Канада 8 сентябрдан АҚШ маҳсулотларига 50 фоизгача бўлган божларни киритди. Ушбу чоралар АҚШ президенти Дональд Трамп маъмуриятининг 22 августдан қиймати қарийб 20 миллиард доллар бўлган Канада маҳсулотларига 50 фоизли бож белгилаш тўғрисидаги қарорига жавоб бўлди.
Канада қандай божларни жорий қилмоқда?
Канаданинг жавоб чоралари АҚШдан амалга ошириладиган умумий қиймати 27,6 миллиард Канада доллари (тахминан 20 миллиард АҚШ доллари) миқдоридаги импортни қамраб олади. Бож ставкалари маҳсулот тоифасига қараб 15, 25 ёки 50 фоизни ташкил этади.
Оттава Америка тарифларига «долларга доллар, ставкага ставка» тамойилида жавоб қайтараётганини таъкидлади. Канада Молия вазирлигининг аниқлик киритишича, ҳар бир позиция бўйича бож миқдори АҚШ айнан шу турдаги Канада товарларига жорий қилган ставкага тўлиқ мос келади.
Чекловлар остига, хусусан, пўлат ва алюминий, сут маҳсулотлари, маиший техника, қишлоқ хўжалиги техникаси, целлюлоза-қоғоз маҳсулотлари ҳамда электроника тушди.
Бундан ташқари, Канада Америка тарифларидан зарар кўрган маҳаллий компаниялар ва ишчиларни қўллаб-қувватлаш мақсадида 7,5 миллиард Канада доллари миқдоридаги ёрдам пакетини эълон қилди.
АҚШнинг янги чекловлари
Оттаванинг жавоб божлари кучга кириши муносабати билан АҚШ бир қатор Канада маҳсулотлари, жумладан, спиртли ичимликлар, сут маҳсулотлари ва мотоцикллар импортига тақиқ қўймоқда.
8 сентябрь куни Дональд Трамп 29 сентябрдан кучга кирадиган тегишли фармонларни имзолади.
Оқ уй янги импорт чекловларини эълон қиларкан, Канада Америка товарлари киришини чеклаб, худди шундай товарларни бошқа мамлакатлардан олиб киришга қаршилик қилмаётгани сабабли Америка компанияларига нисбатан дискриминация сиёсатини олиб бораётганини таъкидлади.
Канаданинг сут маҳсулотлари, алкоголсиз ва солодли пивоси, вино, ром ҳамда ароқнинг кенг турлари, шунингдек, мотоцикл ва мопедлари тўлиқ тақиққа учради. Пишлоқнинг турли навлари, қоғоз, чарм маҳсулотлари, айрим турдаги мебеллар, баъзи металлар (жумладан, алюминий ва темир), моторли қайиқлар ҳамда гольф-карларга эса янада юқорироқ божлар жорий этилади.
Алоҳида таъкидлаш жоизки, Трамп Канаданинг Bombardier компанияси АҚШдаги ишлаб чиқариш ҳажмини оширмаса, унинг самолётларини Қўшма Штатларда сотишни чеклаш билан таҳдид қилди.
«ЭНДИ ҚЎШМА ШТАТЛАРДА BOMBARDIER СОТИЛМАЙДИ! Уларнинг маҳсулоти етарлича сифатли эмас! — деб ёзди Трамп Truth Social ижтимоий тармоғида. — Агар улар бизнинг бозорга киришни исташса, шу ерда ишлаб чиқаришлари ва Америкага „ҳамён“ сифатида қарашни тўхтатишлари керак».
Бунга жавобан Bombardier самолётларнинг асосий қисмлари — қанотларидан тортиб двигателларигача АҚШда ишлаб чиқарилишини, етказиб бериш занжирида эса Америка корхоналари муҳим ўрин тутишини маълум қилди. Компания тўғридан тўғри ҳамда таъминот занжири орқали АҚШда ўн минглаб иш ўринларини таъминлаётганини эслатиб ўтди.
