини тасдиқлаган тарзда фойдаланиш учун йиллик 1 БҲМ (412 000 сўм) тўлов талаб қилинади. Бу миқдор автомобиль эгалари илгари гаражни бошқариш идораларига тўлаган миқдорга яқин.
Бугунги кунга қадар атиги 544 та шундай рухсатнома берилган. Ушбу тизимни ҳали жамоатчиликка яна тушунтириш лозим. Аҳолининг катта қисми бундай имкониятдан бехабар. Бундан ташқари, ариза бериш жараёни қанчалик қулайлигини ва аҳоли зич жойлашган ҳудудларда етарли автотураргоҳ ўринлари бор-йўқлигини кўриб чиқиш керак.
Poytaxt Parking мониторинг хизмати.
Шунингдек, мана бу масала бўйича ҳам кўплаб баҳс-мунозараларни эшитамиз: ҳайдовчилар «Тўхташ тақиқланган» белгилари учун жаримага тортилаётганини айтишмоқда ва илгари тўхташ тақиқланган жойларда тўхташ жойлари пайдо бўлмоқда. Бу даъволар қай даражада ҳақиқатга яқин?
Кўп одамлар бизни «Тўхташ тақиқланган» белгиси (Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 128−6-моддаси) орқали тўловни амалга оширмаганлик учун жарима ёзади деб ўйлайди. Бу ҳақиқат эмас. Ҳар бир «Тўхташ тақиқланган» белгиси ўз таъсир зонасига эга ва у пуллик тўхташ зонаси бошланадиган жойда тугайди. Автотураргоҳ зонасидаги машинага ушбу белги орқали жарима ёзиш қонуний жиҳатдан нотўғри ва осонгина эътироз билдирилиши мумкин — биз бундай масалаларни ҳал қилмаймиз.
Илгари машина қўйиш мумкин бўлмаган жойларда автотураргоҳ ўринлари пайдо бўлганини ҳам айтишмоқда. Сизга бир мисол келтирай: Амир Темур ҳиёбони. Бу кўп одамлар шунчаки сайр қилиш учун келадиган машҳур жой ва улар ҳам машина қўйиш учун жойга муҳтож.
Аввалги чекловларнинг сабабларини муҳокама қилмоқчи эмасмиз, аммо бугун шаҳар ўз аҳолиси қулайлиги учун у ерда автотураргоҳ ўринларини ташкил қилишга қарор қилди — биз, аҳоли сифатида, бундан фақат хурсанд бўлишимиз мумкин.
Тошкент марказидаги автотураргоҳлардан бири.
Ҳудудда автотураргоҳлар яратиш тўғрисида қарор қабул қилинишидан олдин, ҳокимлик ва Йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати ҳудуднинг хавфсизлик талабларига жавоб беришини аниқлаш учун барча зарур чоралар ва ўлчовларни амалга оширди. Бу жараён пуллик автотураргоҳ зонаси ташкил этилаётган ҳар бир кўчада амалга оширилади.
Биз тизим ҳали мукаммал эмаслигини жуда яхши тушунамиз. Бизга «тутиб қолувчи парковкалар» (Park & Ride. Аҳоли машинасини қолдириб, шаҳар марказига жамоат транспортида кириб келишини таъминловчи автотураргоҳлар), резидентлар учун мослашувчан шароитлар, кўп қаватли турар жойлар ҳовлиларига юкламани камайтириш учун эса норезидентлар учун қатъийроқ шартлар керак. Биздаги маълумотларга кўра, Тошкент шаҳар ҳокимияти ушбу йўналишларнинг ҳар бири устида ишламоқда. Уларнинг барчаси муҳим ва техник оператор сифатида биз ушбу соҳада шаҳарнинг тартибга солувчи орган сифатидаги талабларига риоя қилишга тайёрмиз.
— Нима учун биз автотураргоҳ тўловларини ихтиёрий қила олмаймиз?
Жарима миқдори ҳақида баҳслашиш мумкин. Тўлиқ молиявий шаффофликни талаб қилиш мумкин. Ким ошди савдоси шартларини, белгиларнинг сифатини, илованинг ишлашини ва инспекторларнинг ҳаракатларини шубҳа остига қўйиш мумкин. Аммо тўлов ихтиёрий бўладиган пуллик автотураргоҳ тизимини қуриш имконсиз.
Агар фақат виждонли ҳайдовчилар пул тўласа, тизим айнан уларни жазолайди. Бир киши жой учун пул тўлайди, бошқаси унинг ёнига бепул тўхтайди ва худди шу хизматни олади. Охир-оқибат, биринчи одам ўзини алдангандек ҳис қилади, иккинчиси эса қоидаларни эътиборсиз қолдириш мумкинлигини тушунади.
Ҳар бир ҳодиса учун судга даъво қилиш муаммони ҳал қилмайди. Миллионлаб микроскопик ишлар шаҳар, судлар ва ҳайдовчиларнинг ўзлари учун ҳам керак эмас. Шунинг учун жавобгарлик зарур. Лекин менимча, бу аниқ ва мутаносиб бўлиши лозим: етарлича огоҳлантириш билан, хатони тузатиш имконияти, қулай тўлов, тезкор апелляциялар ва айниқса, жавобгарликдан қасддан ва мунтазам равишда қочганлар учун янада қаттиқроқ оқибатлар билан.
Шуни ҳам эслатиб ўтиш жоизки, шаҳар шунчаки ҳайдовчилардан иборат эмас. Шаҳар орқали ҳар куни тахминан 1,3 млн транспорт воситаси ҳаракатланади, шундан тахминан 850 мингтаси Тошкентда доимий рўйхатдан ўтган. Шаҳарда 3,5 млндан ортиқ одам истиқомат қилади. Бошқача қилиб айтганда, ҳайдовчилар шаҳар аҳолисининг 24 фоизини ташкил қилади, яъни шаҳар аҳолисининг 76 фоизининг манфаатлари шаҳар ҳаётини режалаштиришда устувор аҳамиятга эга бўлишга ҳақли.
Пуллик автотураргоҳлар шаҳардаги тақчил майдонларни одамлар ўртасида тақсимлашнинг бир усули ҳисобланади. Бу тизимнинг қанчалик адолатли ва оқилона эканлиги, Тошкент қулайроқ бўладими ёки доимий ғазаб манбаига айланадими, шуни белгилаб беради.