Ўзбекистонда давлат ахборот тизимлари, маълумотлар базалари, электрон ҳукумат ва ҳужжат айланиши янгиланган ўзбек алифбосига мослаштирилиши режалаштирилмоқда. Бу ҳақда Сенат мажлисида Рақамли технологиялар вазирлиги вакили сенатор Ҳусан Эрматовнинг саволига жавобан маълум қилди.
Сенатор янги Ö, Ğ, Ş ва Ç ҳарфлари (O‘, G‘, Sh ва Ch ўрнига) давлат ахборот тизимлари, электрон ҳукумат платформалари, электрон ҳужжат айланмаси ва маълумотлар базаларига қандай жорий этилиши ҳақида сўради.
Рақамли технологиялар вазирининг маънавият ва давлат тили масалалари бўйича маслаҳатчиси Нурулла Абдуллаев қонун қабул қилинганидан сўнг ягона техник стандарт ишлаб чиқиш режалаштирилаётганини маълум қилди.
«Иккинчидан, маълумотлар базалари аудити ўтказилади ва уларда мавжуд мана шу O‘, G‘, Sh ва Ch каби ҳарфлар автоматик равишда алмаштирилади. Учинчидан, интеграция ва маълумотлар алмашинуви мослаштирилади. Тўртинчидан, электрон ҳужжат айланиши мослаштирилади», — деди у.
Бундан ташқари, ҳукумат фуқаролар маълумотларини миграция қилиш, шунингдек, қидириш ва идентификация қилиш механизмларини такомиллаштиришни режалаштирмоқда.
Вазирлик вакилига кўра, техник жиҳатдан жорий этиш нисбатан осон кечиши керак, чунки таклиф этилаётган ҳарфлар бошқа мамлакатларда аллақачон қўлланади.
Янги ҳарфлар алоҳида тугмаларга жойлаштирилиши мумкин
Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Давлат тилини ривожлантириш департаменти раҳбари Нодиржон Холбўтаев амалдаги алифбо лойиҳаси сўнгги ўн йил ичидаги аллақачон бешинчи вариант бўлганини маълум қилди.
Унинг сўзларига кўра, лойиҳани тайёрлашда янги ҳарфларнинг рақамли технологияларга мослигига алоҳида эътибор қаратилган. Бунинг учун лотин алифбосидан фойдаланадиган мамлакатлар ва халқлар тажрибаси ўрганилган.
Холбўтаев мутахассислар аллақачон клавиатурадаги бўш катакларга тўртта янги ҳарфни жойлаштириш вариантларини таклиф қилаётганини айтди. Кўрсатилган фотосуратга кўра, гап стандарт лотин клавиатурасида одатда [ ] \ ; ‘ тугмалари жойлашадиган ҳудуд ҳақида кетмоқда. Макетда айнан шу позициялар янги Ö, Ğ, Ş ва Ç белгилари учун ранг билан ажратилган.
«Жуда бир қисқа фурсат ичида ўша бўш катакларга ҳарфлар жойлашади ва биз боя айтилганидек, бешта-олтита ҳаракат билан эмас, битта тугмани босганда ўша бизга қийинчилик туғдираётган ҳарфларни ёзиш имконига эга бўламиз», — деди у.
Унинг сўзларига кўра, хусусий ишлаб чиқувчилар тегишли ечимларни яратишни аллақачон бошлаган. Интернетда матнларни кирилл ва амалдаги лотин алифбосидан янгиланган алифбога автоматик тарзда ўгириш имконини берувчи дастурлар пайдо бўлган.
Холбўтаев амалдаги O‘ ва G‘ ёзувларини ўзбек тилини рақамлаштиришга тўсқинлик қилаётган омиллардан бири деб атади.
«Мана шу алифбомиздаги тўртта ҳарф, айниқса O‘ ва G‘ ҳарфлари, уларнинг қўшимча белгиси бизнинг алифбомизнинг танасига кирган бир зирапчадек, тўғрисини айтганда, бизга халақит бериб келаётганди», — деди у.
Аввалроқ Сенат лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосига ўзгартиришлар киритишни маъқуллаган эди. Янги вариант амалдаги 26 та ҳарф ва учта ҳарф бирикмаси ўрнига 28 та ҳарф ва битта апострофдан иборат бўлади. Sh, Ch, Oʻ ва Gʻ ўрнига Ş, Ç, Ö ва Ğ ҳарфларидан фойдаланиш, Ng ни эса алифбонинг алоҳида бирлиги сифатида чиқариб ташлаш таклиф этилмоқда.
Сенатор Ҳусан Эрматов Ўзбекистон ҳанузгача кирилл ёзувидан амалдаги лотин ёзувига ўтишни якунламаганини билдирди ва «учта алифбо» пайдо бўлиши хавфидан огоҳлантирди. Ҳукумат ОАВ ва расмий иш юритишни ягона янгиланган алифбога ўтказишни режалаштираётганини маълум қилди.
Қонун кучга кириши учун уни президент имзолаши керак.