Эскалация хронологияси
АҚШ ва Канада ўртасидаги янги қарама-қаршилик тўлқини август ойи охирида савдо битими бўйича икки томонлама музокаралар муваффақиятсиз якунланганидан кейин бошланди. Томонлар муҳим соҳалар, жумладан, автомобиль, пўлат ва алюминий саноатига босимни камайтириш имкониятларини муҳокама қилганди, бироқ келиша олмади.
Музокаралар натижа бермагач, АҚШ Канада маҳсулотларига 50 фоизли тарифлар киритди, Канада бош вазири Марк Карни эса «долларга доллар» тамойили асосида жавоб чоралари кўрилишига ваъда берди.
Карнининг сўзларига кўра, маслаҳатлашувлар сўнгги соатларда томонлар бир қатор масалаларда муросага кела олмагани сабабли боши берк кўчага кириб қолган. Унинг айтишича, АҚШ фақат енгил автомобиллар бўйича савдо битимига рози бўлиб, ўрта ва оғир юк машиналарига буни татбиқ этишни истамаган. Бундан ташқари, АҚШ Канаданинг бошқа давлатлар билан савдо битимлари тузиш имкониятини чеклашга уринган. Учинчи баҳсли жиҳат эса Канадада француз тилидан фойдаланиш қоидалари борасидаги келишмовчиликлар бўлди. «Тилимиз, маданиятимиз ва аслида суверенитетимиз ҳимоясини чеклашга уринишлар бўлди», — деди Канада бош вазири.
АҚШ эса ўз навбатида музокараларнинг барбод бўлишида Канадани айблаб, Оттава сўнгги босқичда қўшимча талаблар илгари сурганини билдирди. Трамп, шунингдек, Карнини Вашингтоннинг француз тилига оид позицияси борасида ёлғон гапирганликда айблади. «Мен ҳеч қачон канадаликларнинг француз тилида гапириш ҳуқуқига тўсқинлик қилмаган бўлардим! Ҳатто бундай аҳмоқона ғоя хаёлимга ҳам келмаган», — деб ёзди Трамп Truth Social тармоғида.
Савдо уруши авжига чиққан паллада, 27 август куни Трамп Онтарио кўли номини «Америка кўли» деб ўзгартириш тўғрисида фармон имзолади. Онтарио кўли — Шимолий Америкадаги бешта Буюк кўлнинг бири бўлиб, АҚШ ва Канада чегарасида жойлашган. У Канаданинг Онтарио провинцияси ва АҚШнинг Нью Йорк штати қирғоқларини ювиб туради. Карни эса бунга жавобан канадаликлар кўлни «илгари ҳам, ҳозир ҳам ва ҳар доим» Онтарио деб аташини маълум қилди.
Трампнинг Оқ уйга қайтиши билан АҚШ ва Канада муносабатлари сезиларли даражада кескинлашди. Америка президенти бир неча бор Канадани АҚШнинг 51-штатига айлантиришни таклиф қилганди. 2025 йилнинг январида у Канадани қўшиб олиш учун иқтисодий босим ўтказиш ниятида эканини айтганди. Карни 2025 йилнинг майида Оқ уйда Трамп билан учрашувда «Канада сотилмайди», дея жавоб қайтарган.
Канада — АҚШнинг ҳажми бўйича иккинчи йирик савдо ҳамкоридир. Икки давлатнинг ишлаб чиқариш занжири, айниқса, автомобилсозлик, энергетика ва тўқимачилик саноатида ўзаро жуда чуқур интеграциялашган. АҚШ Савдо вакили идораси маълумотларига кўра, 2025 йилда икки томонлама товар айланмаси 872,3 миллиард долларни ташкил этган, шундан савдо ҳажми 715,5 миллиард долларга тенг бўлган: АҚШ Канадага 333,6 миллиард долларлик маҳсулот экспорт қилган ва 381,9 миллиард долларлик маҳсулот импорт қилган.