Ўзбек алифбосини янгилаш тўғрисидаги қонун кучга киргач, Ўзбекистон ҳукумати оммавий ахборот воситалари ва расмий иш юритишни унга ўтказишни режалаштирмоқда. Бу ҳақда 10 сентябрь куни ўтказилган Сенат мажлисида Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Давлат тилини ривожлантириш департаменти раҳбари Нодиржон Холбутаев маълум қилди.
Мавзу сенатор Ҳусан Эрматов томонидан кўтарилди. У Ўзбекистон ҳанузгача амалда иккита алифбодан — кирилл ва амалдаги лотин ёзувидан фойдаланаётганини таъкидлади.
«Хоҳлаймизми-йўқми, газеталар ҳалигача кирилл ёзувида чиқмоқда ва тўлиқ лотин ёзувига ўтиш бизга ҳозирча насиб этмади. Дейлик, лотин алифбосини танлаган бўлсак-да, ўтишнинг охирига етказилмагани сабабларидан бири биз томонимиздан қатъиятнинг етишмагани бўлди», — деди сенатор.
У «ислоҳот»дан сўнг, аниқ муддатлар бўлмаганда, бир вақтнинг ўзида аллақачон учта ёзув вариантидан фойдаланиш вазияти юзага келиши мумкинлигидан огоҳлантирди.
«Агар бу ерда ҳам етарлича қатъият бўлмаса, менинг назаримда, воқеликда бизда бир вақтнинг ўзида учта алифбо ишлатилиши мумкин», — деди Ҳусан Эрматов.
У ўтишнинг аниқ муддатларини, жумладан ОАВ учун ҳам, олдиндан белгилашни таклиф қилди.
«Ўзи ўтишнинг аниқ муддати белгиланганми? Паспортлар, ҳужжатлар — бу тушунарли, манзил лавҳалари ва бошқа шу каби нарсалар каби. Аммо, масалан, оммавий ахборот воситалари қачон янги алифбога ўтиши керак? Бунга ҳам тайёр бўлиш керак», — деди сенатор.
ОАВни ягона алифбога ўтказмоқчи бўлишяпти
Саволга жавоб берар экан, Нодиржон Холбутаев мамлакат узоқ вақт давомида иккита ёзув тизими орасида «сарсон бўлганини» тан олди.
«Бугун эса муҳтарам президентимизнинг ташаббуси ва иродаси туфайли иккита алифбо билан боғлиқ вазиятга чек қўйиш бўсағасида турибмиз», — деди у.
Департамент раҳбарининг сўзларига кўра, қонун кучга киргач, ягона алифбо масаласини «қатъий назоратга» олиш режалаштирилмоқда.
«Хусусан, қонун кучга киргандан сўнг барча оммавий ахборот воситалари ягона, стандартлаштирилган, тасдиқланган ва такомиллаштирилган алифбода ишлаши талабини қўйиш режалаштирилмоқда», — деди Холбутаев.
Худди шундай ёндашувни давлат органлари ва расмий ҳужжат айланишида ҳам қўллаш назарда тутилмоқда.
«Шунингдек, бошқа соҳаларда ҳам — давлат органлари бўладими ёки бошқа расмий иш юритишми — биз изчиллик билан ягона янгиланган алифбога ўтиш ниятидамиз», — деди у.
Шу билан бирга, шахсий ёзишмаларда бошқа ёзув тизимларидан фойдаланишни чеклаш режалаштирилмаяпти.
«Албатта, шахсий ёзишмаларда фуқаролар ўзлари ўрганган алифбодан фойдаланишлари мумкин бўлади. Лекин расмий иш юритишда ва расмий оммавий ахборот воситаларида янги алифбога тўлиқ ўтиш вазифаси қўйилади», — деди департамент раҳбари.
Муҳокама давомида ОАВ ўтишининг аниқ муддатлари тилга олинмади. Холбутаев тегишли чора-тадбирлар Вазирлар Маҳкамасининг ҳозирда ишлаб чиқилаётган дастурига киритилиши кераклигини маълум қилди. У, шунингдек, техник шароитларни яратиш, мутахассисларни ўқитиш ва малакасини ошириш ҳамда қўлланмалар тайёрлашни назарда тутади.
Gazeta Сенат лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосига ўзгартиришларни маъқуллагани ҳақида ёзган эди. Янги вариант амалдаги 26 та ҳарф ва учта ҳарфлар бирикмаси ўрнига 28 та ҳарф ва битта апострофдан иборат бўлади. «Sh», «Ch», «Oʻ» ва «Gʻ» ўрнига «Ş», «Ç», «Ö» ва «Ğ» ишлатиш, «Ng»ни эса алоҳида бирлик сифатида алифбо таркибидан чиқариш таклиф этилмоқда.
Қонун кучга кириши учун уни президент имзолаши керак.